Η Θεσσαλονίκη με τα μάτια του Καρκαβίτσα

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Ανδρέας Καρκαβίτσας

Έκδοση: Ιανός (2004)

ISBN: 960-7771-93-1

Τιμή: €4

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μετά από πρόταση συμφοιτητή, σκέφτηκα να σας μιλήσω για το διήγημα του Ανδρέα Καρκαβίτσα με τίτλο «Θεσσαλονίκη». Η έκδοση που έχω εγώ είναι του Ιανού, μικρό βιβλιαράκι σε πολύ καλή ποιότητα έκδοσης (χαρτί βιβλίου chamois 120γρ), με κουβερτούρα χάρτινη (corolla ivory 120γρ – στα βιβλία κουβερτούρα λέγεται το περικάλυμμα του εξώφυλλου) και πάρα πολύ καλή τιμή.

Ο συγγραφέας επισκέφτηκε την πόλη το 1892, ως μέλος πληρώματος ενός πλοίου. Την εποχή εκείνη η επικοινωνία μεταξύ Αθηνών και Θεσσαλονίκης γινόταν με πλοίο. Ο συγγραφέας αντικρίζει την Θεσσαλονίκη για πρώτη φορά από το κατάστρωμα του πλοίου το βράδυ της 26ης Νοεμβρίου. Τυχερός δηλαδή, αφού σύμφωνα με τον Νίκο Καββαδία, «της Σαλονίκης μοναχά της πρέπει το καράβι, να μην τολμήσεις να την δεις ποτέ απ’ την στεριά». Θα πρέπει να αναλογιστούμε τα δεδομένα εκείνης της εποχής, για να καταλάβουμε τους λόγους για τους οποίους ο Έλληνας του 1892 μένει έκπληκτος με την θέα της πόλης. Η Θεσσαλονίκη είναι για αυτούς κάτι εντελώς ξένο, ίσως και εξωτικό. Η θέα των μιναρέδων κυριαρχεί στην πόλη, τα τείχη ακόμη περισφίγγουν το σώμα της, η φωνή του μουεζίνη θυμίζει ότι η πόλη πατάει κυρίως στην Ανατολή και γέρνει ελαφρά προς την Δύση.

Η διήγηση του συγγραφέα είναι αυτή ενός περιηγητή. Τουρίστας της εποχής του, ο Καρκαβίτσας περιγράφει πρώτα τον Λευκό Πύργο στα δεξιά της παραλίας (καθώς αυτός βλέπει την πόλη από την θάλασσα), χωρίς όμως να τον αποκαλεί έτσι, αφού το όνομα είναι μεταγενέστερο. Στα αριστερά βλέπει το Μπεχ Τσινάρ (μεγάλο πάρκο στην θέση που βρίσκεται σήμερα ο λιμένας) και τον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό. Έχει ανοιχτεί η οδός Χαμιδιέ (νυν Εθνικής Αμύνης) και του κάνει εντύπωση το Συντριβάνι, καθώς και τα σπίτια που έχουν χτιστεί στην θέση του παλιού Ανατολικού Τείχους.

Το Σάββατο 28 Νοεμβρίου, θα δει την εικόνα μιας έρημης πόλης. Τίποτα δεν κινείται πουθενά, καθώς ημέρα αργίας εκείνη την εποχή ήταν το Σάββατο και όχι η Κυριακή, εξαιτίας των πολλών Εβραίων της πόλης, οι οποίοι αποτελούν και την πλειοψηφία του πληθυσμού. Εντυπωσιάζεται από αυτόν τον χαρακτήρα της Σαλονίκης, γιατί προφανώς δεν έχει δει κάτι παρόμοιο κάπου αλλού. Τους θαυμάζει για την εργατικότητά τους, για την επιμονή και την αλληλεγγύη τους. Τους συμπονά επίσης, γνωρίζοντας τα δεινά που έχουν τραβήξει. «Πότε θα έρθει η ποθητή κοσμοχαλασιά, που δεν θα μείνει στο πρόσωπο της γης παρά ένας Εβραίος κι ένας Έλληνας, για να τη μοιράσουν αδελφικά και τιμημένα;»

Την επόμενη μέρα αρχίζει την βόλτα του στην πόλη. Είπαμε και πριν, τουρίστας είναι ο Καρκαβίτσας, χωρίς έναν οδηγό Lonely Planet στα χέρια του, περπατά στους δρόμους μιας πόλης που πρέπει να έχουμε κατά νου, ότι είχε καεί το κέντρο της δύο μόλις χρόνια πριν. Πρώτη στάση τα ερείπια της Αγίας Σοφίας και των Δώδεκα Αποστόλων. Ακολουθεί μια στάση στην Ροτόντα, την οποία αποκαλεί Άγιο Γεώργιο και Χορτάτς Τζαμί, όπου του κάνουν εντύπωση τα ψηφιδωτά της οροφής. Ανηφορίζει προς το Κασίμ Τζαμί, τον Άγιο Δημήτριο δηλαδή, όπου αναφέρει τον σεβασμό που έδειχναν οι μουσουλμάνοι για τον Άγιο. Μιλάει για την Καμάρα, για τους δρόμους της πόλης, ανηφορίζει προς τους Τούρκικους μαχαλάδες της Άνω Πόλης και αγναντεύει την Σαλονίκη από το μπαλκόνι της Μονής Βλατάδων.

Τον Ελληνικό πληθυσμό τον αποκαλεί «πλούσιο και ολοζώντανο», είναι εποχή που οι Έλληνες έμποροι αρχίζουν να προοδεύουν και η Ελληνική Κοινότητα έχει αυξήσει την επιρροή της και την οικονομική της επιφάνεια. Σημειώνει όμως και την διαφορετική νοοτροπία των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης με αυτούς της Παλαιάς Ελλάδας.

Τελευταία επίσκεψη του συγγραφέα είναι στους Πύργους της Καλαμαριάς, όπως ονομάζει την περιοχή που σήμερα βρίσκονται τα εναπομείναντα αρχοντικά της Βασ. Όλγας. Η περιοχή βέβαια δεν έχει ζωή, καθώς είναι Δεκέμβριος και αυτά τα αρχοντικά αποτελούν εξοχικές κατοικίες των Θεσσαλονικέων.

Στις 4 Δεκεμβρίου αναχωρεί για Πειραιά. Με την θέα του Ολύμπου, τελειώνει η επίσκεψη του Ανδρέα Καρκαβίτσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Κλείνοντας, εντύπωση μου κάνει η διαχρονικότατη διαπίστωσή του, κριτική για τους Έλληνες. «Οι Ρωμιοί νομίζουν πως και ο άλλος κόσμος [τους ξένους εννοεί] μόνον για το σήμερα σκέπτεται». Μετά από κάποια χρόνια, ο Έλλην τραγουδούσε το «Μια ζωή την έχουμε κι αν δεν την γλεντήσουμε»…

Advertisements

3 Σχόλια

Filed under ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

3 responses to “Η Θεσσαλονίκη με τα μάτια του Καρκαβίτσα

  1. Παράθεμα: Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Ο Κοροβίνης και το χτικιό του | Vivlioniki

  3. Παράθεμα: Κείμενα 13 σπουδαίων πεζογράφων για τη Θεσσαλονίκη | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.