Ένας περίπατος στην Πυλαία


Σάρωση_20180621

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Πυλαία: Ένας περίπατος στην πόλη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2376-6

Τιμή: Περίπου €4

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Έχουμε στο παρελθόν δει στη Vivlioniki κάποια μικρά λευκώματα, που ανήκουν στη σειρά «Ένας περίπατος στην πόλη». Συνήθως κυκλοφορούσαν λίγο πριν τις γιορτές των Χριστουγέννων και μου είχε κάνει εντύπωση, που δεν είδα την συνέχειά τους φέτος. Έτσι λοιπόν χάρηκα όταν είδα την 6η συνέχεια της σειράς στο περίπτερο των εκδόσεων του University Studio Press στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, τον Μάιο, που μας πέρασε.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, όπως και οι υπόλοιπες της σειράς. Έχει χρησιμοποιηθεί χαρτί Magno Satin των 170gr. Πολύ καλή ποιότητα εκτύπωσης των φωτογραφιών, στο εξώφυλλο ένα έργο του Νάσου Αβδαρμάνη, ο οποίος είναι και ένας από τους φωτογράφους, που συμμετέχουν στο λεύκωμα. Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά – αγγλικά), τουλάχιστον στο προλογικό σημείωμα.

Και σε αυτό το λεύκωμα επιμέλεια ανέλαβε ο Ηρακλής Παπαϊωάννου, ο οποίος στην εισαγωγή παρουσιάζει το έργο των φωτογράφων. Εδώ οι δημιουργοί είναι ο Νάσος Αβδαμάνης (Αβδαρμάνη τον αναφέρει το προλογικό σημείωμα, δεν ξέρω ποιο είναι το σωστό), ο Ανδρέας Τσανίδης, η Ελένη Παπαϊωάννου και ο Διονύσης Μεταξάς.

Όλα τα έργα είναι έγχρωμα και αναδεικνύουν κάποιες γωνιές από το ιδιαίτερα μεγάλο δημοτικό διαμέρισμα της Πυλαίας, το οποίο εκτείνεται από την περιοχή του οικισμού της Πυλαίας και φτάνει έως το εμπορικό κέντρο Κόσμος. Επειδή δεν έχω γνώση της περιοχής, οι περισσότερες φωτογραφίες μου φάνηκαν εντελώς άγνωστες. Όλοι οι δημιουργοί πάντως φαίνεται να επικεντρώθηκαν στην συνύπαρξη του φυσικού χώρου και της ανθρώπινης δημιουργίας καθώς και στην αντίθεση του παλιού με το νέο. Καλλιτεχνικά δεν είμαι αρμόδιος να κρίνω τα έργα.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Ίσως μου άρεσε περισσότερο το γεγονός ότι υπήρξε συνέχεια στη σειρά. Πάντως είναι καλό, που υπάρχουν τέτοιες εκδόσεις, όπου νέοι δημιουργοί και φωτογράφοι μπορούν να παρουσιάζουν το έργο τους. Για την αστεία τιμή των €4, νομίζω ότι αξίζει να στηριχτεί αυτή η προσπάθεια.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Η ανατολίτικη όψη της Θεσσαλονίκης και το τέλος της μέσα από την πένα του Θωμά Κοροβίνη

Σάρωση_20180619 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο θρύλος του Ασλάν Καπλάν

Συγγραφεάς: Θωμάς Κοροβίνης

Έκδοση: Άγρα (2018)

ISBN: 978-960-505-333-8

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει πίσω στις ημέρες της Μεγάλης Πυρκαγιάς του 1917 στη Θεσσαλονίκη. Σε μια πόλη εντελώς διαφορετική από τη σημερινή, όχι μόνο ρυμοτομικά, αλλά και εθνολογικά. Στη Θεσσαλονίκη, που συγκρινόταν με τη Βαβέλ, από τους χιλιάδες ανθρώπους διαφορετικών φυλών και εθνών, οι οποίοι βρέθηκαν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα να συνυπάρχουν στην πόλη μας. Αφορμή για αυτό το ταξίδι ο μεγάλος έρωτας ενός Τουρκαλβανού Θεσσαλονικέα με μια Σεφαραδίτισα συμπολίτισσά μας, ο έρωτας του Ασλάν Καπλάν για τη γοητευτική Σαλώμη.

Η έκδοση είναι άριστη, έχω βαρεθεί να γράφω για το πόσο όμορφα, καλαίσθητα και προσεγμένα βιβλία κάνει ο εκδοτικός οίκος του Άγρα (ίσως καλό θα ήταν να συμβαδίσει και το site τους σε ποιότητα και καλαισθησία με τις εκδόσεις τους). Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Palatina των 100gr. Ωραίο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, γυρνάς τις σελίδες και δεν φοβάσαι ότι θα μείνει το μισό μελάνι στα δάχτυλά σου. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, που χρησιμοποίησε ο Κοροβίνης για τη συγγραφή του έργου. Στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν πάρα πολλές σημειώσεις, μεταφράσεις των λέξεων, που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως από την τουρκική, τη λαντίνο και την εβραϊκή γλώσσα.

Ο Κοροβίνης χαρακτηρίζει το έργο του ως «Λαϊκό ρομάντζο τον καιρό της φωτιάς του ’17 στη Θεσσαλονίκη», δίνοντας ως έναν βαθμό στον αναγνώστη έναν μπούσουλα για το τι πρόκειται να διαβάσει. Η ιστορία διαδραματίζεται στις μέρες ακριβώς της πυρκαγιάς και πιο συγκεκριμένα μέσα στις 32 ώρες της μεγάλης καταστροφής, που έμελλε να αλλάξει ριζικά την εικόνα της πόλης μας (για τη Μεγάλη Πυρκαγιά αν θέλετε μπορείτε να διαβάσετε τα βιβλία της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου και του Ηλία Πετρόπουλου). Πρωταγωνιστής του έργου ο Ασλάν Καπλάν, όπου «Ασλάν» είναι το λιοντάρι και «Καπλάν» είναι η τίγρης (το ήξερα το τελευταίο από το κλασσικό έργο της Άλκης Ζέης «Το καπλάνι της βιτρίνας»), ένας Τουρκαλβανός Θεσσαλονικέας, ένας ήρωας της εποχής του. Γόης, δυνατός, θαρραλέος, τολμηρός, πιστός στους φίλους του, ειλικρινής, έχει θαρρείς όλες τις αρετές ενός ανθρώπου. Για αυτόν η Θεσσαλονίκη είναι κάτι παραπάνω από μια πόλη, που αγαπά, είναι η πατρίδα του, την οποία δεν θέλει να αποχωριστεί για κανέναν λόγο. Έχει μεγαλώσει σε μια πόλη, όπου οι φυλές των ανθρώπων μπλέκονταν μεταξύ τους, μπορεί να μην είχαν πάντα τις καλύτερες σχέσεις, αλλά ήξεραν να συνυπάρχουν. Το άλλο πρωταγωνιστικό πρόσωπο του έργου είναι η Σαλώμη, μια Εβραία καλλονή, της οποίας η γοητεία είναι απαράμιλλη και για την οποία μιλάνε όλοι στην πόλη. Μεταξύ τους δημιουργείται μια σχέση πάθους χωρίς όρια, η οποία μοιραία θα εκτροχιαστεί κάποια στιγμή και θα τύχει ενός τραγικού τέλους. Γύρω από αυτά τα δύο πρόσωπα ο Κοροβίνης τοποθετεί μια πλειάδα άλλων ατόμων με καταλυτικό ρόλο τόσο για τη ροή της ιστορίας, όσο και για τη δημιουργία των χαρακτήρων των πρωταγωνιστών.

Ο Κοροβίνης τοποθετεί τους ήρωές του στη λαϊκή τάξη, στους απλούς ανθρώπους, τους ανώνυμους, οι οποίοι κατά κύριο λόγο ζούσαν στη Θεσσαλονίκη. Η χρονική περίοδος του έργου βρίσκει μια πόλη στην οποία επικρατεί ακόμη το ανατολίτικο χρώμα και εδώ οι γνώσεις του συγγραφέα στην τουρκική γλώσσα και στον πολιτισμό τον βοηθούν σε μεγάλο βαθμό για να πλάσει το σκηνικό του. Κυριαρχεί η ένταση σε όλο το έργο, είτε μιλάει για τον έρωτα, το μίσος, την αγάπη, το πάθος, τη φιλία, τον φόβο. Σαν όλα να έχουν μεγεθυνθεί σε μια στιγμή, που η απόλυτη καταστροφή ήταν μπροστά στα μάτια των ανθρώπων.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο Κοροβίνης δεν ήθελε τόσο πολύ να μιλήσει για μια ερωτική ιστορία, αλλά την χρησιμοποιεί για να φτιάξει στα μάτια του αναγνώστη την εικόνα της Θεσσαλονίκης όπως ήταν την περίοδο της Μεγάλης Πυρκαγιάς. Μεγάλα κομμάτια άλλωστε του βιβλίου δεν σχετίζονται καθόλου με τη φλογερή σχέση του Ασλάν και της Σαλώμης (δεν πιστεύω ότι διάλεξε τυχαία το όνομα αυτό για την πρωταγωνίστριά του, κάνοντας παραλληλισμό με τη Σαλώμη της Καινής Διαθήκης), αλλά χρησιμοποιούνται για να φτιαχτεί η εικόνα της πόλης (για παράδειγμα οι διάλογοι του Ασλάν με τη γιαγιά του ή με τον καφετζή στο καφενείο «Το Σουφλί» κα). Η Θεσσαλονίκη της Μεγάλης Πυρκαγιάς είναι μια πόλη με τεκέδες, πορνεία, καφενέδες, μεγάλα ξενοδοχεία και κέντρα διασκέδασης, ένας τόπος με Εβραίους, Χριστιανούς και Μουσουλμάνους και ένα τεράστιο στρατόπεδο με κάθε καρυδιάς καρύδι, όπως παρουσιάζεται στο δεύτερο κιόλας κεφάλαιο, με την επίσκεψη του Ασλάν στο καφέ-αμάν του Σαμπρή Μπέη. Ο αναγνώστης περισσότερο θα γνωρίσει τη Θεσσαλονίκη της Ανατολής και λιγότερο θα ασχοληθεί με την υπόθεση του έργου. Λογοτεχνικά δεν νομίζω ότι μπορεί το βιβλίο να συγκριθεί με παλαιότερα έργα του Κοροβίνη, αλλά δεν νομίζω ότι είχε τέτοιο σκοπό ο συγγραφέας.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Ο Κοροβίνης καταφέρνει με επιτυχία να αναπαραστήσει τον κόσμο της πόλης, αλλά και την πόλη την ίδια στη δύση της Θεσσαλονίκης της Ανατολής. Η εικόνα, που έχουμε για την πόλη στα τέλη της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα νομίζω ότι αποκτά μια ευκρίνεια και περισσότερες λεπτομέρειες.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΡΟΒΙΝΗΣ, Θωμάς, Συγγραφείς

Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στη μετάβαση από την Οθωμανική στη Ελληνική Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20180619

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη νεότερη Ελλάδα

Συγγραφέας: Devin Naar

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-750-4

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιον καιρό παρουσιάστηκαν 3 βιβλία από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, που υπάγονται στην πολύ ενδιαφέρουσα σειρά του εκδοτικού οίκου με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Πρόκειται για τις δύο επανεκδόσεις των έργων των Μαρσέλ Νατζαρή και Ισαάκ Ματαράσσο, καθώς και για τη δουλειά του Λεόν Σαλτιέλ. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια σειρά και πρόκειται για τη μετάφραση ενός πολύ γνωστού έργου, που κυκλοφόρησε πριν λίγα χρόνια στην αγγλική, από έναν σύγχρονο μελετητή της Σεφαραδίτικης ιστορίας, του Αμερικανού Devin Naar.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Υπάρχουν κάποιες, λίγες κατ’εμέ εικόνες από διάφορα αρχεία. Πλουσιότατη βιβλιογραφία, βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου, μαζί με τις σημειώσεις και είναι περίπου 50 σελίδες. Στο τέλος υπάρχει και ευρετήριο ονομάτων. Τη μετάφραση την έκανε από τα αγγλικά ο Χρήστος Γεμελιάρης και κρίνοντας από τον τρόπο, που ρέει η ανάγνωση την βρίσκω πολύ καλή. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2016 με τον τίτλο «Jewish Salonica: Between the Ottoman Empire and Modern Greece» από τις εκδόσεις Stanford University Press.

Μετά το προοίμιο, που υπογράφει ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης, δύο προλογικά σημειώματα και ένα σημείωμα για τη μεταγραφή ξένων όρων, ξεκινάει το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο χωρίζεται στην εισαγωγή και 5 κεφάλαια:

  • Η εισαγωγή ουσιαστικά προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα διαβάσει στη συνέχεια. Το ερώτημα, στον τίτλο «Είναι η Θεσσαλονίκη εβραϊκή;» σίγουρα δεν απαντάται στο κομμάτι αυτό του βιβλίου.
  • Το 1ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Σαν δήμος και κράτος: Η Κοινότητα» και αναφέρεται στις εξελίξεις μέσα στην Ισραηλιτική Κοινότητα από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως και το Ολοκαύτωμα της πόλης το 1943. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο μεγάλων αλλαγών όχι μόνο για την πόλη. Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς αποτέλεσαν το πιο προοδευτικό ίσως κομμάτι της Θεσσαλονίκης και ήταν οι πρώτοι, που προσπάθησαν να ξεφύγουν στην κοινότητά τους από την θρησκευτική κυριαρχία και να οργανώσουν μια κοσμική δομή, η οποία θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των μελών της. Μετά το 1912 η κοινότητα έπρεπε να διαμορφώσει νέα χαρακτηριστικά στην ταυτότητά της, ώστε να μπορεί να ενταχθεί στο ελληνικό όραμα του νέου κράτους, στο οποίο ανήκε η πόλη. Όταν για πολλούς αιώνες η Εβραϊκή Κοινότητα ήταν κυρίαρχη στην πόλη, η μεταβολή, που έγινε ιδίως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με την μετατροπή της σε μειοψηφία, προκάλεσε αναταράξεις. Το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσε πια η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης δεν ήταν αυτό μιας προνομιακής ομάδας, κομματιού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά μιας θρησκευτικής μειονότητας του ελληνικού κράτους. Όλα αυτά αναπτύσσονται με πολλές λεπτομέρειες στο κεφάλαιο αυτό.
  • Το 2ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Ποιος θα σώσει τον Σεφαραδίτικο Ιουδαϊσμό;» και αναλύει με λεπτομέρειες τις εξελίξεις στον τομέα της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη, από τα τέλη της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το Ολοκαύτωμα του 1943. Ακολουθείται χρονολογική σειρά παρουσιάζοντας τη δράση και το έργο των αρχιρραβίνων της πόλης μας, από τον Ιακώβ Κόβο, ο οποίος διαδέχτηκε ουσιαστικά την τελευταία τριανδρία ραβίνων, οι οποίοι ήταν η θρησκευτική, αλλά και κοινοτική εξουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων έως τον Σέβη Κόρετς, τον τελευταίο της προς εξέταση περιόδου. Το κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς αναλύεται το έργο και η προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων, οι διαδικασίες εκλογής τους, οι διαφωνίες μέσα στην Κοινότητα κτλ. Πολύ χρήσιμο το κομμάτι του κεφαλαίου, που αναφέρεται στον αρχιρραβίνο Ιακώβ Μεΐρ, μια σπουδαία προσωπικότητα, που πέρασε από την πόλη μας. Προσωπικά κράτησα από αυτό το κεφάλαιο το γεγονός ότι ενώ παλαιότερα η Θεσσαλονίκη ήταν ξακουστή για τους ραβίνους, που έβγαζε, οι οποίοι είχαν φήμη και όνομα και αναλάμβαναν θέσεις σε εβραϊκές κοινότητες σε όλη την Ευρώπη, από τον Κόβο και έπειτα δεν μπόρεσε να βρεθεί ένας Θεσσαλονικιός ραβίνος να αναλάβει τη θέση, για διάφορους λόγους, υπήρξε μάλιστα και μια μεγάλη περίοδος, που η κοινότητα δεν είχε αρχιρραβίνο. Το δεύτερο, που σημείωσα είναι ότι η θέση της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη είχε τόσο κύρος, ας αντανάκλαση του κύρους της εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, ώστε υποψήφιος για τη θέση υπήρξε μέχρι και ο Ισαάκ Χέρτσογκ, ο πρώτος αρχιρραβίνος του Ισραήλ μετά τη δημιουργία του κράτους. Τέλος αξίζει ο αναγνώστης να διαβάσει το κεφάλαιο για τον Κόρετς, καθώς σε αντίθεση με την πλειοψηφία όσων έχουν γραφτεί στα βιβλία, ο Κόρετς δεν παρουσιάζεται ως προδότης του ποιμνίου του.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Πιο ιερό και από συναγωγή» και μιλάει για τη δημιουργία των σχολείων και τις προσπάθειες της Εβραϊκής Κοινότητας να οργανώσει την παιδεία των μελών της. Εδώ κυριαρχεί η ύπαρξη της Αλιάνς και της Ταλμούδ Τορά, μαζί με κάποια ιδιωτικά σχολεία, που έγιναν. Το ενδιαφέρον σε αυτό το κεφάλαιο είναι ότι βλέπουμε τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως μετά το 1912 για την ενσωμάτωση των εβραιοπαίδων σε ένα ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης ή μάλλον καλύτερα την προσπάθεια προσέγγισης, που έγινε. Πολλές λεπτομέρειες εκπαιδευτικού χαρακτήρα, με πολλές μεταβολές, που συντελέστηκαν κυρίως κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ο τίτλος του κεφαλαίου φανερώνει και το πόσο σημαντική θεωρούσε η Εβραϊκή Κοινότητα την εκπαίδευση των νεαρών μελών της. Προβληματισμοί γύρω από τον άξονα κατεύθυνσης της παιδείας, διαμάχες μεταξύ των υπέρμαχων της αφομοίωσης και των σιωνιστών και άλλα πολλά αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο.
  • Το 4ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Προετοιμάζοντας το έδαφος για καλύτερες μέρες» και μιλάει για τους ιστορικούς της περιόδου, οι οποίοι ασχολήθηκαν με τη μελέτη του παρελθόντος των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Το εξαιρετικό αυτό κεφάλαιο, που μιλάει για πράγματα άγνωστα στους περισσοτέρους μας ουσιαστικά αναλύει το έργο 5 ιστορικών, οι οποίοι επίσης παρουσιάζονται με κάποια χρονολογική σειρά. Οι ιστορικοί αυτοί ήταν ο Μερκάδο Κόβο, Μπαρούχ Μπεν-Ιακώβ, Ιωσήφ Νεχαμά (ίσως ο πιο γνωστός από όλους), Ισαάκ Εμμανουήλ και Μιχαήλ Μόλχο. Στη Vivlioniki έχουμε δει δύο έργα του Νεχαμά (δείτε εδώ και εδώ), ενώ από τον Μόλχο έχουμε δει το In Memoriam, το οποίο όμως γράφτηκε μεταπολεμικά.
  • Το 5ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Πέτρες με λαλιά», είναι το τελευταίο του βιβλίου και έχει θέμα το Εβραϊκό Νεκροταφείο και πιο συγκεκριμένα για τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως από το Ελληνικό Κράτος για αλλαγή χρήσης του χώρου του Εβραϊκού Νεκροταφείου και πιο συγκεκριμένα να μετατραπεί ο ιερός αυτός χώρος των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη σημερινή Πανεπιστημιούπολη. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τη σύγκρουση μεταξύ φορέων του Ελληνικού Κράτους και της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης για το μέλλον του Νεκροταφείου, το οποίο τελικά καταστράφηκε κατά την περίοδο της Κατοχής.

Στο βιβλίο, όπως καταλάβατε, κύριο αντικείμενο μελέτης είναι οι διαδικασίες σε διάφορους τομείς και φορείς, οι οποίες συντέλεσαν στις αλλαγές της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά τη μετάβαση από κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μειονότητα του Ελληνικού Κράτους. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ούτε εύκολη, ούτε γρήγορη και δυστυχώς ούτε αναίμακτη, αν θυμηθεί κανείς τον εμπρησμό του συνοικισμού Κάμπελ το 1931. Αλλά παρά τα εμπόδια φαινόταν να υπάρχει μια προσέγγιση μεταξύ Ελληνικού και Ισραηλίτικου στοιχείου, η οποία όμως διεκόπη κατά την περίοδο της Κατοχής με το χαμό των 50000 περίπου συμπολιτών μας.

Η γλώσσα του Ναρ είναι κατανοητή, αν και υπάρχουν πολλά ονόματα και λεπτομέρειες, που ίσως κουράσουν τον μέσο αναγνώστη. Υπάρχουν και κάποια λάθη, τα οποία όμως δεν αλλοιώνουν την ουσία των πραγμάτων. Κάποια από τα πράγματα, που υπάρχουν στο βιβλίο ίσως ενοχλήσουν κάποιους. Το ύφος είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνικής ιστορικής αφήγησης τύπου Mazower και πανεπιστημιακής διατριβής. Μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο γράφτηκε αρχικά για να διαβαστεί από μη Έλληνες. Με λίγη προσπάθεια πάντως γίνεται κατανοητό από τον καθένα.

Βρήκα το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον. Δεν έχω τις γνώσεις να το συγκρίνω με αντίστοιχα έργα άλλων συγγραφέων, όπως πχ η Ρένα Μόλχο, ο Mark Mazower και η Μερόπη Αναστασιάδου, αλλά θεωρώ ότι μας δίνει πολύ υλικό για μια κρίσιμη περίοδο των Εβραίων Θεσσαλονικέων και βοηθάει στο να κατανοήσουμε πολλά γεγονότα της εποχής, όπως τουλάχιστον τα έβλεπαν οι Εβραίοι συμπολίτες μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, NAAR, Devin

Το τελευταίο βιβλίο του Τάσου Χατζητάτση

Σάρωση_20180614 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ακροτελεύτιοι εσπερινοί

Συγγραφέας: Τάσος Χατζητάτσης

Έκδοση: Πόλις (2009)

ISBN: 978-960-435-238-8

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με το τελευταίο έργο του Τάσου Χατζητάτση, ενός από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς. Κυκλοφόρησε μετά το θάνατο του συγγραφέα (πέθανε στις 7 Νοεμβρίου του 2008) και περιλαμβάνει 9 διηγήματα.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη, χαρακτηριστική των εκδόσεων του οίκου Πόλις. Το εξώφυλλο κοσμείται από ένα έργο του A.R. Penck, γερμανού ζωγράφου με τίτλο «Die Zukunft des Emigranten» (Το Μέλλον του Μετανάστη). Το έργο βέβαια είναι σαν να καθρεφτίζεται και στο βιβλίο αναφέρεται ότι ο τίτλος του είναι σκέτο «Die Zukunft». Αξιοπρεπέστατη δουλειά για ένα λογοτεχνικό βιβλίο.

Ο τίτλος του βιβλίου συνδέεται με τον τίτλο του πρώτου έργου του Χατζητάτση, του «Έντεκα Σικελικοί Εσπερινοί«, που είχε κυκλοφορήσει το 1997. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συγγραφέας γνώριζε ότι σε κάποιο σύντομο χρονικό διάστημα θα πέθαινε, η συγγραφή των διηγημάτων αυτών έγινε το 2007 και το 2008. Μέσα σε αυτή τη δεκαετία η γραφή του Χατζητάτση ωρίμασε, απέκτησε δικό της ξεχωριστό χαρακτήρα, γεγονός, που φαίνεται κυρίως στο αριστουργηματικό του μυθιστόρημα «Σα σπασμένα φτερά«. Νοσταλγία, έρωτας, σχέσεις ανθρώπων, αλλά και των δύο φύλων, ο ρόλος της ιστορίας στην εξέλιξη της προσωπικής ζωής του καθενός μας είναι κάποια από τα θέματα, που βρίσκει κανείς στα κείμενα του Χατζητάτση.

Από τα 9 διηγήματα του βιβλίου, ξεχωρίζω το «Απολυμένη Πέτρα» (για μένα το καλύτερο από όλα), το «Ένας καταδικασμένος σε θάνατο δραπέτευση», το «Κατίνα ή Κάθριν» και το «Οι φράουλες» αν και οφείλω να πω ότι όλα τα διάβασα με μεγάλη ευχαρίστηση. 3 από τα 9 διηγήματα είχαν δημοσιευτεί παλαιότερα στον τύπο.

Η Θεσσαλονίκη είναι μια μεγάλη αγαπημένη του Χατζητάτση, αν και σπάνια είναι πρωταγωνίστρια στα έργα του. Όπως και πολλοί άλλοι όμως, ενώ θα μπορούσαν οι ιστορίες του να διαδραματίζονται σε διάφορα μέρη, ο συγγραφέας επιλέγει να τις τοποθετήσει στην πόλη μας, με αναφορές σε δρόμους, γεγονότα, περιοχές, πρόσωπα, μαγαζιά της Θεσσαλονίκης.

Το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Το διάβασα με μια λύπη γνωρίζοντας ότι πρόκειται για το τελευταίο έργο του Χατζητάτση, το οποίο ο ίδιος δεν πρόλαβε να το δει τυπωμένο. Αν και δεν έχω γνώσεις κριτικής λογοτεχνίας, πιστεύω μέσα μου πως ο Χατζητάτσης είχε πάρα πολλά να δώσει στην πεζογραφία όχι μόνο της πόλης μας, αλλά της χώρας γενικά. Μακάρι τα έργα του να συνεχίσουν να διαβάζονται.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΤΖΗΤΑΤΣΗΣ, Τάσος

Ο πεζογραφικός και καλλιτεχνικός κόσμος της Θεσσαλονίκης μέσα από τα μάτια του Περικλή Σφυρίδη

Σάρωση_20180614

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος; Σε πρώτο πρόσωπο

Συγγραφεάς: Περικλής Σφυρίδης

Έκδοση: Μπιλιέτο (1999)

ISBN: 960-7805-09-7

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τον Περικλή Σφυρίδη νομίζω τον γνωρίζουν όλοι όσοι έχουν ασχοληθεί με την λογοτεχνία στη Θεσσαλονίκη ή τις εικαστικές τέχνες της πόλης. Με έργο τόσο στην πεζογραφία, όσο και σε μελέτες πάνω στη ζωγραφική, αλλά και με τη συνδρομή του στα λογοτεχνικά περιοδικά της πόλης, έχει αφήσει το αποτύπωμά του στον καλλιτεχνικό κόσμο της Θεσσαλονίκης σε πολλούς τομείς και με διάφορους τρόπους. Πριν λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα βιβλίο, όπου ο Παναγιώτης Γούτας έπαιρνε μια συνέντευξη από τον Σφυρίδη. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μια – ας την πούμε – αυτοβιογραφία του Σφυρίδη με αναφορές στο λογοτεχνικό του βίο, από τα πρώτα του βήματα έως τις σημερινές ημέρες (όπου ως σημερινές να έχετε στο νου ότι μιλάμε για το 1999).

Η έκδοση είναι απλή, λιτή και όμορφη. Συμπαθώ ιδιαίτερα τα βιβλία του Μπιλιέτου για κάποιο λόγο. Υπάρχει χάρτινη κουβερτούρα, που καλύπτει το εξώφυλλο. Αξάκριστο βιβλίο, όπως και τα περισσότερα νομίζω από αυτόν τον εκδοτικό οίκο (αν όχι όλα). Το βρήκα στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου και μου έκανε εντύπωση αρνητική, ότι ο υπεύθυνος του περιπτέρου το πουλούσε στην τιμή των €10, ενώ στο Biblionet η αναγραφόμενη τιμή είναι στα €8 περίπου και προσπαθούσε να με πείσει ότι πρόκειται για ευκαιρία. Είναι κρίμα να αντιμετωπίζονται τα βιβλία ως προϊόντα μαναβικής και να πωλούνται με αυτόν τον τρόπο, ειδικά όταν αυτό γίνεται από τον ίδιο τον εκδοτικό οίκο, που τα παράγει.

Στα 11 μικρά κεφάλαια του βιβλίου ο Σφυρίδης περιγράφει την πορεία του μέσα στο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κόσμο της Θεσσαλονίκης, από τα πρώτα του βήματα ως μαθητής έως τις μέρες μας (είπαμε, μιλάμε για το 1999). Ο λόγος του είναι όπως η γραφή του, ρεαλιστική, ειλικρινής, ωμή (αλλά όχι με άσχημο και χυδαίο τρόπο). Μιλάει με ονόματα, δεν φοβάται συγκρούσεις, περιγράφει τη λογοτεχνική κοινότητα της Θεσσαλονίκης ακριβώς με τον τρόπο, που αυτός τη γνώρισε, χωρίς προσπάθεια εξωραϊσμού ή αγιοποίησης. Ούτε το έργο του προσπαθεί να το διαφημίσει, ασκεί κριτική και στα δικά του κείμενα και σε δικές του πράξεις και αντιδράσεις. Πολλά από αυτά, που θα διαβάσει ο αναγνώστης στο βιβλίο αυτό τα έχει δει και στο βιβλίο του Γούτα, για το οποίο μιλήσαμε νωρίτερα.

Ενδιαφέρον έχουν αυτά, που λέει για την ενασχόλησή του με τη ζωγραφική και τις μελέτες, που έκανε για τους ζωγράφους της Θεσσαλονίκης (δύο τέτοια βιβλία παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki και μπορείτε να τα δείτε εδώ και εδώ). Γενικά ο Σφυρίδης ασχολήθηκε ιδιαίτερα με καλλιτέχνες της πόλης μας και προσπάθησε να αναδείξει το έργο τους μέσα από μελέτες, ανθολόγια και παρουσιάσεις σε περιοδικά. Δεν υπάρχουν και πολλοί, που να επικεντρώθηκαν σε αυτόν τον τομέα και για αυτό το έργο του αυτής της φύσης αποκτά ιδιαίτερη αξία. Από εκεί και πέρα η εργογραφία του στο διήγημα κυρίως, αλλά και στο μυθιστόρημα νομίζω τον κατατάσσουν δικαίως ως έναν από τους σημαντικότερους πεζογράφους της γενιάς του. Δεν έχω διαβάσει ποιήματά του και δεν έχω άποψη για αυτά.

Το βιβλίο προσωπικά μου άρεσε. Ο Σφυρίδης ανοίγεται και βοηθάει τον αναγνώστη να καταλάβει κάποια στοιχεία από τη γραφή του, τους λόγους για τους οποίους επέλεξε να ασχοληθεί με τα συγκεκριμένα θέματα, ακόμη και γιατί ήταν πάντα υπέρ της ρεαλιστικής γραφής. Αν δεν έχετε διαβάσει έργα του, πιθανότατα θα θέλετε να ξεκινήσετε μετά την ανάγνωση αυτού του βιβλίου.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΦΥΡΙΔΗΣ, Περικλής

Μικρές και μεγάλες στάσεις στη διαδρομή της ζωής του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

002

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λεωφορείο – 19 στάσεις

Συγγραφέας: Γιώργος Σκαμπαρδώνης

Έκδοση: Πατάκη (2018)

ISBN: 978-960-16-7954-9

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια το όνομα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη ακούγεται πολύ συχνά στο χώρο του βιβλίου, με νέες κυκλοφορίες έργων (όπως η συλλογή διηγημάτων «Ντεπό», την οποία όμως δεν έχω διαβάσει) ή με επανακυκλοφορίες παλαιότερων δουλειών του (όπως η συλλογή «Τα δεδουλευμένα«, όπου μαζεύτηκαν πέντε παλαιότερες δουλειές του συγγραφέα). Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το τελευταίο βιβλίο με την υπογραφή του Σκαμπαρδώνη, μια συλλογή κειμένων του, που είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό «Θεσσαλονικέων Πόλις».

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ευανάγνωστο κείμενο, καλή ποιότητα δουλειάς, όπως μας συνηθίζουν τα τελευταία χρόνια οι εκδόσεις Πατάκη. Προσωπικά δεν μου άρεσε καθόλου το εξώφυλλο, ίσως η αυτοβιογραφική φύση των κειμένων να ώθησε τους παραγωγούς του βιβλίου στην απόφαση να βάλουν και το πρόσωπο του Σκαμπαρδώνη στη «βιτρίνα». Πέρα από αυτό όμως, είναι μια προσεγμένη δουλειά.

Το βιβλίο περιέχει 19 κείμενα, τα οποία όπως είπαμε και νωρίτερα είχαν δημοσιευτεί αρχικά στο περιοδικό «Θεσσαλονικέων Πόλις». Ακολουθώντας την πορεία της γραμμής του λεωφορείου 10, το οποίο κάνει τη διαδρομή Χαριλάου – Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, ο Σκαμπαρδώνης θυμάται και αφηγείται κομμάτια της ζωής του, τα οποία είναι συνδεδεμένα με τους τόπους γύρω από 19 στάσεις του αστικού. Ξεκινώντας από τα βιώματα αυτά, ο αναγνώστης θα διαβάσει και κομμάτια της «μικροϊστορίας» του τόπου (αν και δεν νομίζω ότι χρησιμοποιώ σωστά τον όρο). Πρωταγωνιστές εδώ δεν είναι κυρίως τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, που σημάδεψαν τον τόπο μας, αλλά μικρά και άγνωστα, τα οποία μπορεί να μην χώρεσαν ούτε σε μια στήλη εφημερίδας. Αποτέλεσαν όμως μνήμες πολλών ανθρώπων, όχι μόνο του Σκαμπαρδώνη. Θα μου πείτε «και ποιον ενδιαφέρουν αυτά τα πράγματα;». Σίγουρα αφορούν κυρίως τα άτομα, που έζησαν την ίδια χρονική περίοδο στα ίδια μέρη και γνώρισαν αυτούς, που πρωταγωνιστούν στο βιβλίο του Σκαμπαρδώνη. Αλλά ο κάθε ένας από εμάς έχει στη μνήμη του τέτοιες φιγούρες και όλοι πιστεύω έχουμε εμπειρίες μικρών, ασήμαντων ίσως γεγονότων, τα οποία για κάποιο λόγο έχουν καρφωθεί στο μυαλό μας και έχουν συνδεθεί με παλαιότερα χρόνια και κυρίως τα παιδικά και εφηβικά μας.

Ο Σκαμπαρδώνης ξεκινά από την αφετηρία της διαδρομής του 10, στο πάρκο της Νέας Ελβετίας. Δεν γνώριζα ότι ο συγγραφέας γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Χαριλάου, προστίθεται και αυτός στην ομάδα των συγγραφέων της γειτονιάς (μαζί με τον Περικλή Σφυρίδη, την Αρχοντούλα Διαβάτη και τον Παναγιώτη Γούτα). Στο εξής δεν θα μιλάω για «Αγία Τριάδα της Χαριλάου», αλλά για «καρέ».

Αν και αυτοβιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα υπάρχουν σε πολλά έργα του, νομίζω ότι αυτό εδώ είναι με διαφορά το πιο προσωπικό. Επίσης επειδή ίσως είναι γραμμένο αρχικά για υλικό ενός περιοδικού, το βιβλίο διαβάζεται εξαιρετικά εύκολα. Προσωπικά επειδή τον τελευταίο καιρό χρησιμοποιώ αρκετά το αστικό λεωφορείο για τις μετακινήσεις μου, θεώρησα ότι είναι πρέπον να μου κρατήσει παρέα σε αυτές τις διαδρομές.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Σίγουρα δεν θα το συγκρίνω με το αριστούργημα του Σκαμπαρδώνη «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου«, ούτε με την εξαιρετική συλλογή του «Η στενωπός των υφασμάτων». Αλλά τα κείμενά του τα βρήκα ενδιαφέροντα, με χιούμορ, νοσταλγία, ζωντάνια. Δεν έζησα τις εποχές του συγγραφέα, ούτε έχω τις εμπειρίες του, αλλά καθώς διάβαζα τις γραμμές μου έρχονταν στο μυαλό αντίστοιχες καταστάσεις από τη δική μου εποχή και τον δικό μου προσωπικό κόσμο. Σίγουρα αξίζει να το διαβάσει κάποιος, που μεγάλωσε στη Χαριλάου ή και ζει ακόμη σε αυτήν την περιοχή, καθώς και κάποιος, που ανήκει στη γενιά του συγγραφέα. Αλλά και για τους άλλους μπορεί να αποτελέσει μια καλή αφορμή για ένα αντίστοιχο ταξίδι μέσα από τις διαδρομές των αστικών λεωφορείων, που σημάδεψαν τις δικές τους ζωές.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ, Γιώργος

Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Τάσου Χατζητάτση

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σα σπασμένα φτερά

Συγγραφέας: Τάσος Χατζητάτσης

Έκδοση: Πόλις (2005)

ISBN: 960-8132-90-8

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πόσες φορές έχετε ξεκινήσει να διαβάζετε ένα βιβλίο και αυτό να σας συναρπάζει τόσο πολύ, ώστε να χάνετε την αίσθηση του χρόνου βυθισμένος στις σελίδες και στα λόγια του συγγραφέα; Λίγες φορές φαντάζομαι, καθώς μπορεί πολλά βιβλία να σας άρεσαν, αλλά ελάχιστα κατάφεραν να σας «παγιδεύσουν» στις γραμμές του κειμένου. Για ένα τέτοιο βιβλίο μιλάει αυτή η ανάρτηση, γραμμένο από έναν συγγραφέα, ο οποίος δυστυχώς έφυγε νωρίς, χωρίς να προλάβει να μας χαρίσει και άλλα διαμάντια όπως κι αυτό.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή, τυπική των εκδόσεων Πόλις, ενός εκδοτικού οίκου, που μας έχει χαρίσει πολύ όμορφες και ποιοτικές δουλειές. Κείμενο ευανάγνωστο. Εγώ έχω τη δεύτερη έκδοση του βιβλίου, το οποίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά το 2003. Σύμφωνα με το συγγραφέα, το έργο γράφτηκε μεταξύ 1997 και 2002 και ο τίτλος είναι παραφθορά στίχου του Καρυωτάκη («Έχω κάτι σπασμένα φτερά», από το ποίημα «Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα»). Το βιβλίο είχε πάρει το βραβείο μυθιστορήματος του περιοδικού «Διαβάζω» για το 2004 και υπάρχει και κόκκινη ταινία στο εξώφυλλο, που το αναφέρει, σαν κουβερτούρα, την οποία έβγαλα για να σκανάρω το εξώφυλλο. Πάρα πολύ καλή δουλειά στο σύνολό της.

Το μυθιστόρημα κινείται γύρω από τη ζωή μιας οικογένειας, 3 γενιές ουσιαστικά. Η διήγηση γίνεται μέσα από τις αφηγήσεις 5 γυναικών και υλικό από εφημερίδες, ημερολόγια κα. Χρονικά κινούμαστε από την εποχή του Μεσοπολέμου έως τις σύγχρονες ημέρες. Η Θεσσαλονίκη είναι το κύριο πεδίο δράσης του έργου, αλλά όχι το μοναδικό. Αξίζει εδώ να σημειώσω το θαυμασμό μου για την αριστοτεχνική διάπλαση 5 θηλυκών χαρακτήρων από τον Χατζητάτση, πέντε προσώπων τραγικών και βγαλμένων μέσα από έργα της αρχαιότητας ίσως, εγκλωβισμένων σε λάθη προσωπικά και οικογενειακά, έχοντας ως αντιπάλους όχι μόνο αυτά τα λάθη όμως, αλλά και την ιστορική πορεία της χώρας και της Θεσσαλονίκης πιο συγκεκριμένα. Τα γεγονότα και οι εξελίξεις δεν συμβαίνουν απλά γύρω από τους πρωταγωνιστές του έργου, αλλά παίζουν καταλυτικό χαρακτήρα στη διαμόρφωση των χαρακτήρων τους.

Η Αμαλία Θωμά είναι η νεώτερη και ίσως μαζί με τη μητέρα της Ελένη και τη θεία Αμαλία (θεία του πατέρα της Αμαλίας Θωμά) είναι τα κυριότερα πρόσωπα του έργου. Η επιστροφή της στο πατρικό της μετά από έναν αποτυχημένο έρωτα θα ξεκινήσει το έργο. Οι αφηγήσεις των 5 γυναικών (οι άλλες δύο είναι η Ελισάβετ, υπηρέτρια της θείας Αμαλίας και η Μαρία, η μητέρα του πατέρα της Αμαλίας Θωμά) είναι εξαιρετικά δοσμένες, με γλώσσα, που ρέει, εντάσεις και ανατροπές. Θα μπορούσαμε να μιλάμε για επιμέρους διηγήματα, τα οποία όμως ο Χατζητάτσης τα κεντάει και τα δένει με δεξιοτεχνία μεγάλου λογοτέχνη για να μας δώσει ένα μυθιστόρημα μοναδικό, κατ’εμέ, στο είδος του. Δεν υπάρχει καλός και κακός στο έργο, σωστό και άδικο. Ίσως ο αναγνώστης να δεθεί περισσότερο με κάποια πρόσωπα, αλλά καταλήγουν όλα να είναι θύματα των εποχών, που έζησαν και κουβαλάνε τις αμαρτίες όχι μόνο των δικών τους λαθών, αλλά και των γύρω τους. Βαθιά ερωτικό επίσης το βιβλίο, με τις προδοσίες και τον πόνο του έρωτα να παίζουν καθοριστικό ρόλο επίσης.

Ο Χατζητάτσης θα μπορούσε να τοποθετήσει το έργο του σε διαφορετική πόλη, όμως χρησιμοποιεί την τοπική ιστορία σε πολλά σημεία του έργου, ενώ γίνονται συνεχείς αναφορές σε σημεία και τοποθεσίες της Θεσσαλονίκης.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό, ένα λογοτεχνικό αριστούργημα, που νομίζω δεν έχει εκτιμηθεί όσο έπρεπε. Το βιβλίο αυτό ακολούθησε τις σειρές διηγημάτων του Χατζητάτση (μπορείτε να τις δείτε εδώ και εδώ) και η γραφή εδώ έχει ωριμάσει με αποτέλεσμα να έχουμε ένα πεζογραφικό στολίδι. Ίσως να γίνομαι υπερβολικός και το γεγονός ότι δεν έχω σπουδές φιλοσοφίας να μην μου επιτρέπουν να δω αντικειμενικά το βιβλίο, αλλά από τη σκοπιά του αναγνώστη μπορώ με σιγουριά να πω ότι το απόλαυσα όσο λίγα βιβλία τα τελευταία χρόνια. Οπωσδήποτε να το διαβάσετε.

 

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΤΖΗΤΑΤΣΗΣ, Τάσος

Η μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που διέφυγαν στην Αθήνα κατά την Κατοχή

Σάρωση_20180523

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το ημερολόγιο Κατοχής του Βενιαμίν Χαΐμ Καπόν – «1446 μέρες αγωνίας»

Συγγραφέας: Γιάννης Καρατζόγλου

Έκδοση: Επίκεντρο (2018)

ISBN:978-960-458-813-8

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα βιβλίο, που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό και, τουλάχιστον εγώ, το πρωτοείδα στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, που διοργανώθηκε στη Θεσσαλονίκη. Θέμα της είναι το ημερολόγιο ενός Εβραίου Θεσσαλονικέα, ο οποίος κατάφερε να διαφύγει στην Αθήνα κατά την περίοδο της Κατοχής και γλίτωσε από τα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς. Με αφορμή αυτό το ημερολόγιο, στις σελίδες του βιβλίου περιγράφονται οι δυσκολίες ενός τέτοιους εγχειρήματος, όχι μόνο στη δραπέτευση από τη Θεσσαλονίκη, αλλά και στο κυνηγητό, που υπέστησαν όσοι συμπολίτες μας διέφυγαν στην πρωτεύουσα  για να σωθούν.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ φωτογραφιών, το οποίο βάζει τον αναγνώστη στο θέμα του βιβλίου. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες από οικογενειακά αρχεία καθώς και οι βιβλιογραφικές πηγές και ευρετήρια όρων και ονομάτων. Ειδικά τα τελευταία είναι εξαιρετικά χρήσιμα, καθώς υπάρχουν πάρα πολλά ονόματα στο βιβλίο. Αξιοπρεπέστατη δουλειά για μια τέτοια μελέτη.

Τον συγγραφέα Γιάννη Καρατζόγλου τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα εξαιρετικό έργο του, σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που είχαν μεταναστεύσει στη Γαλλία και την άγνωστη στους περισσότερους από εμάς μοίρα αυτών των ανθρώπων.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το ημερολόγιο ως αφορμή για μια μελέτη σε βάθος σχετικά με τους Εβραίους συμπολίτες μας, που αναγκάστηκαν να διαφύγουν στην Αθήνα για να σωθούν κατά την περίοδο της Κατοχής. Οπότε αν και αυτή η μελέτη ορίζεται στο βιβλίο ως «εισαγωγή», προσωπικά την θεωρώ κομμάτι του κυρίους μέρους του έργου. Προλογίζει εδώ η Μαρία Καβάλα. Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί και άλλα έργα με αναφορές σε αυτό το θέμα, το πρώτα, που μου έρχονται στο νου είναι της Λίλιαν Μπενρουμπή-Αμπαστάδο και της Μάρη Άλβο-Μπενβενίστε.

Η εισαγωγή λοιπόν είναι από τα σημαντικότερα κομμάτια του βιβλίου, ίσως πιο σημαντικό και από το ημερολόγιο του Καπόν. Χωρίζεται σε 5 κεφάλαια, εκ των οποίων τα δύο πρώτα μιλάνε για τον συγγραφέα του ημερολογίου, Βενιαμίν Χαΐμ Καπόν και την οικογένειά του, όπου ο αναγνώστης μπορεί να χαθεί στα πολλά ονόματα, που αναφέρονται. Το «Χαΐμ» παραπέμπει στο όνομα του πατέρα του Βενιαμίν Καπόν και γίνεται για να ξεχωρίζει από τους 5 συνολικά Βενιαμίν Καπόν της οικογενείας. Πιο ενδιαφέροντα μου φάνηκαν όμως τα τρία επόμενα κεφάλαια, τα οποία δίνουν πολλές πληροφορίες και μαρτυρίες για τη διαφυγή και την προσπάθεια επιβίωσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην Αθήνα. Υπήρχαν δυσκολίες τόσο στον τρόπο, που θα πήγαιναν στην Αθήνα, όσο και στο πού θα κρυφτούν αρχικά, αλλά και πώς θα ξεφύγουν από τους Γερμανούς ειδικά μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας.

Το ημερολόγιο του Καπόν γράφτηκε μετά τον πόλεμο και ουσιαστικά έχει τις αναμνήσεις του Βενιαμίν Καπόν από την έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου έως τα γεγονότα των Δεκεμβριανών της Αθήνας το 1944. Ο Καπόν γεννήθηκε το 1928 και τα γεγονότα του Πολέμου και της Κατοχής έμειναν έντονα αποτυπωμένα στη μνήμη του, καθώς ήταν παιδί τότε. Η χρονική απόσταση από τα γεγονότα, που περιγράφει είναι πολύ μικρή καθώς το ημερολόγιο γράφτηκε τους πρώτους μήνες του 1945. Υπάρχει ο συναισθηματισμός σίγουρα ενός 17χρονου παιδιού, που έζησε μερικές φρικτές στιγμές αγωνίας και φόβου, αλλά σε γενικές γραμμές προσπαθεί να μην το δείχνει. Μερικά λάθη στο κείμενο δεν αναιρούν τη σημασία του ημερολογίου, καθώς προσθέτει πληροφορίες για μια ζοφερή περίοδο. Πιο σημαντικό για μένα είναι το γεγονός, πως το υλικό του Καπόν δίνει ονόματα και πρόσωπο στα στατιστικά νούμερα, που είχαμε σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που διέφυγαν για να σωθούν στην Αθήνα. Όπως και σε άλλα τέτοια κείμενα, δεν μιλάμε για ένα ιστορικό βιβλίο, αλλά για ένα έργο, που περιέχει πολλές και σημαντικές ιστορικές λεπτομέρειες. Ο Καρατζόγλου καταφέρνει να μελετήσει το έργο και σε συνδυασμό με άλλες πηγές να μας παραδώσει μια λεπτομερή έρευνα για αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας.

Το βιβλίο κλείνει με ένα επίμετρο και ένα παράρτημα. Το επίμετρο έχει να κάνει με έναν σχολιασμό για τη σημασία των μαρτυριών τέτοιου είδους σε συνδυασμό με την ιστοριογραφία με παράλληλη εφαρμογή αυτών των σχολίων στο κείμενο του Καπόν. Το παράρτημα μου φάνηκε πιο ενδιαφέρον, καθώς μας δίνει πληροφορίες σχετικά με τη βιβλιογραφία για το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα (και κυρίως στη Θεσσαλονίκη, όπου υπήρχε η μεγαλύτερη Εβραϊκή Κοινότητα).

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πάρα πολύ ενδιαφέρον. Ο Καρατζόγλου αναλύει το θέμα της διαφυγής των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην Αθήνα για να σωθούν από τους Γερμανούς, τα προβλήματα, που αντιμετώπισαν εκεί, τις προδοσίες, τις διαφορές για τους Εβραίους στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα, το γιατί ήταν πιο εύκολη η σωτηρία στην Αθήνα και όχι στην πόλη τους και πολλά άλλα και σημαντικά ζητήματα. Για μένα είναι σημαντικό επίσης το γεγονός ότι τα στατιστικά νούμερα απέκτησαν ονόματα και πρόσωπο. Βρήκα και το ημερολόγιο του Καπόν ενδιαφέρον, αλλά προσωπικά στάθηκα περισσότερο στη μελέτη του Καρατζόγλου.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΡΑΤΖΟΓΛΟΥ, Γιάννης, Συγγραφείς

Επιστολές από τα γκέτο της Θεσσαλονίκης: Αγαπημένο μου παιδί…

img075

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μη με ξεχάσετε

Συγγραφέας: Λεόν Σαλτιέλ

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-771-9

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχαν παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη τα δύο πρώτα έργα, που είχαν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια στη σειρά τους με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Αμφότερα ήταν επανακυκλοφορίες προηγούμενων πολύ σημαντικών έργων σχετικά με τη μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, του Ισαάκ Ματαράσσο και του Μαρσέλ Νατζαρή. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το τρίτο έργο της σειράς, με θέμα, που φανερώνει ο υπότιτλος του βιβλίου: Τρεις Εβραίες μητέρες γράφουν στους γιους τους από το γκέτο της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή και μοιάζει αισθητικά με τις δύο προηγούμενες της σειράς. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ με μια επιστολή και τη φωτογραφία μίας εκ των τριών μητέρων του βιβλίου, της Σάρας (Σαρίνα) Σαλτιέλ. Υπάρχουν διάφορες φωτογραφίες, που συνοδεύουν τα κείμενα, είτε από οικογενειακά αρχεία, είτε από εφημερίδες της εποχής και άλλες πηγές. Ο Σαλτιέλ έχει επιμεληθεί του έργου, καθώς μελέτησε το υλικό, που είχε στα χέρια του και έχει κάνει τη σχετική έρευνα. Προλογίζουν το βιβλίο ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η διευθύντρια του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας κ. Ζανέτ Μπαττίνου.

Χοντρικά το βιβλίο χωρίζεται σε 4 ενότητες, εκ των οποίων η τρεις τελευταίες είναι οι επιστολές των μανάδων προς τα παιδιά τους. Η πρώτη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η εισαγωγή στο κυρίως θέμα των επιστολών, την οποία υπογράφει ο Λεόν Σαλτιέλ και στην οποία δίνονται σημαντικές πληροφορίες τόσο για τις επιστολές, όσο και για το περιβάλλον μέσα στο οποίο έγινε η σύνταξή τους. Ανάλογα με το πώς θέλει ο καθένας, μπορεί να διαβάσει αυτό το κομμάτι είτε πριν τις επιστολές, είτε μετά. Προσωπικά ήθελα να μην έχω καμία εικόνα ή περιγραφή για τις επιστολές και το διάβασα στο τέλος, μετά την ανάγνωση του περιεχομένου των επιστολών. Το κομμάτι του Σαλτιέλ όμως πρέπει να το διαβάσει ο αναγνώστης για να κατανοήσει πολλά πράγματα σχετικά τόσο με την εποχή, όσο και με τις τρεις πρωταγωνίστριες.

Οι περισσότερες επιστολές αριθμητικά (31) είναι της Σαρίνας Σαλτιέλ και παραλήπτης είναι ο γιος της Μωρίς Σαλτιέλ. Καλύπτουν χρονικά μια περίοδο από τον Ιανουάριο του 1942 έως την άνοιξη του 1943. Η Σαρίνα Σαλτιέλ έφυγε για το Άουσβιτς με την 4η αποστολή, στις 23 Μαρτίου 1943. Στη συνέχεια υπάρχουν οι επιστολές της Ματίλντας Μπαρούχ (11) με βασικό παραλήπτη τον γιο της Φρέντυ Μπαρούχ και τέλος οι επιστολές της Νεάμα Καζές (13) με αρχικό παραλήπτη τον γιο της Μωρίς Καζές και στο τέλος αμφότερα τα παιδιά της Μωρίς και Μπέρτο Καζές.

Στις επιστολές υπάρχουν διαφορές στο ύφος της γραφής, καθώς οι τρεις μητέρες δεν έχουν όλες την ίδια μόρφωση. Στοιχεία γενικά και ειδικά για τις επιστολές και τους αποστολείς του άλλωστε ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει, όπως είπαμε, στην εισαγωγή του επιμελητή του βιβλίου. Παντού όμως η αγάπη και η αγωνία, οι φόβοι για το μέλλον και η μητρική φροντίδα είναι στοιχεία εμφανή. Και οι τρεις τους βιώνουν τις δυσκολίες, που αντιμετώπισαν οι Εβραίοι της πόλης μας κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι επιστολές της Σαρίνας Σαλτιέλ βέβαια καλύπτουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και δίνουν περισσότερες πληροφορίες. Προσωπικά δεν ακολούθησα την ανάγνωση των επιστολών με τη σειρά, που υπάρχουν αυτές στο βιβλίο (από την παλαιότερη προς τη νεότερη), αλλά ξεκίνησα με αυτές, που γράφτηκαν κατά την περίοδο, που οι τρεις μητέρες είχαν εγκλειστεί στα γκέτο της πόλης και πλησίαζε η ώρα του εκτοπισμού (δεν συμβουλεύω κάτι τέτοιο να κάνετε κι εσείς βέβαια). Η αγωνία και η ανάγκη επικοινωνίας μιας μητέρας με τους γιους της σε συνθήκες τόσο δύσκολες, με ένα μέλλον αβέβαιο αποτελούν στοιχεία, που προσδίδουν στα γράμματα αυτά μια ιδιαίτερη τραγικότητα, η οποία επιτείνεται από το γεγονός, ότι ο αναγνώστης του σήμερα γνωρίζει το τραγικό τέλος των τριών αυτών γυναικών.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολύ συγκινητικό. Πέρα βέβαια από αυτά τα στοιχεία έχει και μια ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς παραθέτει σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή και τις δυσκολίες των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την περίοδο της Κατοχής. Υλικό τέτοιους είδους φαντάζομαι πως υπάρχει αρκετό και δεν έχει ακόμη μελετηθεί και ερευνηθεί, αισιοδοξώ όμως ότι στο μέλλον θα δούμε και άλλες παρόμοιες εκδόσεις.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΤΙΕΛ, Λεόν

Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Τα πρώτα βήματα της αρχαιολογίας στη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία γενικότερα

img071

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η αρχαιολογία στη γραμμή του πυρός – Αρχαιότητες και αρχαιολογική έρευνα στη Μακεδονία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου

Συγγραφέας: Στέλιος Ανδρέου, Καλλιόπη Ευκλείδου

Έκδοση: University Studio Press (2018)

ISBN: 978-960-12-2382-7

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 14ο και τελευταίο βιβλίο της σειράς «Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο» από τις εκδόσεις University Studio Press είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης. Θέμα του οι αρχαιολογικές έρευνες, που έγιναν στο χώρο της πόλης μας, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Μακεδονίας κατά την περίοδο του Μεγάλου Πολέμου και όπως και στα υπόλοιπα βιβλία της σειράς, ο αναγνώστης έχει να διαβάσει και να μάθει πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα, τα περισσότερα άγνωστα στους πολλούς.

Η έκδοση ακολουθεί τα υψηλά στάνταρ των υπόλοιπων έργων της σειράς. Πολλές και ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, κείμενα ευανάγνωστα και υλικό σωστά ταξινομημένο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικά στοιχεία. Και εδώ υπάρχει ο πρόλογος του Ιωάννη Χασιώτη. Στο εξώφυλλο μία από τις πολλές Τούμπες, που αποτέλεσαν πεδία έρευνας για τις αρχαιολογικές ομάδες των δυνάμεων της Αντάντ, γύρω από την οποία φαίνονται οι σκηνές, που στρατοπέδευαν τα συμμαχικά στρατεύματα.

Από τις πρώτες ενέργειες του ελληνικού κράτους αμέσως σχεδόν μετά από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, ήταν η σύσταση αρχαιολογικής υπηρεσίας για την εξέταση των αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη και τον ευρύτερο Μακεδονικό χώρο, κυρίως των Βυζαντινών. Λίγα χρόνια αργότερα και μετά την έλευση των συμμάχων στην πόλη μας, θα έρθουν από Γαλλία και Βρετανία ομάδες αρχαιολόγων, για να ερευνήσουν το άγνωστο έως τότε παρελθόν της περιοχής. Στο βιβλίο υπάρχουν λεπτομέρειες για το προσωπικό, τις ενέργειες, τα ευρήματα αυτών των ομάδων, την τύχη των ευρημάτων, τις διαφωνίες και τις σχέσεις τους με το ελληνικό κράτος. Υπάρχουν όμως και πολλά στοιχεία για τις ενέργειες της ελληνικής εφορείας αρχαιοτήτων, όπου δέσποζε η προσωπικότητα του Γεώργιου Οικονόμου, ο οποίος έχοντας να αντιμετωπίσει μια σωρεία προβλημάτων πάσης φύσεως, κατάφερε να αναδείξει, στο βαθμό, που του επέτρεπαν οι καταστάσεις της εποχής, το αρχαιολογικό παρελθόν τόσο της πόλης, όσο και της Μακεδονίας γενικά, αλλά και να αποτρέψει στο βαθμό του δυνατού την εξαγωγή πολλών ευρημάτων.

Το βιβλίο εξετάζει αρχικά τη σύσταση των αρχαιολογικών αποστολών, Γάλλων και Βρετανών, όπου φαίνεται ο διαφορετικός τρόπος προσέγγισης, που ακολούθησαν, με τους Γάλλους να είναι πολύ πιο οργανωμένοι. Ακολουθεί το κεφάλαιο, που παρουσιάζει την ελληνική ομάδα με σχόλια κυρίως για τις σχέσεις, που αυτή είχε με τις ξένες αποστολές. Στη συνέχεια υπάρχει το κεφάλαιο, όπου αναφέρονται στοιχεία για τη φύλαξη των αρχαιοτήτων, πρόβλημα ιδιαίτερα μεγάλο αν σκεφτεί κανείς το ότι δεν υπήρχαν μουσεία στη Θεσσαλονίκη και η χώρα βρισκόταν σε πόλεμο. Πολύ ενδιαφέρον το κεφάλαιο, που ακολουθεί για τη μεταπολεμική τύχη των ευρημάτων, κάποια από τα οποία κοσμούν σήμερα μουσεία του εξωτερικού. Αξιόλογο και το κεφάλαιο, που μιλάει για τις αρχαιολογικές έρευνες, που έκαναν Βουλγαρικές, Γερμανικές και Αυστρο-ουγγρικές ομάδες.

Οι συγγραφείς παρουσιάζουν στοιχεία για έναν τομέα, για τον οποίο λίγα είναι γνωστά στο ευρύ κοινό. Με γλώσσα απλή και κατανοητή στους περισσότερους, περιγράφονται οι προσπάθειες στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου για να μελετηθεί το παρελθόν τόσο της Θεσσαλονίκης, όσο και της Μακεδονίας γενικότερα. Η Αμφίπολη, οι Τούμπες στον ευρύτερο χώρο της Θεσσαλονίκης, οι αρχαιολογικοί χώροι στην Πέλλα κα, αποτέλεσαν πεδία έρευνας και ανασκαφών. Η ιστορία της περιοχής άρχισε να φωτίζεται χάρη στις ενέργειες αυτών των πρώτων αρχαιολόγων και ιστορικών, που εξέτασαν τόπους και ευρήματα για πρώτη φορά, με μέσα ελάχιστα και δυσκολίες πολλές. Παρά τις διαφωνίες και τις διαμάχες, που υπήρξαν, πιστεύω ότι οφείλουμε πολλά πράγματα σε αυτούς τους πρώτους ερευνητές.

Σχολιάστε

Filed under ΑΝΔΡΕΟΥ, Στέλιος, ΕΥΚΛΕΙΔΟΥ, Καλλιόπη, Συγγραφείς