Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936)

Σάρωση_20170324 (7)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του Ελληνικού Κράτους 1915-1936

Συγγραφέας: Δημοσθένης Δώδος

Έκδοση: Σαββάλας (2005)

ISBN: 960-423-780-2

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια της ζωής της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που σχετίζεται με την ενασχόληση των Εβραίων Θεσσαλονικέων με τα πολιτικά δρώμενα της χώρας και κυρίως κατά την περίοδο από την απελευθέρωση έως τις τελευταίες εκλογές προπολεμικά του 1936. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια εξαιρετική πηγή γνώσεων πάνω σε αυτό το θέμα.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το χαρτί είναι απλό, λευκό, των 90gr. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων (ιδιαίτερα χρήσιμο) και δύο παραρτήματα, εκ των οποίων το πρώτο, που μιλάει για τα ονόματα των Εβραίων Θεσσαλονικέων πολιτευτών, μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Το βιβλίο το προλογίζει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, τον οποίο φαντάζομαι όλοι γνωρίζετε από τις αναλύσεις δημοσκοπήσεων και εκλογικών αποτελεσμάτων, που έχει κάνει πολλάκις στην τηλεόραση.

Τον συγγραφέα πρώτη φορά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το βιβλίο «Η μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης«, όπου σε ένα άρθρο του ανέλυε τον τρόπο, με τον οποίο ψήφιζαν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη κατά τον Μεσοπόλεμο. Εδώ έχουμε μια μονογραφία του με θέμα τον τρόπο με τον οποίο πολιτεύονταν και ψήφιζαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στις εκλογές τις εθνικές κυρίως (βουλευτικές και γερουσίας) από το 1915 έως το 1936.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 10 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μιλάει για την εγκατάσταση των Εβραίων προσφύγων από την Ισπανία κυρίως (αλλά και από άλλα μέρη της Ευρώπης) κατά τον 15ο και 16ο αιώνα (για την παρουσία των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη πριν την περίοδο αυτή αναφέρει κάποια πράγματα στην εισαγωγή). Με το πέρασμα του χρόνου από πρόσφυγες οι Σεφαραδίτες έγιναν ντόπιος πληθυσμός.
  • Το 2ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, λίγο πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Οι διάφορες προσπάθειες προοδευτικής μεταρρύθμισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας, η δε εμπλοκή των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο κίνημα των Νεότουρκων δεν ήταν αμελητέα.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναφέρεται στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που επικράτησαν μέσα στην Εβραϊκή Κοινότητα, με την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής θεωρίας, αλλά και τη διαμάχη μεταξύ σιωνιστών και των αντιπάλων τους. Βρισκόμαστε χρονικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου.
  • Το 4ο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο μετά την ένταξη της πόλης μας στον εθνικό κορμό, στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων, καθώς και στη Φεντερασιόν, τη σοσιαλιστική ομάδα, πρωτοπόρο για το εργατικό κίνημα της χώρας μας, η οποία ξεκίνησε στη Θεσσαλονίκη και έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη συνέχεια στο σχηματισμό του ΚΚΕ (άσχετα αν το ΚΚΕ διέγραψε τον Αβραάμ Μπεναρόγια και πήρε αποστάσεις από τη δράση της Φεντερασιόν).
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για τις πρώτες εκλογές, που έγιναν στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Αυτές έγιναν στις 31 Μαΐου του 1915, νικητές ήταν οι Φιλελεύθεροι του Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά στη Θεσσαλονίκη είχαν υπερισχύσει οι αντιβενιζελικοί (είχαν κατέβει ως «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις». 32 βουλευτές είχαν εκλέξει οι αντιβενιζελικοί, εκ των οποίων 5 ήταν Εβραίοι (Χαΐμ Κοέν, Μωρίς Κοφίνο, Ιωσήφ Μαλλάχ, Δαβίδ Ματαλών και Αλμπέρτο Κουριέλ). Δεν αναφέρονται βέβαια μόνο τα αποτελέσματα, αλλά γίνονται και σχόλια για τον τρόπο, που ψήφισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς, το πώς ερμηνεύτηκε η στάση τους στις εκλογές και άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Βρισκόμαστε ακόμη σε εποχή, που μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης η Εβραϊκή Κοινότητα είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά.
  • Το 6ο κεφάλαιο αναφέρεται στις καταστροφικές εκλογές (όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια) της 1ης Νοεμβρίου του 1920. Και εδώ υπάρχει συμμετοχή των Εβραίων Θεσσαλονικέων, ενώ παράγοντες, που επηρέασαν τις εκλογές ήταν η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η Μικρασιατική Εκστρατεία, ενώ για πρώτη φορά έκανε την εμφάνισή του το ΣΕΚΕ (από αυτό προήλθε το ΚΚΕ). Πρόκειται για τις εκλογές μετά τις οποίες ο αντισημιτισμός άρχισε να φουντώνει επικίνδυνα στην πόλη μας, καθώς θεωρήθηκε από τους βενιζελικούς ότι οι Εβραίοι έκριναν το αποτέλεσμα της Θεσσαλονίκης. Και εδώ υπάρχει ανάλυση των αποτελεσμάτων από τον συγγραφέα.
  • Το 7ο κεφάλαιο μιλάει για τον νόμο των χωριστών εκλογικών συλλόγων. Πρόκειται για μία κίνηση, που είχε σκοπό να περιθωριοποιήσει την Εβραϊκή Κοινότητα. Κίνηση βαθιά αντιδημοκρατική, φτιασιδωμένη με το επιχείρημα ότι ήταν εγγυημένη η εκπροσώπηση των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη Βουλή. Το σύστημα των ξεχωριστών καταλόγων διατηρήθηκε έως τις εκλογές του 1934 για τη Γερουσία.
  • Το 8ο κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για μία άγνωστη ιστορική πλευρά, την ίδρυση της Εβραϊκής Πολιτικής Ένωσης, ενός κόμματος δηλαδή, που είχαν σχηματίσει οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Το κόμμα αυτό πήρε μέρος στις εκλογές του 1926 και εξέλεξε και δύο βουλευτές. Από αυτές τις εκλογές και έπειτα η Εβραϊκή Κοινότητα θα αποτελεί μια μειοψηφία στην πόλη, που για περίπου 450 χρόνια ήταν το κυρίαρχο στοιχείο.
  • Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για τις βουλευτικές εκλογές του 1928 και τις εκλογές για τη Γερουσία του 1929. Το κλίμα της περιόδου χαρακτηρίστηκε από έξαρση του αντισημιτισμού, που πλέον δεν ήταν απλά μια αντίληψη του περιθωρίου, αλλά είχε βάσεις στο πανίσχυρο τότε Κόμμα Φιλελευθέρων, ενώ φορέας του μίσους κατά των Εβραίων Θεσσαλονικέων ήταν η γνωστή μας ΕΕΕ. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ το 1931.
  • Το 10ο και τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στις εκλογές, που συνέβησαν τη δεκαετία του ’30 και ήταν αρκετές, λόγω της πολιτικής αστάθειας.

Στον επίλογό του ο Δώδος αναφέρεται σε συμπεράσματα της μελέτης του, ενώ αναφέρει και κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τη μοίρα κάποιων από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που εξελέγησαν βουλευτές του Ελληνικού Κράτους, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να τους σώσει από τα κρεματόρια ή τις εκτελέσεις.

Το βιβλίο έχει αρκετά στατιστικά στοιχεία και ίσως κουράσει κάπως τον μέσο αναγνώστη, αλλά με προσεκτική ανάγνωση θα μάθει αρκετά πράγματα για την εκλογική ιστορία της χώρας, αλλά κυρίως της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα της πολιτικής δράσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην πολιτική σκηνή. Εμπεριέχονται πληροφορίες σημαντικές, που δύσκολα βρίσκουμε σε άλλα κείμενα, για αυτό και το βιβλίο αποτελεί βιβλιογραφική πηγή πολλών άλλων έργων. Εξειδικευμένο μεν το θέμα, αλλά σημαντικό για την κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.

Σχολιάστε

Filed under ΔΩΔΟΣ, Δημοσθένης

Βρέφη και μικρά παιδιά της Θεσσαλονίκης, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα

Σάρωση_20170321

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα χαμένα παιδιά της Θεσσαλονίκης – Τόμος Α’: Τα παιδιά που δεν έβαλαν το άστρο

Συγγραφέας: Στέλλα Σαλέμ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2317-9

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στα πολλά και ενδιαφέροντα βιβλία, που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, προστίθεται και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης. Και ενώ όλα αυτά τα έργα και οι μελέτες φέρουν μια τραγικότητα, λόγω της βαρβαρότητας του γεγονότος, που εξετάζουν, οφείλω να ομολογήσω ότι το βιβλίο αυτό με συγκίνησε και με πόνεσε κάπως παραπάνω σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, καθώς αναφέρεται στο χαμό των Εβραίων παιδιών της πόλης μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία και ένα παράρτημα. Στο τέλος αρκετών σελίδων υπάρχουν αναφορές και σημειώσεις. Το βιβλίο κυκλοφόρησε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης και το προλογίζουν ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Έλλη Χρυσίδου. Υπάρχει επίσης και ένα σύντομο κείμενο της συγγραφέως στον πρόλογο.

Πριν το κύριο κομμάτι του βιβλίου, υπάρχει μια ιστορική αναδρομή της παρουσίας των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη, καθώς και ένα πολύ σύντομο χρονικό της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής και των μέτρων, που πάρθηκαν σε αυτήν την περίοδο ενάντια στους Εβραίους συμπολίτες μας.

Όπως είπα και νωρίτερα, το βιβλίο αυτό μου προκάλεσε έναν ιδιαίτερο πόνο καθώς το διάβαζα, καθώς πρόκειται για μία έρευνα πάνω στο χαμό των Εβραιοπαίδων στα στρατόπεδα εξόντωσης. Οφείλω να ξεκαθαρίσω εδώ ότι ο χαμός κάθε Εβραίου Θεσσαλονικέα κατά το Ολοκαύτωμα είναι τραγικό γεγονός και δεν τίθεται θέμα σύγκρισης αν η ζωή ενός ηλικιωμένου είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντική από τη ζωή ενός παιδιού, αλλά όπως και να το κάνουμε ο χαμός παιδιών στα κρεματόρια, που δεν είχαν κλείσει κάποια από αυτά ούτε έναν χρόνο ζωής είναι ένα γεγονός, που εμπεριέχει μεγαλύτερη τραγικότητα.

Η Σαλέμ έκανε μία έρευνα, που ξεκίνησε πριν από 3 χρόνια. Στο χρονικό διάστημα αυτό μελέτησε τα αρχεία του Ληξιαρχείου του Δήμου Θεσσαλονίκης για να βρει στοιχεία σχετικά με τις γεννήσεις παιδιών από το 1926 έως το 1943. Στη συνέχεια συνέκριναν τα στοιχεία αυτά με άλλες βάσεις δεδομένων τόσο στην Ελλάδα (Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης), όσο και στο εξωτερικό (Αρχείο Yad Vashem, Αρχείο International Tracing Services, Μουσείο Ολοκαυτώματος Ιεροσολύμων) ώστε να βρει τη μοίρα αυτών των παιδιών, πόσα επέζησαν και πόσα όχι. Από τα στοιχεία, που μάζεψε η συγγραφέας έχει βγάλει και συμπεράσματα σχετικά με τις γειτονιές, που ζούσαν αυτά τα παιδιά καθώς και για τα επαγγέλματα των πατέρων τους. Ναι μεν σημαντικά και ενδιαφέροντα και αυτά, αλλά επισκιάζονται από το κύριο θέμα της μελέτης.

Το κύριο θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 5 ενότητες:

  • Η πρώτη ενότητα αναφέρει στοιχεία σχετικά με την καταγραφή των γεννήσεων από τα αρχεία του Ληξιαρχείου. Και αν σήμερα με τη μηχανογράφηση κάτι τέτοιο ακούγεται σχετικά απλό, για αρχεία χειρόγραφα της περιόδου του Μεσοπολέμου και της Κατοχής κάτι τέτοιο ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Ανορθογραφίες, έλλειψη στοιχείων, ταυτοποίηση και συγκέντρωση των σωστών ατόμων στις σωστές οικογένειες αποτέλεσαν τα βασικά εμπόδια. Στον βιβλίο αυτό η Σαλέμ μιλάει για τις γεννήσεις μόνο των παιδιών, που γεννήθηκαν από το 1937 έως και το 1943. Υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία και για νωρίτερα, αλλά το βάρος σε αυτό το βιβλίο έπεσε στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, αυτά, που ήταν δηλαδή το 1943 κάτω των 5 ετών, οπότε σύμφωνα με τις Γερμανικές οδηγίες δεν ήταν υποχρεωμένα να φοράνε το κίτρινο αστέρι (εξ ου και ο υπότιτλος του έργου).
  • Η δεύτερη ενότητα αναφέρει τη σύγκριση των στοιχείων του Ληξιαρχείου με αρχεία άλλων φορέων, εξίσου δύσκολη μελέτη, η οποία όμως ήταν απαραίτητη για να δούμε τι απέγιναν τα παιδιά, που είχαν γεννηθεί στην προς μελέτη περίοδο.
  • Η τρίτη ενότητα αναφέρει τη μέθοδο, που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του αρχείου των ονομάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σαλέμ αναφέρει πως η έρευνα είναι ανοιχτή, οπότε στο μέλλον σε κάποια επανέκδοση του έργου θα μπορέσουν να συμπληρωθούν στοιχεία, που δεν τα γνωρίζαμε μέχρι τώρα ή να γίνουν διορθώσεις.
  • Η τέταρτη ενότητα μιλάει για τα παιδιά, που επιβίωσαν, που σώθηκαν από το Ολοκαύτωμα. Αυτά χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη αναφέρει παιδιά, που εκτοπίστηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα και επέζησαν. Μόλις 11 παιδιά στο σύνολο σώθηκαν από αυτά και όλα είχαν εκτοπιστεί στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλσεν. Ούτε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, που μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς δεν σώθηκε. Από όλες τις περιπτώσεις σημειώνω εδώ αυτήν της Μύριαμ Σαπόρτα, η οποία γεννήθηκε στις 25 Ιουλίου 1943, 3 ημερών εκτοπίστηκε στο γκέτο του Χιρς, 8 ημερών μεταφέρθηκε στο Μπέργκεν Μπέλσεν, 7 μηνών μεταφέρθηκε στην Ισπανία σε άλλο στρατόπεδο και 14 μηνών έφτασε στην Παλαιστίνη. Όπως λέει και η συγγραφέας, «Τον πρώτο χρόνο της ζωής της άλλαξε 3 ηπείρους: Ευρώπη-Αφρική-Ασία». Η δεύτερη αναφέρει παιδιά, που διέφυγαν τον εκτοπισμό (κρυμμένα κάπου) και μετά το τέλος του πολέμου έμειναν στην Ελλάδα. Η τρίτη κατηγορία αναφέρει παιδιά, που γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία πριν ή μετά την Κατοχή βρέθηκαν στην Παλαιστίνη. Συνολικά δεν αναφέρονται ούτε 100 περιπτώσεις παιδιών, που επέζησαν…
  • Η πέμπτη ενότητα είναι δυστυχώς η μεγαλύτερη. Μιλάει για τα παιδιά των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που γεννήθηκαν από το 1937 έως το 1943 και τα οποία χάθηκαν στα Ναζιστικά στρατόπεδα. Μιλάμε για παιδάκια προσχολικής ηλικίας, τα ονόματα των οποίων γέμισαν 100 σελίδες βιβλίου.

Η σημασία ενός τέτοιου έργου είναι πολύ μεγάλη. Πολλοί ξέρουμε φαντάζομαι για τους περίπου 50000 Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης, με αποτέλεσμα να σβήσει η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας. Η Σαλέμ δεν μένει στα νούμερα και στις στατιστικές, αλλά δίνει σε αυτά όνομα, επίθετο, ημερομηνία γέννησης, όνομα πατρός και μητρός, επάγγελμα του πατέρα. Δεν μιλάμε εδώ για ψυχρούς αριθμούς, αλλά για πρόσωπα, που γεννήθηκαν σε αυτήν εδώ την πόλη και δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσουν τον τόπο, που γεννήθηκαν. Για το αντικείμενο του βιβλίου δε, μιλάμε για μικρά παιδιά, που ούτε καν σχολείο είχανε πάει, που πολλά βύζαιναν τις μάνες τους και εξαιτίας μιας παράλογης ιδεολογίας, που δυστυχώς σήμερα αναβιώνει, θεωρήθηκαν εχθροί και τα πέταξαν στους θαλάμους των αερίων και τα κρεματόρια.

Βρήκα το βιβλίο της Σαλέμ εξαιρετικό. Πρόκειται για μία πρωτογενή έρευνα, που φανερώνει μία από τις πιο σκοτεινές πλευρές του Ολοκαυτώματος. Χιλιάδες συμπολίτες μας από νεογέννητα έως παιδιά 5 ή 6 ετών χάθηκαν και η συγγραφέας βρήκε τα στοιχεία τους και τα δικαίωσε. Το μικρότερο σε ηλικία βρέφος, που έσβησε στο Άουσβιτς ήταν, αν έχω ψάξει σωστά, ο Ίνο Μπενβενίστε, του Μάρκου και της Νέλλης, που γεννήθηκε στις 3 Μαΐου του 1943. Συμπτωματικά με αυτό το παιδί θα είχα γενέθλια την ίδια μέρα, αν το άφηναν να ζήσει και να μεγαλώσει. Ποτέ ξανά.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΕΜ, Στέλλα

Το μνημειώδες έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης

Συγγραφέας: Ιωσήφ Νεχαμά

Έκδοση: University Studio Press (2000)

ISBN: 960-12-0853-4

Τιμή: Περίπου €80

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σήμερα στην Θεσσαλονίκη έγινε η Πορεία Μνήμης για τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου τρένου, που μετέφερε συμπολίτες μας Εβραίους Θεσσαλονικείς στα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς στην Πολωνία. Με αφορμή αυτό το γεγονός θα ήθελα σε αυτήν την ανάρτηση να παρουσιαστεί ένα από τα πιο μνημειώδη ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης όπως την έγραψε ο σπουδαίος ιστορικός, που έβγαλε η πόλη μας, ο Ιωσήφ Νεχαμά.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, ευανάγνωστο, αλλά πυκνό κείμενο, δεν υπάρχουν φωτογραφίες, στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές. Ίσως θα ήταν καλό να είναι μαζεμένες κάπου όλες μαζί. Το έργο είχε γραφεί αρχικά στα γαλλικά και μεταφράστηκε από τον Τομέα Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του ΑΠΘ. Το τρίτομο κυκλοφόρησε με την οικονομική υποστήριξη του προγράμματος Ariane της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρόγραμμα υποστήριξης στον χώρο του βιβλίου και της ανάγνωσης). Στο τέλος κάθε βιβλίου υπάρχει ένα ευρετήριο όρων, επεξήγηση κάποιων ονομάτων και όρων, που χρησιμοποιούνται στο κείμενο. Πάνω από 1600 σελίδες συνολικά το έργο. Εξωτερικά τα βιβλία μοιάζουν εμφανισιακά, με ελάχιστες διαφορές στο χρώμα κάποιων γραμμάτων και στο μέγεθος φυσικά (μεγαλύτερο το δεύτερο βιβλίο, μικρότερο το τρίτο).

Τον Νεχαμά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο εξαιρετικά έργα, το «Θεσσαλονίκη, περιπόθητη πόλη» και το «In Memoriam«. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1880, μεγάλωσε σε μια πόλη, που το Εβραϊκό στοιχείο ήταν κυρίαρχο τόσο πληθυσμιακά, όσο και οικονομικά. Βίωσε άλλοτε από κοντά και άλλοτε από μακρυά όλες τις τεράστιες αλλαγές, που συνέβησαν στην πόλη μας και έφυγε από τη ζωή το 1971, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό έργο σχετικά με την ιστορία της πόλης μας και των Εβραίων Θεσσαλονικέων.

Πολλές φορές ίσως ακούσετε να αναφέρεται κόσμος στο «τρίτομο του Νεχαμά». Βέβαια ο Νεχαμά είχε χωρίσει σε 7 τόμους το έργο του, εκ των οποίων είδε την κυκλοφορία των 5 πρώτων, καθώς ο 6ος και 7ος τόμος του έργου κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του. Οι δύο πρώτοι τόμοι είχαν κυκλοφορήσει το 1935, ο τρίτος και τέταρτος τόμος κυκλοφόρησαν το 1936, ο πέμπτος τόμος το 1959, ενώ ο έκτος και έβδομος το 1976. Η πρωτότυπη γλώσσα ήταν τα γαλλικά. Για τους δύο τελευταίους τόμους οι δυσκολίες ήταν πολλές, καθώς χρησιμοποιήθηκαν οι σημειώσεις του Νεχαμά, καθώς ο συγγραφέας δεν είχε καταλήξει στην οριστική μορφή του βιβλίου. Ο χωρισμός του έργου σε τρεις τόμους στην ελληνική έκδοση έγινε από τον εκδοτικό οίκο για πρακτικούς λόγους φαντάζομαι και στην παρουσίαση του έργου θα ακολουθήσω αυτήν την μορφή:

  • Το πρώτο βιβλίο περιέχει τους 4 πρώτους τόμους, που είχε γράψει ο Νεχαμά και καλύπτει χρονικά μία περίοδο από την πρώτη άφιξη των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη στα προχριστιανικά ακόμη χρόνια έως το τέλος του 16ου αιώνα (1593), μία εποχή, όπου το Σεφαραδίτικο στοιχείο διαγράφει μια λαμπρή πορεία. Από τους 4 τόμους του Νεχαμά, ο 1ος μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρων, με πληροφορίες για τη Ρωμανιώτικη Κοινότητα και την επιρροή της στις υπόλοιπες κοινότητες της Ανατολικής Μεσογείου. Ο 2ος τόμος του Νεχαμά αναφέρεται στους διωγμούς των Σεφαραδιτών και στην περίοδο της εγκατάστασης της μεγαλύτερης μερίδας των Εβραίων στην πόλη μας, που συντελέστηκε από το 1492 έως το 1536. 3ος και 4ος τόμος αφιερώνονται στην οργάνωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και την ραγδαία ανάπτυξη, που είχαν τόσο αυτοί, όσο και η Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο βιβλίο περιέχει τον 5ο και 6ο τόμο του Νεχαμά. Αμφότεροι κυκλοφόρησαν μεταπολεμικά, ενώ ο συγγραφέας πρόλαβε να δει την κυκλοφορία μόνο του 5ου. Ο 5ος τόμος συνεχίζει χρονικά από το τέλος του 4ου (1593) και μιλάει για μία περίοδο ενός αιώνα περίπου, μέχρι το 1669. Ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες φέρνουν μια παρακμή στην πόλη, η οποία συνδυάζεται και με κύματα σκοταδισμού σε θρησκευτικά και κοινωνικά ζητήματα. Αποτέλεσμα αυτών θα είναι το Κίνημα του Σαμπετάι Σεβή (Σαββαταϊκή λαίλαπα την αποκαλεί ο Νεχαμά), που θα φέρει τεράστιο πλήγμα στην Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης. Από αυτό το Κίνημα προέρχονται οι Ντονμέδες, άλλο σπουδαίο κομμάτι του πολυπολιτισμικού μωσαϊκού της Θεσσαλονίκης. Ο 6ος τόμος κινείται χρονικά από το 1669 έως τα τέλη του 19ου αιώνα, περιγράφοντας μια μάλλον σκοτεινή περίοδο για τον Εβραϊσμό της πόλης μας, η οποία θα λάβει τέλος περίπου κατά το 1826, όταν ξεκινάει η αναγέννηση του Εβραϊκού στοιχείου της Θεσσαλονίκης σε πνευματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.
  • Το τρίτο βιβλίο περιέχει τον 7ο τόμο του Νεχαμά. Είναι το μικρότερο σε έκταση και χρονικά κινείται από τα τέλη του 19ου αιώνα έως λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε σημείωμα στο βιβλίο αναφέρεται ότι ο τόμος αυτός ήταν έτοιμος να κυκλοφορήσει το 1940, αλλά η Κατοχή απαγόρευσε κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι είναι ο τόμος, που θα ενδιαφέρει πιο πολύ τους περισσότερους.

Οι πληροφορίες, που υπάρχουν στα βιβλία είναι πάρα, μα πάρα, μα πάρα πολλές. Πρόσωπα άγνωστα στους περισσότερους, που μια εποχή όμως έπαιξαν σπουδαίο ρόλο για την εξέλιξη της πόλης. Θεσμοί της Εβραϊκής κοινότητας και τρόπος λειτουργίας της, ήθη και έθιμα, συγγραφείς, ιατροί, νομικοί, ραβίνοι, έμποροι, βιοτέχνες ενός κόσμου, που σήμερα μοιάζει να είναι τόσο ξένος, ήταν όμως κυρίαρχος στην πόλη πριν από λιγότερο από έναν αιώνα. Η βιβλιογραφία του Νεχαμά είναι εξίσου σημαντική, καθώς ένα μεγάλο μέρος των πηγών, που αναφέρονται στο βιβλίο έχουν χαθεί ή είναι εξαιρετικά δυσεύρετες.

Φυσικά ευνόητο είναι πως για ένα τέτοιο βιβλίο, το να κάτσει κάποιος να το διαβάσει σελίδα σελίδα δεν είναι εύκολο, το έργο του Νεχαμά είναι βιβλίο αναφορών και έχει χρησιμέψει σε πάρα πολλά άλλα βιβλία ως βιβλιογραφία. Σίγουρο είναι πως και στο μέλλον πάρα πολλά έργα θα το χρησιμοποιούν ως πηγή.

Θεωρώ το έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων ως ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για την πόλη μας. Γραμμένο με απλό τρόπο, αλλά λεπτομερέστατο, προσφέρει στον αναγνώστη, είτε αυτός είναι ιστορικός/μελετητής/ερευνητής, είτε κάποιος, που απλά θέλει να μάθει πράγματα για την πόλη μας σημαντικότατες πληροφορίες και υλικό. Αν και τα τελευταία χρόνια υπάρχουν πλέον αρκετά βιβλία για την ιστορία της Ισραηλίτικης Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, το βιβλίο του Νεχαμά είναι διαχρονικό. Αξίζει να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη σας.

 

 

Σχολιάστε

Filed under ΝΕΧΑΜΑ, Ιωσήφ, Συγγραφείς

12 ποιητές της Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι θεμελιωτές της ποίησης στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ινόνια (2010)

ISBN: 978-960-99606-0-1

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης έχει να παρουσιάσει μερικούς από τους σπουδαιότερους σύγχρονους Έλληνες ποιητές. Οι παράγοντες, που συνέβαλαν σε αυτό το γεγονός είναι πολλοί. Ίσως η ιστορία της πόλης, ίσως το κλίμα, ίσως το πολιτισμικό περιβάλλον, ίσως ο συνδυασμός αυτών ή και κάποιων άλλων στοιχείων, που δεν μου έρχονται τώρα στο μυαλό. Χωρίς να υπάρχει μία κοινή φόρμα, οι ποιητές βρήκανε πρόσφορο έδαφος και εξελίχτηκαν. Στο βιβλίο της σημερινής ανάρτησης παρουσιάζονται μερικοί από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ποιητικού λόγου της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι άριστη. Χάρτινο εξώφυλλο με έντονο μπλε χρώμα, χαρτί Palatina των 120gr στο υπόλοιπο βιβλίο. Την εισαγωγή υπογράφει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος ενώ υπάρχει και CD με τον ηθοποιό Γιώργο Μοσχίδη να απαγγέλλει ποιήματα, συνοδεία μουσικής. Τον εκδοτικό οίκο Ινόνια δεν τον ήξερα και ψάχνοντας στο Google δεν βρήκα κάποιο άλλο έργο του. Υπάρχουν δύο φωτογραφίες από το αρχείο του Μοσχίδη, η μία στο οπισθόφυλλο είναι από το 1953 στην πόλη μας. Για κάθε ποιητή, που παρουσιάζεται, υπάρχει ένα σύντομο βιογραφικό.

Το βιβλίο βασίστηκε σε μια ποιητική βραδιά, που έγινε το 1953 στη Σχολή Βαλαγιάννη (από τα σημαντικότερα ιδιωτικά σχολεία, που υπήρχαν παλαιότερα στην πόλη μας) και στην οποία ο Γιώργος Μοσχίδης διάβαζε ποιήματα, που είχε επιλέξει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος. Χρονικά βρισκόμαστε σε μια περίοδο, που η ποίηση της πόλης έχει να παρουσιάσει σπουδαία ονόματα. Μετά από μισό αιώνα οι ποιητές, των οποίων είχε παρουσιαστεί τότε το έργο, θεωρήθηκαν «θεμελιωτές» της ποίησης για την πόλη μας.

12 καλλιτέχνες παρουσιάζονται στο βιβλίο, χωρισμένοι θεματικά σε 4 ομάδες, οι οποίες περιέχουν 3 ποιητές:

  • Στοχαστικοί ποιητές (Γιώργος Βαφόπουλος, Ζωή Καρέλλη, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης)
  • Λυρικοί ποιητές (Γιώργος Θέμελης, Τάκης Βαρβιτσιώτης, Γιώργος Στογιαννίδης)
  • Κοινωνικοί ποιητές (Μανόλης Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου, Πάνος Θασίτης)
  • Ερωτικοί ποιητές (Ντίνος Χριστιανόπουλος, Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Γιώργος Ιωάννου)

Όπως αναφέρει και ο Χριστιανόπουλος, στη συνέχει εμφανίστηκαν και άλλοι ποιητές στην πόλη μας, αλλά οι προαναφερθέντες θεωρήθηκαν από τον ίδιο ως «θεμελιωτές» της ποίησης, έβαλαν τις βάσεις πάνω στις οποίες έχτισαν οι υπόλοιποι αυτό, που σήμερα ονομάζουμε ποίησης της Θεσσαλονίκης. Οι διαφορετικές εποχές και ιστορικές συγκυρίες μοιραία έφερναν και διαφορετικό ύφος στην ποίηση.

Στο βιβλίο υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά έργα των καλλιτεχνών, συνήθως 3 ποιήματα από τον καθένα (στον Πεντζίκη και τον Αναγνωστάκη υπάρχουν δύο και στον Θέμελη τέσσερα). Σίγουρα δεν μιλάμε για κάποια ανθολογία, αλλά για ένα βιβλίο, που σκοπό έχει να παρουσιάσει απλά ένα πάρα πολύ μικρό δείγμα από το έργο των ποιητών αυτών. Νομίζω περισσότερο ήθελε ο Χριστιανόπουλος να δώσει στους ακροατές της ποιητικής βραδιάς και τους αναγνώστες του βιβλίου κάποια ονόματα, ώστε να ξεκινήσουν να διαβάζουν ποίηση και επέλεξε τα πιο σημαντικά πρόσωπα του χώρου.

Προσωπικά ξεχώρισα το «Η ζυγαριά» του Βαφόπουλου, την «Τοπογραφία» του Πεντζίκη, το «Χάρης 1944» του Αναγνωστάκη, την «Κραυγή Δέκατη Πέμπτη» του Κύρου, το «Αποστρατευμένοι» του Χριστιανόπουλου και το «Ποτέ σου δεν κατάλαβες» του Ιωάννου. Η απαγγελία του Μοσχίδη δεν με ενθουσίασε, αλλά δεν μπορώ να την κρίνω, καθώς δεν γνωρίζω ποια συστατικά κάνουνε μια απαγγελία καλή ή κακή.

Πριν λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί από τη Vivlioniki ένα άλλο βιβλίο για την ποίηση της Θεσσαλονίκης από τον Νίκο Καρατζά. Σε σύγκριση με το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το έργο του Καρατζά μου φάνηκε πιο «γεμάτο». Η τιμή στα €19 είναι υπερβολική νομίζω, μάλλον ανέβηκε τόσο εξαιτίας του CD. Σε γενικές γραμμές όμως είναι μια ωραία έκδοση.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Η Θεσσαλονίκη των προγόνων του Νικολά Σαρκοζί

001

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εγώ, ο εγγονός ενός Έλληνα: Η Θεσσαλονίκη του Νικολά Σαρκοζί

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης, Λέων Ναρ, Χρήστος Ράπτης

Έκδοση: Καστανιώτης (2007)

ISBN: 978-960-03-4631-2

Τιμή: Περίπου €19

 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Είναι γνωστό νομίζω στους περισσότερους ότι ο πρώην Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Νικολά Σαρκοζί έχει ρίζες που τον συνδέουν με τη Θεσσαλονίκη. Παππούς του ήταν ο Θεσσαλονικέας γιατρός Μπενίκο Μαλλάχ, γόνος εύπορης Εβραϊκής οικογένειας της πόλης μας, η οποία διατηρούσε ένα από τα πιο γνωστά κοσμηματοπωλεία της Θεσσαλονίκης και έβγαλε επίσης επιστήμονες, πολιτικούς, εμπόρους και ραββίνους. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει ως επίκεντρο τον Νικολά Σαρκοζί από τη μία και από την άλλη τη Θεσσαλονίκη της οικογένειας Μαλλάχ, όπως τη βίωσαν τα μέλη της από το 1870 έως το 1930.

Η έκδοση είναι όμορφη. Ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχουν πάρα μα πάρα πολλές φωτογραφίες, ειδικά στο κομμάτι του βιβλίου, που αναφέρεται στην ιστορία της οικογένειας Μαλλάχ και τη Θεσσαλονίκη. Στο τέλος υπάρχουν κάποιες βιβλιογραφικές αναφορές, ενώ στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν χρήσιμες σημειώσεις. Το κομμάτι του βιβλίου για τη ζωή του Νικολά Σαρκοζί το υπογράφει ο Χρήστος Ράπτης, ενώ το κομμάτι, που μιλάει για τη Θεσσαλονίκη και την οικογένεια Μαλλάχ οι Αναστασιάδης και Ναρ. Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται από ομιλία του Νικολά Σαρκοζί, την πρώτη του μάλιστα μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στη Γαλλική Προεδρία. Η έκδοση του βιβλίου έγινε με την υποστήριξη του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος και με χορηγία της Citroen.

Ο Ράπτης γράφει το βιογραφικό κείμενο για τον Σαρκοζί με μυθιστορηματικό τρόπο. Ακολουθεί τα βήματα του παππού Μπενίκο Μαλλάχ, που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1890, τα οποία τον οδηγούν τελικά στη Γαλλία για σπουδές σε ηλικία μόλις 14 ετών. Η αλλαγή των συνόρων κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους και η προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό κράτος θα αποτελέσει μία από τις αιτίες, που θα κάνουν τον νεαρό Μπενίκο να εγκατασταθεί μόνιμα στη Γαλλία και να πάρει μάλιστα και τη γαλλική υπηκοότητα. Η δεύτερη κόρη του, η Αντρέ, θα γεννήσει το 1955 τον Νικολά Σαρκοζί. Στο κεφάλαιο αυτό βλέπουμε στοιχεία για την προσωπική ζωή του Σαρκοζί και την πολιτική του εξέλιξη, που τον έφτασε στο ανώτατο αξίωμα της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Περισσότερο ενδιαφέροντα είναι τα κομμάτια του βιβλίου, που υπογράφουν ο Αναστασιάδης και ο Ναρ. Οι συγγραφείς περιγράφουν το περιβάλλον της Θεσσαλονίκης μέσα στο οποίο μεγάλωσαν, εργάστηκαν και δημιούργησαν πολλά μέλη της οικογένειας Μαλλάχ. Οι Μαλλάχ είναι βέβαια στο επίκεντρο, αλλά στο κείμενο σκιαγραφούνται πολλά στοιχεία της επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 19ου αιώνα έως την εποχή του Μεσοπολέμου. Εξαιρετικό το κεφάλαιο, που μιλάει για τον τρόπο, που αντιμετώπισε ο Ελευθέριος Βενιζέλος τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, με πολιτικές, που σε μεγάλο βαθμό ευθύνονται για το κύμα αντισημιτισμού, που κυριάρχησε στην πόλη μας μετά την έλευση των προσφύγων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει και το κεφάλαιο, που μιλάει για τα μέλη της οικογένειας Μαλλάχ, τα οποία συμμετείχαν στις εκλογικές διαδικασίες.

Η γλώσσα του βιβλίου είναι απλή και κατανοητή στον μέσο αναγνώστη. Σίγουρα για τη Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής ο αναγνώστης μπορεί να βρει, αν ενδιαφέρεται, βιβλία με περισσότερες λεπτομέρειες και πιο πλούσια βιβλιογραφία, αλλά το έργο δεν έχει σκοπό να προσφέρει εξειδικευμένες γνώσεις, αλλά να παρουσιάσει το περιβάλλον της πόλης, στο οποίο έζησε η οικογένεια Μαλλάχ.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Το διάβασα ευχάριστα και νομίζω ότι έχει να προσφέρει κάποια στοιχεία για το ιστορικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Η επιχειρηματικότητα των Μαλλάχ κινείται παράλληλα με αυτήν των υπολοίπων Εβραίων Θεσσαλονικέων, οι οποίοι για πολλά χρόνια κυριάρχησαν στην αγορά της πόλης και ευθύνονται στο μεγαλύτερο βαθμό για τη μετατροπή της πόλης μας σε βιοτεχνικό, βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο. Συν το γεγονός ότι ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει κάποια στοιχεία για τη ζωή του Νικολά Σαρκοζί, νομίζω ότι το βιβλίο σε γενικές γραμμές είναι αξιόλογο και ενδιαφέρον. Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε σε πάρα πολλά παζάρια βιβλίου σε πολύ καλύτερη τιμή από αυτή των €19.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, ΝΑΡ, Λέων, ΡΑΠΤΗΣ, Χρήστος, Συγγραφείς

Ένα ιστορικό-αστυνομικό μυθιστόρημα στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο χάλκινος οφθαλμός

Συγγραφέας: Παναγιώτης Αγαπητός

Έκδοση: Άγρα (2006)

ISBN: 978-960-325-641-0

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η μακραίωνη ιστορία της Θεσσαλονίκης έχει ως αποτέλεσμα πολλοί συγγραφείς να έχουν εμπνευστεί έργα τους, που να σχετίζονται με το παρελθόν της πόλης. Τα περισσότερα χρονικά κινούνται στα τέλη του 19ου αιώνα και έπειτα, καθώς οι αλλαγές, που συντελέστηκαν στην πόλη εκείνη την περίοδο ήταν συγκλονιστικές. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει χρονικά στα μέσα περίπου του 9ου αιώνα, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν η Συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έχει υπόθεση την εξιχνίαση κάποιων εγκλημάτων. Πρόκειται δηλαδή για τον συνδυασμό ιστορικού και αστυνομικού μυθιστορήματος.

Η έκδοση είναι πολύ καλή ποιοτικά, όπως και όλες οι δουλειές του Άγρα. Η ένστασή μου είναι σχετική με το μέγεθος του βιβλίου και πιο συγκεκριμένα με τις διαστάσεις του. Προσωπικά δεν μου άρεσαν ποτέ αυτά τα μικρά βιβλιαράκια (17cmX12cm), φοβάμαι ότι με το πρώτο άνοιγμα θα μου μείνουν στο χέρι οι σελίδες, ειδικά σε έργα των περίπου 430 σελίδων. Ωραίο εξώφυλλο κατά τα άλλα, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα γλωσσάρι, εξαιρετικά χρήσιμο με διάφορους όρους, που θα συναντήσει ο αναγνώστης στο βιβλίο, καθώς και ένα επίμετρο του συγγραφέα με έναν χάρτη της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης, όπου εμφανίζονται οι τόποι δράσης του μυθιστορήματος. Θα προτιμούσα οι επεξηγήσεις να είναι στο τέλος των σελίδων, καθώς αυτό πιστεύω θα έκανε την ανάγνωση πιο εύκολη, από το να πρέπει να γυρίζει και να ψάχνει την επεξήγηση ενός όρου. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2006 για πρώτη φορά, εγώ έχω την ανατύπωση του 2012.

Πρωταγωνιστής του έργου ο Λέων, πρωτοσπαθάριος και πρωτοασηκρήτης (βυζαντινοί τίτλοι, επεξηγούνται όλοι στο βιβλίο), ο οποίος καταφτάνει στη Θεσσαλονίκη για κάποια γραφειοκρατικά ζητήματα, τα οποία όμως μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα μετά τη δολοφονία του Μανουήλ Φιλομάτιου, βασιλικού μανδάτορα και τοποτηρητή Θεσσαλονίκης (επίσης βυζαντινοί τίτλοι). Ο Λέων θα υποχρεωθεί να βρει τον ένοχο αυτού του εγκλήματος και κάποιων ακόμη, που προστίθενται στην πλοκή του έργου. Η δράση εξελίσσεται με πολύ όμορφο τρόπο, υπάρχουν στιγμές, που ο αναγνώστης θα μείνει με ανοιχτό το στόμα, ενώ και το τέλος είναι ικανοποιητικό.

Αν το να γράψει κάποιος ένα ιστορικό μυθιστόρημα δεν είναι εύκολο, το να προσθέσει τα στοιχεία του αστυνομικού μυθιστορήματος το κάνει ακόμη πιο δύσκολο. Θα πρέπει να συγχρονιστεί χρονικά με μια εποχή, για την οποία λίγα ξέρουμε ακόμη και ο περισσότερος κόσμος είναι συνηθισμένος να διαβάζει ιστορίες μυστηρίου σύγχρονες, όπου τα μέσα έρευνας είναι αρκετά και προχωρημένα. Για τον 9ο όμως αιώνα τα μέσα αυτά δεν υπάρχουν και η αφήγηση πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην είναι βαρετή και να κεντρίζει διαρκώς το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Ευτυχώς ο Αγαπητός τα καταφέρνει σε αυτόν τον τομέα.

Ιστορικά μυθιστορήματα, που να λαμβάνουν δράση στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη έχουμε δει και άλλα στο παρελθόν στη Vivlioniki, όπως για παράδειγμα τα έργα των Πηνελόπη Μάξιμου, Ισμήνης Καπάνταη και Νίκου Ματσούκα. Ο Αγαπητός μας ταξιδεύει στον Ιανουάριο του 833 μ.Χ, στην περίοδο της Εικονομαχίας, όταν σε γενικές γραμμές το Βυζαντινό κράτος βρίσκεται σε άνθηση και είναι ακόμη πανίσχυρο σε Ανατολή και Δύση. Οι σπουδές του συγγραφέα τον βοηθούν ώστε να χτίσει το σκηνικό του με τέτοιο τρόπο, που ο αναγνώστης να μπορεί να ταξιδέψει στις σελίδες του βιβλίου στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Και αυτό δεν γίνεται με τρόπο φτιασιδωμένο, αλλά με ρεαλιστική διήγηση, που κυλάει φυσιολογικά.

Βέβαια ο Αγαπητός εμπλέκει στην ιστορική ροή και ένα μυστήριο, το οποίο επίσης είναι δομημένο με τρόπο ρεαλιστικό, κινηματογραφικό και συναρπαστικό σε κάποια σημεία του, μυστήριο το οποίο θα λυθεί με τρόπο ικανοποιητικό. Οι χαρακτήρες του έργου χτίζονται με προσοχή, υπάρχουν ανατροπές πολλές τόσο στην πλοκή, όσο και στο ρόλο των ατόμων, μπαίνει και το ερωτικό στοιχείο (το οποίο φαντάζομαι δεν μπορεί να λείπει από κανένα αστυνομικό έργο).

Η Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής είναι μια μεγαλούπολη, εμπορικό και διοικητικό κέντρο, αναπτύσσεται και αυξάνεται σε ισχύ και πληθυσμό. Ο Αγαπητός προσέχει πάρα πολύ, ώστε να χρησιμοποιεί τις Βυζαντινές ονομασίες, όταν αναφέρεται σε τοπογραφία της πόλης και αξίζει ο αναγνώστης να προσπαθεί να καταλάβει ποια σημεία της πόλης εννοεί ο συγγραφέας στις σελίδες του. Μαθαίνουμε, πέρα από κάποια γνωστά σημεία και για πολλά άλλα άγνωστα, που έχουν χαθεί ίσως στις μέρες μας, αλλά υπάρχουν ιστορικές αναφορές για αυτά.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Τόσο ως ιστορικό, όσο και ως αστυνομικό μυθιστόρημα. Υπάρχουν κάποια σημεία, τα οποία τα βρήκα εξαιρετικά, αλλά δεν μπορώ να σας τα αποκαλύψω, καθώς μιλάμε για ιστορία μυστηρίου. Σίγουρα αξίζει να το διαβάσετε, καθώς δεν βλέπουμε πολλά καλά αστυνομικά έργα, ούτε και πολλά ιστορικά μυθιστορήματα για εκείνη την εποχή. Ακριβούτσικο μεν, αλλά θέλω να πιστεύω πως θα το βρείτε και σε καλύτερη τιμή από τα €17.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΑΠΗΤΟΣ, Παναγιώτης, Συγγραφείς

Κομμάτια ιστορίας της Θεσσαλονίκης μέσα από τις διαφημίσεις (1900-1940)

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170228-2

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το επιχειρηματικό πνεύμα στις διαφημίσεις και τη λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης (1900-1940)

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης

Έκδοση: Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος

ISBN: 960-86752-9-4

Τιμή: Περίπου €45

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα εξαιρετικό βιβλίο σχετικό με τις διαφημίσεις, που υπήρχαν σε εφημερίδες της Θεσσαλονίκης, με συγγραφέα την Πέρσα Αγραφιώτου-Ζαχοπούλου. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει παρόμοιο θέμα και μας μεταφέρει χρονικά στα πρώτα 40 χρόνια του 20ου αιώνα, όταν και οι διαφημίσεις έκαναν τα πρώτα τους βήματα στον τύπο και τους οδηγούς πόλης.

Η έκδοση είναι άριστη. Σκληρό εξώφυλλο, πολύ καλή ανάλυση των πάρα πολλών φωτογραφιών, ιδιαίτερα πολυτελής έκδοση από την ΠΕΕΒΕ. Την επιμέλεια του βιβλίου την είχε αναλάβει ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, ο οποίος και προλογίζει.

Πριν το κύριο μέρος του λευκώματος, ο Αναστασιάδης γράφει ένα κείμενο εισαγωγικό. Στη συνέχεια το βιβλίο χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο κομμάτια:

  • Το πρώτο κομμάτι έχει τις διαφημίσεις, κείμενο και εικόνα, παρμένες από εφημερίδες και οδηγούς πόλης και καλύπτουν χρονικά την περίοδο 1900 έως 1940.  Επιχειρήσεις, προϊόντα, έμποροι, μια άλλη εποχή αναβιώνει στα μάτια του αναγνώστη, με εντελώς διαφορετική λογική σε σχέση με τη σημερινή στην παρουσίαση της ρεκλάμας. Η Θεσσαλονίκη, που πάντοτε σε όλη την ιστορία της ήταν μια πόλη, με εμπόριο, βιοτεχνία και βιομηχανία, παρουσιάζεται μέσα από το υλικό, που συνέλεξε και μελέτησε ο Αναστασιάδης. Αξίζει να επικεντρωθείτε νομίζω περισσότερο στα κείμενα, που υπάρχουν.
  • Το δεύτερο κομμάτι έχει λογοτεχνικές αναφορές για την επιχειρηματική κίνηση του Μεσοπολέμου στη Θεσσαλονίκη. Κάποια από τα βιβλία, από τα οποία πήρε αποσπάσματα ο Αναστασιάδης, έχουν παρουσιαστεί στη Vivlioniki (όπως αυτό, αυτό, αυτό, αυτό, αυτό ή αυτό). Τα όσα αναφέρονται έχουν τη δική τους σημασία για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης και συμπληρώνουν πολλές φορές κενά, που μπορεί να έχει η επίσημη ιστορική μελέτη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Ακριβούτσικο βέβαια, αλλά μιλάμε για μία πολυτελή έκδοση, βιβλίο-κόσμημα για τη βιβλιοθήκη. Καταφέρνει να μας ταξιδέψει στο παρελθόν και στην ιστορία του τόπου, όχι την πολεμική ή την πολιτική, αλλά την καθημερινή, έτσι όπως τη βίωναν οι Θεσσαλονικείς εκείνων των χρόνων.

Σχολιάστε

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς

Η σχέσεις μεταξύ Εβραϊκής Κοινότητας και Μητρόπολης Θεσσαλονίκης μετά το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Παρακολουθώντας τα τραίνα της Τελικής Λύσης – Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και ο Μητροπολίτης Γεννάδιος Αλεξιάδης

Συγγραφέας: Σωτήριος Τερζής

Έκδοση: Μπαρμπουνάκης (2017)

ISBN: 978-960-267-222-8

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πολλοί νομίζω θα γνωρίζετε τον κάθετο δρόμο στην Εγνατία, που περνάει μπροστά από το Μπέη Χαμάμ και ενώνει τη Φιλίππου με την Εγνατία. Είναι η οδός Μητροπολίτου Γενναδίου και πήρε το όνομά της από τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο, ο οποίος βρέθηκε στη θέση αυτή από το 1912 έως το 1951. Ήταν ο μακροβιότερος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και κατά τη διάρκεια της θητείας του συνέβησαν πολλά και σημαντικά γεγονότα, που άλλαξαν ριζικά τη μορφή της πόλης, αλλά και την ιστορία της. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για τις σχέσεις του Γενναδίου με την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης, ένα κεφάλαιο της ιστορίας, για το οποίο ελάχιστα γνωρίζουμε και από τα όσα γράφονται στο βιβλίο, υπάρχουν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πράγματα να μάθουμε.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, που επιλέχτηκε. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πλούσια βιβλιογραφία, η οποία επεκτείνεται και στο χώρο του διαδικτύου. Χρησιμότατες σημειώσεις υπάρχουν στο τέλος πολλών σελίδων, καθώς και βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο Τερζής είχε γράψει μια μεταπτυχιακή μελέτη με αυτόν τον τίτλο και φαντάζομαι πως αν δεν είναι αυτούσια, το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου βασίστηκε σε αυτήν την μελέτη. Επιβλέπων καθηγητής ήταν ο αναπληρωτής καθηγητής Θεολογίας Χρήστος Αραμπατζής, ο οποίος προλογίζει και το βιβλίο.

Μετά μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή, το κύριο κομμάτι του βιβλίου αποτελείται από 3 κεφάλαια:

  • Το Πρώτο Κεφάλαιο περιγράφει συνοπτικά την ιστορική συνέχεια της ισραηλίτικης παρουσίας στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για το μικρότερο σε έκταση κεφάλαιο, αλλά καταφέρνει να προβάλει τη διάρκεια παρουσίας των Εβραίων στην πόλη μας, που σε αντίθεση με τα όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, δεν ξεκινάει αυτή η παρουσία από το 1492 και το διωγμό από την Ισπανία των Σεφαραδιτών, αλλά από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της πόλης μας.
  • Το Δεύτερο Κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1912 έως και τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Το 1912 ο Γεννάδιος αναλαμβάνει Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, η Θεσσαλονίκη γίνεται μέρος της Ελλάδας και πλέον οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς έχουν να αντιμετωπίσουν μια νέα διοίκηση, σε ένα νέο κράτος. Εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, το οποίο φωτίζει πάρα πολλά άγνωστα γεγονότα, τα οποία δυστυχώς για διάφορους λόγους αποφεύγουμε να τονίζουμε. Ποιος ήξερε για παράδειγμα ότι η Ισραηλιτική Κοινότητα είχε προσφέρει βοήθεια σε χριστιανούς, που είχαν πληγεί από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917; Ή ότι η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης είχε μια θετική στάση απέναντι στην ίδρυση του κράτους του Ισραήλ στο χώρο της Παλαιστίνης; Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται αναφορά για τις πολύ καλές σχέσεις, που είχαν ο Γεννάδιος με τον Αρχιραββίνο Ιακώβ Μέιρ, οι οποίες παρά τις ελάχιστες μελανές στιγμές τους (αναφέρεται μία το 1917), είχαν βασιστεί στην εμπιστοσύνη και την τίμια συνεργασία για το καλό των δύο κοινοτήτων. Αλλαγή ουσιαστική αρχίζει να υπάρχει μετά τον ερχομό των προσφύγων, όπου οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς γίνονται μετά από περίπου 430 χρόνια μειονότητα στη Θεσσαλονίκη. Η στάση του Γενναδίου στο κύμα αντισημιτισμού κατά τον Μεσοπόλεμο επίσης μελετάται.
  • Το Τρίτο Κεφάλαιο έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο και κινείται χρονικά από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Από τη σύμπραξη Εβραίων και Χριστιανών ενάντια στην ιταλική εισβολή, την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της πόλης μας και τα γεγονότα, που ακολούθησαν μετά το τέλος της Κατοχής και έως το 1951, χρονιά, που πέθανε ο Γεννάδιος. Εδώ ο Τερζής επικεντρώνεται στις σχέσεις, που υπήρχαν μεταξύ Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και Εβραϊκής Κοινότητας και γίνεται μια προσπάθεια να δούμε αν θα μπορούσε η Μητρόπολη να επέμβει, ώστε να γλιτώσουν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς και ποιος ήταν γενικά ο ρόλος και η στάση της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αλλά και λίγο μετά. Και σε αυτό το κεφάλαιο μαθαίνουμε πολλά και σημαντικά πράγματα, που δεν μας παρουσιάζονται συχνά.

Μετά από αυτά τα κεφάλαιο, υπάρχει ο επίλογος ή όπως προτιμάει να ονομάσει αυτό το κομμάτι του βιβλίου ο συγγραφέας, ο «κομμός» (θρήνος σημαίνει η λέξη, δεν το γνώριζα…). Εδώ είναι τα συμπεράσματα, μια σύνοψη, αλλά και το βιογραφικό του Μητροπολίτη Γενναδίου σε παράρτημα. Ακολουθεί σε παράρτημα επίσης ένα κομμάτι, που αναφέρεται στη βράβευση του Γενναδίου από το Yad Vashem με τη μέγιστη τιμή, που μπορεί να έχει κάποιος μη Εβραίος για τον αγώνα του στη διάσωση Εβραίων κατά το Ολοκαύτωμα, τον τίτλο του Δίκαιου των Εθνών.

Όπως είπα και πριν, ο Τερζής έγραψε όλη ή μέρος της μελέτης του ως μεταπτυχιακός φοιτητής. Η έρευνά του δεν είναι μόνο σε υπάρχουσα βιβλιογραφία, αλλά προχώρησε και στα αρχεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Παρουσιάζει μια αξιοθαύμαστη, για εμένα, αντικειμενικότητα, καθώς δεν προσπαθεί να αγιοποιήσει τον Γεννάδιο, ο οποίος είναι το κύριο πρόσωπο της μελέτης του, ούτε να αποκρύψει ευθύνες της Εκκλησίας (χαρακτηριστικό είναι το κεφάλαιο, που γράφει για την καταστροφή του Εβραϊκού Νεκροταφείου). Ο τρόπος επίσης, που προσεγγίζει τις ευθύνες του Αρχιραββίνου Κόρετς είναι αξιοπρόσεκτος. Αφορμή για να γραφτεί ίσως αυτή η μελέτη ήταν μια σειρά βιβλίων, που έριχναν ευθύνες γενικά στον Χριστιανικό πληθυσμό ή στην Εκκλησία για τα όσα δεινά έγιναν κατά τη διάρκεια της Κατοχής ή για τον αντισημιτισμό του Ελληνικού πληθυσμού. Στον πρόλογο δε του βιβλίου φωτογραφίζεται το βιβλίο του Mazower «Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων«.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Κάπως δύσκολο στην ανάγνωσή του σε μερικά σημεία, καθώς μιλάμε για κείμενο, που γράφτηκε ως μεταπτυχιακή μελέτη και όχι για τον μέσο αναγνώστη. Πολλά ντοκουμέντα, συνεχής τεκμηρίωση, έλλειψη φανατισμού, αντικειμενική ματιά, νομίζω ότι έχει να προσφέρει πολλά στον μελλοντικό ερευνητή και ιστορικό και δείχνει με επιστημονικό τρόπο την συνύπαρξη Χριστιανών και Εβραίων, που κάποτε υπήρχε σε αυτήν την πόλη, όσο και αν θέλουν κάποιοι να το κρύψουν ή να το υποτιμήσουν.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΕΡΖΗΣ, Σωτήριος

Ένα από τα πρώτα ιστορικά μυθιστορήματα για την Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Requiem για τρεις γενιές

Συγγραφέας: Γιώργος Πανάγος

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (1980)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο αγαπημένα είδη πεζογραφίας για την πλατιά μάζα του αναγνωστικού κοινού είναι τα ιστορικά μυθιστορήματα. Ειδικά τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν εκατοντάδες τίτλοι αυτής της μορφής της λογοτεχνίας, καθώς ο συνδυασμός του μύθου με την ιστορική αλήθεια γοητεύει πολύ κόσμο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία, όπως το δηλώνει άλλωστε και το εξώφυλλο και μας έρχεται από το μακρινό 1980.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο και μέτρια ποιοτικά. Υπάρχουν αρκετά λάθη ορθογραφικά, το κείμενο είναι πυκνό και δυσανάγνωστο. Βέβαια μιλάμε για μία ιδιωτική έκδοση, οπότε οφείλουμε να είμαστε επιεικείς. Την επιμέλεια την είχε αναλάβει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ενώ το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει και από τον Παρατηρητή το 1992, πιθανότερο είναι να βρείτε αυτήν την έκδοση σε κάποιο βιβλιοπωλείο, παρά αυτήν, που έχω εγώ. Δεν έχω δει τη νεότερη έκδοση, οπότε δεν γνωρίζω αν τα λάθη και η ποιότητα έκδοσης έχουν αλλάξει.

Το Requiem είναι η νεκρώσιμη ακολουθία και οι τρεις γενιές του τίτλου αναφέρονται στην οικογένεια Δατούδη και πιο συγκεκριμένα στους Στέφανο, Ντίνο και Αλέξανδρο Δατούδη, παππού, γιο και εγγονό. Σε μία εργασία στο διαδίκτυο διάβασα ότι ο Πανάγος μιλάει για την οικογένεια Τάττη, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Δατούδης, αλλά δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι κάτι τέτοιο ισχύει, καθώς οι ημερομηνίες θανάτων των πρωταγωνιστών δεν ταιριάζουν με τις πραγματικές. Οι τρεις γενιές αυτές έζησαν τη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ου και βίωσαν τις τεράστιες αλλαγές, που επήλθαν στην πόλη κατά την χρονική αυτή περίοδο. Τα όσα έζησαν υπάρχουν μέσα σε ένα κείμενο, που ο Αλέξανδρος Δατούδης είχε φυλάξει και το είχε δώσει σε κάποιον φίλο του, τον Μπάμπη Ζαφειρίου, ο οποίος είχε αναλάβει τη διάσωση και ίσως την έκδοση όσων αναφέρονταν σε αυτό. Τελικά ούτε ο Μπάμπης Ζαφειρίου κατάφερε να το εκδώσει και το έδωσε στον Πανάγο. Το κατά πόσο αυτό είναι μια αληθινή ιστορία ή επινόημα του συγγραφέα, δεν το γνωρίζω.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 μέρη. Στο πρώτο μιλάει για την προσπάθεια της Αυστροουγγαρίας να γίνει η Θεσσαλονίκη μια ελεύθερη ζώνη, στο δεύτερο πάμε χρονικά στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η Βουλγαρία προσπάθησε με τις ενέργειες των κομιτατζήδων να αλλάξει τις πληθυσμιακές αναλογίες στη Μακεδονία με σκοπό την προσάρτηση της περιοχής στη Βουλγαρία σε μέλλοντα χρόνο, στο τρίτο κινούμαστε χρονικά στη δεκαετία του 1910, με την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό κράτος, τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μεγάλη Πυρκαγιά, γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη και στο τέταρτο μέρος βρισκόμαστε στον Μεσοπόλεμο, την Κατοχή και τα επόμενα χρόνια. Τα δύο πρώτα μέρη είναι αυτά, που έχουν κυρίως μυθιστορηματική μορφή στη γραφή τους, ενώ τα επόμενα δύο θυμίζουν περισσότερο βιβλίο ιστορίας, παρά λογοτεχνία.

Λογοτεχνικά το μυθιστόρημα δεν λέει και πολλά πράγματα, μάλλον αδιάφορο και σε πολλά σημεία κακογραμμένο. Υπάρχει διάχυτη μια αίσθηση εθνικής ανωτερότητας των Ελλήνων, οι οποίοι κυνηγημένοι μάχονται για τα δίκαιά τους. Αλλά και ιστορικά πολλά από τα όσα αναφέρει είναι εντελώς λανθασμένα (τον Αβραάμ Μπεναρόγια τον αναφέρει ως Αβράμ Μπενβενίστε, την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 την τοποθετεί Σεπτέμβριο αντί για Αύγουστο, την επίθεση στο Κάμπελ γράφει ότι έγινε το 1928 αντί του 1931 κα). Ο Πανάγος υπήρξε βουλευτής της ΕΔΑ και ήταν ενεργό μέλος της Αριστεράς πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η γραφή του είναι παγιδευμένη σε κομματικό φανατισμό.

Τότε γιατί μας ενδιαφέρει το βιβλίο; Διότι περιέχει αρκετά τοπογραφικά στοιχεία για την πόλη, κάποιες ιστορικές αναφορές, που δεν συναντάμε σε άλλα βιβλία και γιατί πρόκειται για ένα είδος λογοτεχνίας, το οποίο την εποχή, που κυκλοφόρησε δεν ήταν τόσο διαδεδομένο όσο σήμερα.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε, αλλά κάποια στοιχεία του έχουν ενδιαφέρον. Λογοτεχνικά σίγουρα δεν είναι αριστούργημα, ιστορικά έχει λάθη, αλλά σε κάποιους μπορεί και να αρέσει.

1 σχόλιο

Filed under ΠΑΝΑΓΟΣ, Γιώργος, Συγγραφείς

Το πρώτο έργο του Αντώνη Σουρούνη

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170220

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ένα αγόρι γελάει και κλαίει

Συγγραφέας: Αντώνης Σουρούνης

Έκδοση: Δωρικός (1969)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πέρσι τον Οκτώβρη έφυγε από τη ζωή ο Αντώνης Σουρούνης σε ηλικία 74 ετών. Από τους σπουδαιότερους συγγραφείς, που έβγαλε η πόλη μας μεταπολεμικά, παιδί του Κουλέ Καφέ και της Άνω Πόλης, με μια ζωή συναρπαστική και ασυνήθιστη. Το βιβλίο του «Το μονοπάτι στη θάλασσα» ήταν από τα πρώτα, που είχα διαβάσει όταν ξεκίνησα να μαζεύω βιβλία για την πόλη μας, το διάβασα δεύτερη φορά και το απόλαυσα ακόμη περισσότερο. Η σημερινή ανάρτηση μας ταξιδεύει πίσω στο χρόνο, στο 1969, όπου ο 27χρονος τότε Σουρούνης τύπωνε «δια λογαριασμό του συγγραφέως» το πρώτο του βιβλίο.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, συμβαδίζει με την αισθητική πολλών βιβλίων στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και των αρχών του ’70. Φαντάζομαι ότι τα έξοδα της έκδοσης βάρυναν τον Σουρούνη. Η φωτογραφία στο εξώφυλλο μου φαίνεται άσχετη με το θέμα και με τον τίτλο. Χάρτινο εξώφυλλο.

Το βιβλίο το προλογίζει ο ίδιος ο συγγραφέας, ενημερώνοντάς μας ότι τα κείμενα έχουν γραφτεί σε διαφορετικούς τόπους και χρόνους. Φαντάζομαι τον νεαρό συγγραφέα (27 ετών ήταν όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο αυτό) να έχει μαζέψει κάποια σκόρπια κείμενα, που είχε γράψει στο παρελθόν και να πηγαίνει με λαχτάρα στον εκδοτικό οίκο να τα τυπώσει, ώστε να κάνει πραγματικότητα το όνειρο των παιδικών του χρόνων, το να γίνει συγγραφέας.

Στο διαδίκτυο θα δείτε σε πολλά sites να γράφουν ότι πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, αλλά το βιβλίο έχει 9 σύντομα διηγήματα και μια μικρή νουβέλα με τίτλο «Ο Κένταυρος (εγώ κι ο εαυτούλης μου)»:

  • Τα διηγήματα τα περισσότερα είναι αφηγηματικά. Εμπνευσμένος σε μεγάλο βαθμό από τα όσα είδε και έζησε στην παιδική του ηλικία ο Σουρούνης, χτίζει ιστορίες, που θα μπορούσαν ίσως να είναι και αυτοβιογραφικές, αφού τα όρια της πραγματικότητας και του μύθου δεν διακρίνονται. Η μελαγχολία και το χιούμορ δένουν στην αφήγηση με ωραίο τρόπο. Ξεχωρίζω το αριστουργηματικό κατά τη γνώμη μου «Επιστρέφοντας στον κόσμο μου», το συγκινητικό «Οι μεγάλες Κυριακές των μικρών ανθρώπων», καθώς και τα «Η πρώτη αποτυχία», «Όνειρα και προδότες» και «Ο Κεφαλάκιας».
  • Η νουβέλα αποτελεί το μισό σχεδόν βιβλίο. Πρόκειται για την εξιστόρηση της συμβίωσης του συγγραφέα με τον κρυμμένο του εαυτό, που άλλοι ορίζουν ως ψυχή, άλλοι ως εσωτερική φωνή κοκ. Τα παιδικά και εφηβικά χρόνια του αφηγητή έχουν στιγματιστεί από αυτόν τον δεύτερο εαυτό. Αφήγηση γρήγορη, έξυπνη, με χιούμορ, αυτοσαρκασμό, ρεαλισμό, κινηματογραφική σε πολλά σημεία. Το τέλος του είναι ευφυέστατο και απρόσμενο.

Η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα σε πολλά σημεία, αν και δεν είναι πρωταγωνίστρια. Το Κουλέ Καφέ και οι άνθρωποί του, καθημερινοί μεροκαματιάρηδες, προσφυγικής καταγωγής, που ζούνε στον μικρόκοσμό τους, που έχει τους δικούς του κανόνες. Για όσους έχουν διαβάσει «Το μονοπάτι στη θάλασσα» θα βρούνε ίσως ομοιότητες μεταξύ των πρωταγωνιστών.

Προσωπικά απόλαυσα το βιβλίο. Όχι μόνο γιατί ένιωσα ιδιαίτερα τυχερός, που βρήκα το πρώτο βιβλίο του Σουρούνη (το επόμενο άργησε 8 χρόνια να κυκλοφορήσει), αλλά γιατί πρόκειται για ένα καλογραμμένο έργο, που παρουσίαζε σε μεγάλο βαθμό το συγγραφικό χαρακτήρα του Σουρούνη, που θαυμάσαμε στα επόμενα χρόνια. Δεν κυκλοφόρησε ξανά από κάποιον εκδοτικό οίκο, αν το βρείτε σε παλαιοβιβλιοπωλείο, να το αποκτήσετε οπωσδήποτε.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ, Αντώνης