Μνήμες από την πορεία των εφημερίδων "Μακεδονία" και "Θεσσαλονίκη"

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Τύπος της Θεσσαλονίκης και οι εκδότες ενός θρύλου

Συγγραφέας: Βασίλειος Δούλος

Έκδοση: Ιδιωτική (2003)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Με αφορμή την τελευταία ανάρτηση στη Vivlioniki, που μιλάει για την ιστορία των εφημερίδων στη Θεσσαλονίκη σκέφτηκα να μιλήσουμε για ένα βιβλίο στο οποίο περιγράφονται καταστάσεις και πρόσωπα από τις δύο σπουδαιότερες εφημερίδες που κυκλοφόρησαν στη Θεσσαλονίκη, αμφότερες από το συγκρότημα Βελλίδη, της «Μακεδονίας» και της «Θεσσαλονίκης». Συγγραφέας του βιβλίου ένας άνθρωπος που πέρασε δεκαετίες ως τεχνικός τύπου στη «Μακεδονία» και ο οποίος είδε και άκουσε πολλά σχετικά με τη λειτουργία των εφημερίδων αυτών, τόσο κατά τις καλές ημέρες, όσο και κατά τις άσχημες.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, αλλά αν συνυπολογίσουμε ότι πρόκειται για μια ιδιωτική δουλειά θα την έκρινα συνολικά ως καλή. Υπάρχει πολύ φωτογραφικό υλικό στις σελίδες. Ευανάγνωστο κείμενο, συνολικά μια απλή, αλλά όμορφη δουλειά. Στο εξώφυλλο οι τρεις μεγάλες φυσιογνωμίες, που συνέδεσαν το όνομά τους με την εφημερίδα «Μακεδονία» και τη μικρή της αδερφή τη «Θεσσαλονίκη», ο Κωνσταντίνος Βελλίδης, ιδρυτής της εφημερίδας «Μακεδονία», ο αδερφός του Γεώργιος Βελλίδης, συνεχιστής του έργου του Κωνσταντίνου μετά τον θάνατό του και ο Γιάννης Βελλίδης, υιός του Γεωργίου, ο άνθρωπος που κατάφερε να μεγαλώσει τις δύο εφημερίδες και να τις δυναμώσει κάνοντάς τες κορυφαίες σε πωλήσεις σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα.

Βέβαια μετά τον Ιωάννη Βελλίδη ακολούθησαν δύο γυναίκες στο τιμόνι των εφημερίδων, η μία ήταν η Άννα Βελλίδη, σύζυγος του Ιωάννη και στο τέλος η Κατερίνα Βελλίδη, κόρη του Ιωάννη.

Ο Δούλος δεν είναι λογοτέχνης ούτε ιστορικός. Το κείμενό του χαρακτηρίζεται από μια νοσταλγία, μια γλυκιά πικρία ίσως και βασίζεται κυρίως σε προσωπικές μνήμες, ακούσματα και βιώματα. Έζησε για πάνω από 30 χρόνια στους χώρους που εκδίδονταν οι δύο εφημερίδες και έζησε όλες τις φάσεις των εντύπων αυτών. Το 2003 όταν και κυκλοφόρησε το βιβλίο αυτό, η «Μακεδονία» και η «Θεσσαλονίκη» είχαν περάσει σε άλλα χέρια, φαινόταν να είχαν ξεπεράσει το πρώτο σοκ και υπήρχαν ελπίδες ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Δυστυχώς εκ των πραγμάτων φάνηκε ότι οι δυσκολίες ήταν τεράστιες για μια ανάστασή των.

Αν και υπάρχει μια σύντομη αναφορά γενικά για τον Τύπο της Θεσσαλονίκης, ο Δούλος ασχολείται κυρίως με τα δημιουργήματα του Βελλιδη. Και δεν θέλει να κάνει μια βιογραφία του εκδότη Ιωάννη Βελλίδη (έχει γραφτεί ένα βιβλίο για τη ζωή του Ιωάννη Βελλίδη από τον Χρίστο Χριστοδούλου), ο οποίος υπήρξε και ο κύριος υπεύθυνος για την επιτυχία των εφημερίδων, αλλά ψάχνει στις μνήμες του να θυμηθεί πρόσωπα τα οποία δεν φαίνονται και τα οποία έπαιζαν έναν σημαντικό ρόλο στην επιτυχία των εντύπων αυτών. Από τεχνικούς, δημοσιογράφους και διευθυντικό προσωπικό, τόσο η «Μακεδονία» όσο και η «Θεσσαλονίκη» λειτούργησαν για πολλά χρόνια με τρόπο ιδανικό, βρίσκονταν μπροστά από την εποχή τους σε τεχνολογίες και ύφος και έδειχναν ότι θα διατηρούν την κυριαρχία τους για χρόνια. Η περίοδος όμως με υπεύθυνη την Κατερίνα Βελλίδη φαίνεται ότι καταδίκασε τα φύλλα αυτά, αν και ο Δούλος προσεγγίζει με πολύ μεγάλη προσοχή τις ευθύνες που μπορεί να έχει η Κατερίνα Βελλίδη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Απλό στη γραφή του, περιγράφει μια περίοδο λαμπρή για τον Τύπο της Θεσσαλονίκης και είναι γραμμένο από κάποιον που τα έζησε τα πράγματα από μέσα. Το υλικό του βιβλίου μπορεί να φανεί χρήσιμο σε μελετητές και ερευνητές του κλάδου των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης.

Σχολιάστε

Filed under ΔΟΥΛΟΣ, Βασίλειος, Συγγραφείς

Η ιστορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης: Δικτατορία και Μεταπολίτευση

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης Ε’: 1967-2017

Συγγραφέας: Μανώλης Κανδυλάκης

Έκδοση: University Studio Press (2019)

ISBN: 978-960-12-2429-9

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγα χρόνια είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το τετράτομο έργο του Μανώλη Κανδυλάκη με θέμα την ιστορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα στη βιβλιογραφία της Θεσσαλονίκης, το οποίο καλύπτει μια χρονική περίοδο από την εποχή της Τουρκοκρατίας έως το 1967. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι πάλι του Κανδυλάκη και έρχεται να καλύψει το χρονικό διάστημα από το 1967 έως τις μέρες μας (2017 πιο συγκεκριμένα).

Η έκδοση είναι καλή. Πάρα πολύ φωτογραφικό υλικό κυρίως με εικόνες των ανθρώπων, που δούλεψαν ή έπαιξαν ρόλο στη λειτουργία και την κυκλοφορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης για την εξεταζόμενη περίοδο. Άλλωστε σε αυτούς τους ανθρώπους είναι αφιερωμένο και το βιβλίο. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία και πηγές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει και ένα χρονολόγιο γεγονότων.

Η ύλη του βιβλίου χωρίζεται ουσιαστικά σε τρία μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος γίνεται λόγος για την περίοδο της Δικτατορίας και τις εφημερίδες που επέλεξαν να συνεχίσουν την κυκλοφορία τους, καθώς επίσης και για κάποιες παράνομες, οι οποίες όμως είχαν συντομότατο βίο. Μακεδονία, Ελληνικός Βοράς, Νέα Αλήθεια, Θεσσαλονίκη και Δράση ήταν κάποιοι τίτλοι της πόλης μας και ο κάθε ένας από αυτούς κράτησε λιγότερο ή περισσότερο κατά τη διάρκεια της Επταετίας. Εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το κομμάτι που μιλάει για τη λογοκρισία που είχε επιβληθεί.
  • Στο δεύτερο μέρος γίνεται λόγος για την περίοδο της Μεταπολίτευσης και τις εξελίξεις στα κυριότερα φύλλα της πόλης μας, τόσο για τις πολιτικές εφημερίδες όσο και για τις πάρα πολλές αθλητικές.
  • Στο τρίτο μέρος δίνονται κάποια γενικά στοιχεία για μικρότερες εφημερίδες, οι οποίες κυκλοφόρησαν τα 50 περίπου χρόνια από το 1967 έως το 2017 (κοντά 70 σελίδες το υλικό…).

Ο αναγνώστης στον πέμπτο αυτό τόμο του έργου του Κονδυλάκη θα διαβάσει για τον θάνατο των μεγάλων εφημερίδων της πόλης, ο οποίος δεν σχετίζεται μόνο με τη μείωση του ενδιαφέροντος του αναγνωστικού κοινού για τις εφημερίδες, αλλά και με άλλους παράγοντες (από λάθη των εκδοτών, πολιτικές αποφάσεις, αποτυχημένα ρίσκα, έλευση νέων τεχνολογιών κτλ). Εγώ πρόλαβα αυτήν την περίοδο της Μεταπολίτευσης και θυμάμαι που έμπαινε στο σπίτι η Μακεδονία και περιμέναμε να δούμε το περιοδικό «Επιλογές» ή να διαβάσουμε τα αθλητικά άρθρα από τις σελίδες της Θεσσαλονίκης. Θυμάμαι και πόσο είχαμε σοκαριστεί όταν έκλεισε για πρώτη φορά η Μακεδονία και τα όσα είχαν ακουστεί για την ιδιοκτήτρια Κατερίνα Βελλίδη. Είναι μια θλιβερή περίοδος, όταν αποσύρθηκαν μεγάλα ονόματα του Τύπου της Θεσσαλονίκης και οι συνεχιστές δεν μπόρεσαν να κρατήσουν τα έντυπα ανοιχτά. Σήμερα αν δεν κάνω λάθος δεν υπάρχει καθημερινή εφημερίδα στην πόλη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ, ίσως και κάπως περισσότερο από τα προηγούμενα 4, καθώς ο Κανδυλάκης μιλάει εδώ για μια περίοδο που την έχω ζήσει. Φαντάζομαι ότι ο Κανδυλάκης με αυτό το βιβλίο ολοκληρώνει την προσπάθειά του, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική για την ιστοριογραφία της Θεσσαλονίκης. Μακάρι στο μέλλον και με βάση το έργο αυτό να βρεθούν συνεχιστές της προσπάθειας αυτής.

1 σχόλιο

Filed under ΚΑΝΔΥΛΑΚΗΣ, Μανώλης, Συγγραφείς

Μία έρευνα για τους νεκρούς της Κατοχικής Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο φόρος του αίματος στην Κατοχική Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Βασίλης Γούναρης, Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-899-2

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που η Κατοχική Περίοδος της άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην εικόνα της. Δεν ήταν μόνο οι καταστροφές σε κτίρια (πχ στο Λιμάνι κατά τους βομβαρδισμούς), κυρίως μιλάμε για τις αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού της. Με κυριότερη καταστροφή το Ολοκαύτωμα της πόλης, όπου μέσα σε διάστημα λίγων μηνών χάθηκε πάνω από το 95% των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η πόλη πλήρωσε έναν πολύ μεγάλο φόρο αίματος με εκτελέσεις, δολοφονίες και νεκρούς από την πείνα που θέρισε τον πληθυσμό. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μία έρευνα με θέμα κάποια από αυτά τα θύματα.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά από τις εκδόσεις του Παρατηρητή το 2001 και αυτή είναι η δεύτερη έκδοσή του. Δεν γνωρίζω αν και η πρώτη ήταν τέτοιας ποιότητας, αλλά θεωρώ πως όταν κάποιος κάνει μια δεύτερη οφείλει να προβεί σε βελτιώσεις. Οι εικόνες είναι δυσδιάκριτες, κάποιες σημειώσεις στο πλάι των σελίδων δεν διαβάζονται με ευκολία, νομίζει κανείς ότι πρόκειται για φωτοτυπίες που δέθηκαν και έγιναν βιβλίο. Δεν υπάρχει ευρετήριο ονομάτων, που για ένα τέτοιο έργο είναι απαραίτητο, αλλά υπάρχει η βιβλιογραφία. Είναι κρίμα, καθώς το περιεχόμενο του βιβλίου είναι εξαιρετικό.

Το έργο το προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, όπου αναφέρεται στην «περιπέτεια» του βιβλίου μέχρι να εκδοθεί τελικά. Χρειάστηκαν να περάσουν 17 χρόνια (!) από την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να γίνει το βιβλίο το 1984 έως την πρώτη έκδοση του 2001. Στα γενικά στοιχεία αναφέρω ως συγγραφείς του έργου τους Γούναρη και Παπαπολυβίου, αν και αυτοί είναι οι επιμελητές, στο βιβλίο ο αναγνώστης θα βρει και κείμενα άλλων μελετητών.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, τα οποία ακολουθούν πέντε παραρτήματα:

  • Στο πρώτο μέρος ο αναγνώστης θα βρει τρεις μελέτες. Η πρώτη υπογράφεται από την Μαρία Καβάλα και έχει τίτλο «Επιβίωση βιολογική και πνευματική», τη βρήκα εξαιρετική, καθώς αναλύει με λεπτομέρειες πολλές δυσκολίες του πληθυσμού της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι οποίες σχετίζονταν με την επιβίωσή του. Τα κεφάλαια σχετικά με τα συσσίτια και τη Μαύρη Αγορά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Πολύ ενδιαφέρουσα και η δεύτερη μελέτη του Παπαπολυβίου, όπου γίνεται λόγος για τις αντιστασιακές οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη κατά την Κατοχική περίοδο. Η τρίτη μελέτη του Δορδανά είναι μεν σημαντική, διαβάζεται όμως με δυσκολία καθώς αναλύει λεπτομερώς τις διοικητικές αρχές της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπάρχουν πολλά ονόματα (και όπως είπαμε προηγουμένως το βιβλίο δεν έχει ευρετήριο…), οπότε ο αναγνώστης μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για αναφορές.
  • Στο δεύτερο μέρος ο αναγνώστης θα βρει δύο μελέτες. Η πρώτη είναι του Γιώργου Καζαμία και μιλάει για τα αντίποινα, τόσο γενικά όσο και για τις πρακτικές που ακολούθησαν οι Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής στη χώρα και στη Θεσσαλονίκη πιο συγκεκριμένα. Ομολογώ ότι δεν γνώριζα πως υπάρχει Δίκαιο, που ορίζει πότε επιτρέπονται αντίποινα σε έναν πόλεμο. Η δεύτερη μελέτη είναι των επιμελητών του βιβλίου, δηλαδή του Βασίλη Γούναρη και του Πέτρου Παπαπολυβίου και αναφέρονται στη μελέτη συνολικά που έγινε για το βιβλίο, τις δυσκολίες και διάφορα άλλα στοιχεία.
  • Υπάρχουν όπως είπαμε και 5 παραρτήματα. Το 1ο παράρτημα αναφέρεται στις εκτελέσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη από το 1941 έως το 1944. Σύμφωνα με την εργασία η πρώτη εκτέλεση έγινε στις 19 Αυγούστου του 1941 και το θύμα ήταν ο Γεώργιος Πολυχρονάκης, είχε καταδικαστεί για απόκρυψη Βρετανών στρατιωτών. Η τελευταία εκτέλεση, σύμφωνα με το βιβλίο πάντα, έγινε μόλις δύο μέρες πριν την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, όταν κοντά στην περιοχή της Αγίας Φωτεινής, εκτελέστηκαν 6 νέοι, οι Νικόλαος Αντωνίου, Σταύρος Γρηγοριάδης, τα αδέλφια Ανδρέας και Πέτρος Κουλουμπής, ο Θεοδόσιος Νότης και ο Ηλίας Νυσίρης. Το 2ο παράρτημα περιέχει 4 συνεντεύξεις ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις μέρες στη Θεσσαλονίκη. Ο Έλλην Βασιλειάδης ήταν στρατιωτικός γιατρός στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Παύλου Μελά, ο Ραούλ Λιβαδάς ήταν κρατούμενος και διερμηνέας στον Παύλο Μελά, ο Γεώργιος Μαργέτης ήταν αντιστασιακός και διευθυντής του κατασκοπευτικού δικτύου «Ζευς», ενώ ο Ορέστης Τρωιανός είχε καταδικαστεί σε θάνατο, τον πήγαν για εκτέλεση, αλλά αστόχησαν τόσο κατά την εκτέλεση όσο και κατά τη χαριστική βολή και γλίτωσε και από τους πλιατσικολόγους που έσπευσαν μετά την εκτέλεση να κλέψουν τα ρούχα τους (τουλάχιστον αυτά ισχυρίζεται στη συνέντευξή του.). Το 3ο παράρτημα έχει 50 προσωπογραφίες εκτελεσθέντων. Το 4ο παράρτημα είναι ένα χρονολόγιο γεγονότων από την 1η Απρίλη του 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, όπου παρουσιάζονται γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη, στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και στον κόσμο γενικά. Το 5ο παράρτημα είναι ο κατάλογος εκτελεσθέντων, τουλάχιστον όπως συντάχτηκε από την ερευνητική ομάδα, όπου αναφέρονται σε περίπου 1500 άτομα, τα οποία έχασαν τη ζωή τους σε εκτέλεση Γερμανών, από τα Τάγματα Ασφαλείας, την ΟΠΛΑ, σε κάποια μάχη κτλ.

Η εργασία συνολικά είναι μια εξαιρετική δουλειά, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κάποιος ότι όταν έγινε δεν υπήρχε η ευκολία του διαδικτύου για τους μελετητές. Η έρευνα έγινε σε Ληξιαρχεία, Νεκροταφεία, παλιές εφημερίδες και περιοδικά κα. Στα κείμενα αναπαρίσταται πιστεύω σε μεγάλο βαθμό ο τρόμος και η μαυρίλα της Κατοχής, κάτι που μόνο όσοι το έχουν ζήσει μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια. Από το 2001 ακολούθησαν φυσικά πολλές μελέτες για την περίοδο 1941-1944 για τη Θεσσαλονίκη και έχουν βγει κάποια εξαιρετικά βιβλία, κάποια εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki (αξίζει πχ να διαβάσετε το βιβλίο του Δορδανά για τα Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλονίκη ή του Βενιανάκη για τον Δάγκουλα κτλ). Η μελέτη δεν καλύπτει το Ολοκαύτωμα της πόλης, καθώς αυτό είναι πολλά βιβλία από μόνο του. Δίνει όμως στοιχεία σημαντικά, οι νεκροί αποκτούν όνομα και επίθετο και δεν αποτελούν απλές στατιστικές, γεγονός, που πιστεύω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Η ποιότητα έκδοσης σίγουρα θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη και ίσως σε μια τρίτη έκδοση θα ήταν καλό να προστεθεί νέο υλικό, που θα βρήκε η ιστορική μελέτη στα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση. Συνολικά πάντως το βρήκα ως έναν χρήσιμο μπούσουλα στην προσπάθεια κάποιου να καταλάβει τα γεγονότα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη.

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΝΑΡΗΣ, Βασίλης, Γενικά, ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος

Ένα κυνήγι θησαυρού στη Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο γρίφος της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Παρασκευή-Χριστίνα Αντωνίου

Έκδοση: Εντύποις (2019)

ISBN: 978-618-5300-83-8

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki μια ποιητική συλλογή με θέμα τη Θεσσαλονίκη. Η επιλογή των έργων ήταν αποτέλεσμα ενός διαγωνισμού που είχε κάνει ο εκδοτικός οίκος Εντύποις και είχε θέμα την πόλη μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι επίσης αποτέλεσμα αυτού του διαγωνισμού, πρόκειται για μία νουβέλα η οποία κέρδισε το Α’ βραβείο.

Η έκδοση είναι καλούτσικη. Δεν με ενθουσίασε το εξώφυλλο αν και η ποιότητα χαρτιού είναι ωραία, ενώ φαίνεται να μην έγινε καλή δουλειά στην επιμέλεια (υπάρχει λάθος μέχρι και στο αυτί του βιβλίου, όπου υπάρχει το βιογραφικό σημείωμα της συγγραφέως). Το κείμενο είναι ευανάγνωστο.

Η νουβέλα έχει να κάνει με την επιστροφή της Σοφίας στη Θεσσαλονίκη για οικογενειακούς λόγους μετά την απουσία της λόγω σπουδών στο εξωτερικό. Προσπαθεί να πατήσει στα πόδια της και να βρει μια ισορροπία με όσα είχε αφήσει στο παρελθόν και με τις ανάγκες του σήμερα. Μέσα σε όλα αυτά θα μπλεχτεί σε ένα περίεργο κυνήγι θησαυρού, που θα τη φέρει κοντά με το παρελθόν της οικογένειάς της, αλλά και με αυτό της Θεσσαλονίκης. Κάπου ενδιάμεσα γνωρίζει και τον έρωτα.

Χρονικά κινούμαστε στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Η πόλη βρίσκεται παντού στο έργο, με αναφορές σε σημεία και μνημεία της, αλλά και στο ιστορικό παρελθόν της.

Σε έργα ανθρώπων, που για πρώτη φορά βρίσκουν το θάρρος να εκθέσουν τα έργα τους, είμαι πάντα θετικά προδιατεθειμένος και δεν θέλω να τα κρίνω λογοτεχνικά, προσπαθώ να φανταστώ τη χαρά τους όταν είδαν για πρώτη φορά το κείμενό τους να αποκτά τη μορφή ενός βιβλίου. Σε κάποιος θα αρέσει, σε κάποιους άλλους όχι. Προσωπικά μου φάνηκε μια έξυπνη ιδέα.

Σχολιάστε

Filed under ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Παρασκευή-Χριστίνα, Συγγραφείς

Το Βυζαντινό παρελθόν της Θεσσαλονίκης μέσα σε λογοτεχνικά κείμενα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Βυζαντινή Θεσσαλονίκη μέσα από το έργο των σύγχρονων Θεσσαλονικέων λογοτεχνών

Συγγραφέας: Αναστασία Βακαλούδη

Έκδοση: Σταμούλης (2018)

ISBN: 978-618-5306-01-4

Τιμή: Περίπου €27

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από όλες τις ιστορικές περιόδους της Θεσσαλονίκης (ελληνιστική, ρωμαϊκή, βυζαντινή, οθωμανική), αυτή που αναμφίβολα κυριαρχεί είναι αυτή του Βυζαντίου. Τα μνημεία που δημιουργήθηκαν σε αυτά τα 1000 περίπου χρόνια και κοσμούν ακόμη την πόλη, τα ιστορικά γεγονότα που έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στη ζωή της Αυτοκρατορίας, οι άνθρωποι που πέρασαν ή έζησαν ή δημιούργησαν στη Θεσσαλονίκη και η οικονομική και πολιτισμική ακμή που βίωσε ο τόπος έχουν αφήσει το στίγμα τους και στη σύγχρονη εικόνα του άστεως. Μοιραία οι λογοτέχνες της πόλης πολλές φορές θα χρησιμοποιήσουν κάτι από όλα αυτά στα κείμενά τους. Άλλοι περισσότερο και άλλοι λιγότερο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης εξετάζει κείμενα Θεσσαλονικέων λογοτεχνών, όπου συναντάμε αναφορές (σύντομες ή εκτεταμένες) στο Βυζαντινό παρελθόν της πόλης.

Η έκδοση είναι καλή. Υπάρχει κουβερτούρα που αγκαλιάζει το βιβλίο. Στο εξώφυλλο ένα έργο του ζωγράφου Μάρκου Καμπάνη, που αναπαριστά τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Υπάρχουν πάρα πολλές φωτογραφίες, δυστυχώς όλες ασπρόμαυρες με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αποδοθούν σωστά αγιογραφίες, ψηφιδωτά και γενικά εικόνες που το χρώμα είναι απαραίτητο. Φαντάζομαι αυτό έγινε για λόγους οικονομίας. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πλουσιότατη βιβλιογραφία και δικτυογραφία (πρώτη φορά τη βλέπω τη λέξη, εννοεί τις πηγές που αντλούνται από το διαδίκτυο) καθώς επίσης και η εργογραφία της συγγραφέως. Στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν διάφορες σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Συνολικά μια αξιοπρεπής εργασία.

Η Βακαλούδη είναι φιλόλογος με σπουδές πάνω στη Βυζαντινή ιστορία. Το ύφος του βιβλίου δεν θα δυσκολέψει ιδιαίτερα τον αναγνώστη πέρα από κάποια σημεία ίσως.

Επιλέχτηκαν συνολικά 23 λογοτέχνες στων οποίων το έργο μέσα υπάρχουν κομμάτια της ιστορίας της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης αλλά και του Βυζαντίου γενικότερα. Βέβαια υπάρχει μια ανισομέρεια, καθώς οι 250 σελίδες (σχεδόν το μισό βιβλίο δηλαδή) έχει να κάνει με το έργο του Πεντζίκη, ο οποίος είναι όντως ο συγγραφέας στα κείμενα του οποίου είναι ιδιαίτερα έντονη η παρουσία του Βυζαντινού κόσμου. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι μόνο με το έργο του Πεντζίκη θα μπορούσε να γίνει ένα ξεχωριστό βιβλίο. Οι υπόλοιποι λογοτέχνες στο βιβλίο είναι οι Καρέλλη, Κοσματόπουλος, Κύρου, Αλαβέρας, Μπακόλας, Ιωάννου, Κέντρου-Αγαθοπούλου, Χριστιανόπουλος, Καζαντζής, Μισκώφ, Βασιλικός, Χαραλάμπους, Φάλκος-Αρβανιτάκης, Μαρωνίτης, Νικηφόρου, Τζανής, Ναρ, Χορτιάτη, Αποστολίδου, Κοροβίνης, Ζαφειρίου και Σερέφας. Για κάποιους από αυτούς οι αναφορές είναι πολύ σύντομες και τα κείμενα στο βιβλίο περιορισμένα. Κάποιος επίσης ίσως θα μπορούσε να πει ότι υπάρχουν και άλλοι συγγραφείς στο έργο των οποίων συναντάμε συχνά αναφορές για τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη (στο μυαλό μου έρχονται εύκολα οι Παναγιώτης Αγαπητός, Πηνελόπη Μάξιμου και Νίκος Ματσούκας). Πάντως ως βάση στην οποία θα μπορούν να προστεθούν στο μέλλον έργα και άλλων λογοτεχνών, είναι μια χαρά.

Η συγγραφέας αφού παρουσιάσει κομμάτια των λογοτεχνών με αναφορές στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη, αναλύει ιστορικά αυτά τα κομμάτια δίνοντας πάρα πολλές πληροφορίες για γεγονότα, πρόσωπα, μνημεία της πόλης μας. Περισσότερο θα έλεγα ότι το βιβλίο είναι ιστορικό παρά λογοτεχνικό, μια ιδιαίτερη μελέτη με πρωτότυπη προσέγγιση της ιστορίας της πόλης μας. Προσωπικά βρίσκω αυτόν τον τρόπο ιδανικό ώστε να μάθουν οι πολίτες το παρελθόν της Θεσσαλονίκης ή τουλάχιστον να έρθουν σε μια πρώτη επαφή με αυτό.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε και το βρήκα ενδιαφέρον. Μια μελλοντική έκδοση του βιβλίου μπορεί να είναι πιο πλήρης και να έχει και έγχρωμες φωτογραφίες. Αλλά ως συνολική προσπάθεια την αποτιμώ θετική.

Σχολιάστε

Filed under ΒΑΚΑΛΟΥΔΗ, Αναστασία, Συγγραφείς

Ένα κόμικ για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Φεστιβάλ

Συγγραφέας: Γιώργος Γούσης, Παναγιώτης Πανταζής, Γεωργία Ζάχαρη

Έκδοση: Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (2019)

ISBN: 978-618-81183-7-9

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες διοργανώθηκε στην πόλη μας το 60ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου και από ό,τι άκουσα είχε μεγάλη επιτυχία. Αν και φέτος δεν παρακολούθησα καμία ταινία, θυμάμαι πριν λίγα χρόνια τη λαχτάρα να δούμε το πρόγραμμα προβολών, να επιλέξουμε τις ταινίες που θέλουμε να δούμε, να προμηθευτούμε νωρίς τα εισιτήρια και να μπούμε στο πνεύμα του Φεστιβάλ, πνεύμα το οποίο κυριαρχούσε στον αέρα της Θεσσαλονίκης και έδινε στην πόλη ένα ξεχωριστό χρώμα, που ταίριαζε απόλυτα με τις φθινοπωρινές νύχτες και ημέρες. Αν για μένα, που δεν θεωρούμαι σινεφίλ, το Φεστιβάλ είχε μια τέτοια επίδραση, φαντάζομαι τι προκαλεί σε όσους λατρεύουν την 7η Τέχνη. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μια παραγωγή του Φεστιβάλ με αφορμή τα 60 χρόνια, όπου αυτή η 7η Τέχνη παρουσιάζεται μέσα από τα καρέ της 9ης Τέχνης, των comics δηλαδή.

Η έκδοση είναι εξαιρετική ποιοτικά. Σκληρό εξώφυλλο με εξαιρετική αισθητική, χρώμα και εικόνα. Ευανάγνωστα τα κείμενα και τα σχέδια. Μια αρχοντική δουλειά, αντάξια της φήμης και του ονόματος του Φεστιβάλ.

Πρωταγωνιστές της ιστορίας είναι η Ντάρια και ο Σωτήρης. Δυο νέα παιδιά τα οποία γνωρίζονται κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ, η Ντάρια είναι μια νεαρή blogger και ο Σωτήρης έχει το όνειρο να γίνει σκηνοθέτης. Ξεκινάει η σχέση τους την οποία ουσιαστικά παρακολουθούμε σε τρεις συνέχειες, με επίκεντρο τα Φεστιβάλ (σε διαφορετικούς χρόνους). Οι ζωές των πρωταγωνιστών εξελίσσονται, όπως και το Φεστιβάλ, από άσημοι νέοι γίνονται γνωστοί και καταξιωμένοι και παρά την επιτυχία τους προσπαθούν να βρούνε μια ισορροπία σε αυτό που είχαν ξεκινήσει και το οποίο όμως χάθηκε κάπου στο δρόμο. Θα προχωρήσει η σχέση τους; Θα ξεπεραστούν τα εμπόδια; Θα φανούν ειλικρινείς στον εαυτό τους και στα θέλω τους;

Η Θεσσαλονίκη φυσικά πρωταγωνιστεί, όχι μόνο μέσω του Φεστιβάλ, αλλά και με τοποθεσίες, μαγαζιά, γωνιές της πόλης. Θεωρώ ότι το κλίμα των ημερών του Φεστιβάλ μεταφέρεται πετυχημένα, τα πάρτι, οι συναντήσεις, η ζωή της πόλης που αποκτά έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα.

Πέρα όμως από την Ντάρια, τον Σωτήρη και τη Θεσσαλονίκη, στα καρέ του βιβλίου εμφανίζονται ως guest stars διάφορες μορφές του σινεμά, ηθοποιοί, σκηνοθέτες, τεχνικοί, κριτικοί, άνθρωποι γενικότερα του κινηματογράφου. Προσωπικά επειδή δεν έχω πολλές γνώσεις πάνω στο σινεμά, αναγνώρισα λίγους, αλλά στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα ευρετήριο προσώπων, που μας λέει ποιος εμφανίζεται σε κάθε στιγμή. Αν είστε σινεφίλ κάντε μια προσπάθεια να βρείτε όσους περισσότερους μπορείτε.

Για την τεχνική που χρησιμοποιείται δεν μπορώ να σχολιάσω, πέρα από την πολύ υποκειμενική άποψη ότι τα σχέδια μου άρεσαν. Υπάρχει ροή στο έργο και στην ιστορία, το κείμενο συνοδεύει σωστά την εικόνα, κάποιος με περισσότερες γνώσεις στην τεχνοτροπία των comics ίσως μπορεί να κάνει πιο αντικειμενική κριτική.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Εξαιρετική ποιότητα δουλειάς, μια πολύ όμορφη ιστορία, ο σκοπός να αναδειχτεί το Φεστιβάλ ως προς το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του νομίζω επιτυγχάνεται. Εύχομαι να είμαστε γεροί όλοι και να ζήσουμε και το 61ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, να ανταμώνουμε και να ευχόμαστε «Καλό Φεστιβάλ να έχουμε!».

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΣΗΣ, Γιώργος, ΖΑΧΑΡΗ, Γεωργία, ΠΑΝΤΑΖΗΣ, Παναγιώτης, Συγγραφείς

Τραμ, απαγορευμένοι έρωτες και βάσανα στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χρώμα πράσινο του αμυγδάλου

Συγγραφέας: Γιάννης Σαλαπασίδης

Έκδοση: Λιβάνης (1993)

ISBN: 960-236-343-6

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης το βρήκα ψάχνοντας στα παλαιοβιβλιοπωλεία. Αν και ασχολούμαι αρκετά με τη λογοτεχνία και γενικά τη βιβλιογραφία σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, δεν είχα ποτέ διαβάσει κάπου για αυτό, ούτε κάποια αναφορά, ούτε κάποιο άρθρο. Χαίρομαι που η ανάγνωσή του άξιζε τον κόπο, καθώς πέρα από τη λογοτεχνική του αξία (άλλος μπορεί να τη βρει μεγάλη, σε άλλον μπορεί να φανεί αδιάφορο το βιβλίο), ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει αρκετά στοιχεία για τα τραμ της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο δεν με ενθουσίασε, το κείμενο είναι ευανάγνωστο, μια οικονομική δουλειά, αλλά αξιοπρεπής. Εννοείται φυσικά πως το σκίσιμο του εξώφυλλου στο κάτω αριστερά μέρος δεν υπάρχει κανονικά στο βιβλίο, δυστυχώς έτσι το βρήκα εγώ.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Ηλίας, ο οποίος γράφει ένα ημερολόγιο με γεγονότα της ζωής του της καθημερινής. Σήμερα θα τον λέγαμε μικροαστό, εργαζόμενος στην Ηλεκτρική Εταιρεία, η οποία ήταν υπεύθυνη και για τη λειτουργία του τραμ στη Θεσσαλονίκη. Παντρεμένος με δύο παιδιά, τα όνειρά του είναι να κάνει μια ευτυχισμένη οικογένεια και να ζήσει με ασφάλεια με τα παιδιά και τη γυναίκα του, να αποκαταστήσει τον γιο και την κόρη και να μην μπλέκεται σε φασαρίες. Σήμερα ίσως κάποιοι θα τον έλεγαν «νοικοκύρη» με αρνητική χροιά στον τόνο της φωνής. Παρακολουθούμε λοιπόν αυτό το ημερολόγιο, με πρώτη καταγραφή στις 23 Αυγούστου του 1923 και τελευταία στις 30 Οκτωβρίου του 1944, ημέρα όπου τελείωσε η Γερμανική Κατοχή στη Θεσσαλονίκη.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο κινούμαστε από τις 23 Αυγούστου του 1923 έως τις 12 Μαΐου του 1927. Στο δεύτερο κινούμαστε από τις 7 Αυγούστου του 1932 έως την 1 Αυγούστου του 1938. Τέλος στο τρίτο κινούμαστε από τις 9 Απριλίου 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, δηλαδή είναι το διάστημα της Κατοχής στην πόλη μας. Σε κάθε μέρος οι καταγραφές είναι σε γενικές γραμμές σύντομες, μερικές μόνο λίγες σειρές. Η γλώσσα είναι η απλή, καθημερινή που θα χρησιμοποιούσε ένας απλός εργαζόμενος. Ο Ηλίας δεν είναι ιδιαίτερα μορφωμένος και δεν προσπαθεί στο ημερολόγιό του να εντυπωσιάσει. Μέσα από τα γραφόμενά του όμως δεν παρακολουθούμε μόνο τα προβλήματα της οικογένειάς του, με τους έρωτες των παιδιών του, τα οικονομικά προβλήματα, το άγχος και τις δυσκολίες, αλλά ο συγγραφέας καταφέρνει να χωρέσει γεγονότα που στιγμάτισαν τη Θεσσαλονίκη και τα οποία μπορεί να έχουν σχέση με τη γενική πολιτική κατάσταση ή με συμβάντα καθαρά τοπικού χαρακτήρα.

Ο Σαλαπασίδης, σύμφωνα με το σύντομο βιογραφικό του στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, εργαζόταν στη ΔΕΗ. Από εκεί φαντάζομαι μπόρεσε και άντλησε υλικό για τις αναφορές που κάνει στα τραμ και στον τρόπο λειτουργίας τους στη Θεσσαλονίκη. Δεν θυμάμαι άλλο βιβλίο να δίνει τόσες λεπτομέρειες, ειδικά λογοτεχνικό κείμενο. Πιστεύω πως από το αρχείο της εταιρείας μπόρεσε και βρήκε μέχρι και αναφορές εργαζομένων προς την εταιρεία τις οποίες μετέφερε στο βιβλίο.

Στο μυθιστόρημα υπάρχει και το ερωτικό στοιχείο, ο έρωτας του γιου του Ηλία, του Ιορδάνη, με μια Εβραιοπούλα, τη Λουκία. Για την εποχή του Μεσοπολέμου μια τέτοια σχέση είναι απαγορευμένη και από τις δύο μεριές. Η εξέλιξη της σχέσης αυτής αποτελεί επίσης αντικείμενο του βιβλίου, με την κλιμάκωση και το τραγικό τέλος να έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στο μυαλό μου, όταν διάβαζα το βιβλίο, μου ήρθε η αριστουργηματική «Τζιοκόντα» του Νίκου Κοκάντζη.

Ο ρεαλισμός είναι κυρίαρχος στο βιβλίο και δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς. Ο Σαλαπασίδης καταφέρνει να πείσει ότι το ημερολόγιο ανήκει σε έναν απλό εργαζόμενο και δεν είναι το έργο του συγγραφέα. Σε κάποια σημεία το έργο έχει χιούμορ, σε άλλα σημεία γίνεται τραγικό, όπως η ζωή ενός απλού ανθρώπου. Τα ιστορικά στοιχεία δε, καταφέρνουν να δένουν πολύ καλά με τη λογοτεχνική πλοκή. Στο τέλος του βιβλίου δε υπάρχει ένα ποίημα, επίλογος του συνολικού έργου.

Η Θεσσαλονίκη είναι παντού παρούσα, ως σκηνικό, ως τόπος δράσης των γεγονότων, ως πρωταγωνίστρια με την ιστορία της. Αναφορές γίνονται σε κάποια σημεία της, αλλά περισσότερο πρωταγωνιστεί με τις αναφορές στα τραμ της πόλης. Το Ντεπό είναι το μέρος που μένει ο Ηλίας, ενώ πολλές αναφορές γίνονται στην περιοχή των Εξοχών.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Το διάβασα πολύ εύκολα και το βρήκα καλογραμμένο και με ενδιαφέρουσα θεματολογία. Δεν είναι από τα βιβλία για τα οποία θα διαβάσετε πολλά πράγματα, αλλά αν το βρείτε πιστεύω ότι αξίζει να το διαβάσετε.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΑΠΑΣΙΔΗΣ, Γιάννης

Στοιχεία της ιστορίας της Θεσσαλονίκης από μια αναρχική ματιά

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μπάσταρδη μνήμη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Κατάληψη Φάμπρικα ΥΦΑΝΕΤ (2019)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €4

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 ήταν μια χρονιά που κυκλοφόρησαν πάρα πολλά ιστορικά βιβλία για τη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ημέρα που τα Ελληνικά στρατεύματα μπήκαν στη Θεσσαλονίκη. Το ιστορικό αυτό γεγονός κάποιοι το χαρακτηρίζουν ως «απελευθέρωση», κάποιοι άλλοι ως «κατάληψη», κάποιοι μιλάνε για απλή «ενσωμάτωση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος». Προφανές είναι νομίζω το γεγονός ότι η ανάγνωση της ιστορίας διαφέρει και τα συμπεράσματα ποικίλουν. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης προσπαθεί να μας παρουσιάσει μια αναρχική προσέγγιση των πραγμάτων.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε το εξώφυλλο, τόσο ο σχεδιασμός του όσο και το χαρτί. Ευανάγνωστο κείμενο, κάποιες φωτογραφίες συνοδευτικές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι βιβλιογραφικές πηγές και ένα ιστορικό χρονικό από το 1821 έως το 1936 σχετικό με γεγονότα της πόλης αλλά και του εργατικού κινήματος. Σε αρκετά σημεία υπάρχουν σημειώσεις στο κάτω μέρος των σελίδων. Αν σκεφτεί κανείς ότι μιλάμε για μία έκδοση μίας αναρχικής ομάδας, η ποιότητα έκδοσης είναι πάρα πολύ καλή, ισάξια ενός σοβαρού εκδοτικού οίκου.

Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει, όπως είπαμε, για πρώτη φορά το 2012, εδώ έχουμε την επανέκδοση, που έγινε τον Ιούνιο φέτος. Δεν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση του έργου και δεν γνωρίζω με σιγουριά αν υπάρχουν αλλαγές στην ύλη, δεν πιστεύω όμως ότι έχει αλλάξει κάτι, πέρα φυσικά από τον πρόλογο για την παρούσα έκδοση. Παλαιότερα όταν έψαχνα το βιβλίο δεν μπορούσα να το βρω στα βιβλιοπωλεία, το βρήκα στο Otra Biblioteca, ένα βιβλιοπωλείο που βρίσκεται στον κοινωνικό χώρο Μικρόπολις, στη γωνία Βασ. Ηρακλείου και Βενιζέλου. Στα γενικά στοιχεία έχω γράψει ότι κοστίζει περίπου €4, αλλά το βιβλίο ουσιαστικά δεν έχει τιμή πώλησης, όσο θέλει δίνει ο καθένας για να το πάρει, το κόστος έκδοσης είναι στα €3,5 και από εκεί και πέρα αν κάποιος θέλει να δώσει €1 ή €10 εξαρτάται από αυτόν (προσωπικά έδωσα €5).

Στον υπότιτλο του βιβλίου γράφει «Θεσσαλονίκη 1912-2012, εκατό χρόνια Ελλάδας, πατριαρχίας, καπιταλισμού είναι αρκετά» και κάπως οριοθετείται το περιεχόμενο και ο πυρήνας της μελέτης. Οι συγγραφείς του έργου, που ανήκουν σε μια ομάδα με όνομα «Μπάσταρδες με Μνήμη» επικεντρώνονται σε γεγονότα που έχουν σχέση με εθνικά, φυλετικά και οικονομικά θέματα (πιο συγκεκριμένα με θέματα του εργατικού κινήματος). Βέβαια το χρονικό διάστημα που καλύπτουν στη μελέτη τους είναι περίπου από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το τέλος του Μεσοπολέμου και πιο συγκεκριμένα τα γεγονότα του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη.

Μετά τον πρόλογο της τωρινής έκδοσης και την εισαγωγή της πρώτης υπάρχει ένα κεφάλαιο με τίτλο «Μέθοδος counter history» στο οποίο οι συγγραφείς μιλάνε για τη μέθοδο μελέτης της ιστορίας που θα επιχειρήσουν στο βιβλίο, την «από κάτω» διαμόρφωση δηλαδή της ιστορίας, η οποία έρχεται να αμφισβητήσει την επίσημη ιστοριογραφία του τόπου. Από εκεί και πέρα υπάρχουν 8 κεφάλαια:

  • Το πρώτο έχει τίτλο «Κοινοτικές και εθνοτικές συνθήκες στη Μακεδονία (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα). Εδώ υπάρχει μια γενική περιγραφή των διαφόρων εθνοτήτων που βρίσκονταν στο χώρο της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου, ενώ πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου είναι το κομμάτι που μιλάει για το ρόλο των γυναικών σε αυτές τις εθνότητες (Οθωμανές μουσουλμάνες, Αλβανές μουσουλμάνες και Χριστιανές), δεν αναφέρεται δυστυχώς κάτι για το ρόλο της γυναίκας στην Εβραϊκή κοινότητα.
  • Το δεύτερο έχει τίτλο «Η Θεσσαλονίκη στην κόψη των βαλκανικών εθνικισμών (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα)». Το μεγαλύτερο κομμάτι αυτού του κεφαλαίου μιλάει για τη δράση της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ) η οποία είναι ίσως πιο γνωστή στο αναγνωστικό κοινό ως BMPO από το όνομά της στην κυριλλική γραφή. Από την ΕΜΕΟ προέρχονται και τα γεγονότα των Βαρκάρηδων στη Θεσσαλονίκη το 1903, για τους οποίους υπάρχει το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα, αν κάποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τη δράση τους και την εξέλιξη της οργάνωσης, ενώ στη Vivlioniki έχει παρουσιαστεί και ένα βιβλίο που εξέταζε τους Βαρκάρηδες από αναρχική σκοπιά. Εδώ επίσης γίνεται αναφορά στο Μακεδονικό Αγώνα τον οποίο οι συγγραφείς θεωρούν ως μια διαμάχη μεταξύ δύο εθνικισμών, του Βουλγαρικού και του Ελληνικού.
  • Το τρίτο έχει τίτλο «Πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης» όπου γίνονται αναφορές για το πώς άλλαξε το πρόσωπο της πόλης από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα και το γκρέμισμα των Τειχών της πόλης έως και τον Μεσοπόλεμο. Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία εδώ πέρα, αν και οφείλω να πω ότι με ξένισε η αντίληψη του συγγραφέα ότι ένας από τους σκοπούς των αλλαγών στη ρυμοτομία της πόλης ήταν να δημιουργηθούν πλατείες και μεγάλες ευθείες λεωφόροι ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν συγκεντρώσεις και πορείες διαμαρτυρίας. Από εκεί και πέρα ενδιαφέρον έχει η κριτική ματιά με την οποία αντιμετωπίζεται το σχέδιο Εμπράρ για την ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.
  • Το τέταρτο έχει τίτλο «Ταξική σύνθεση, εργατικοί αγώνες και η έμφυλη διάστασή τους» και περιγράφει τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος με αναφορές στη δημιουργία των πρώτων συνδικάτων, τις απεργίες και τους άλλους αγώνες των εργαζομένων περίπου από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως τον Μεσοπόλεμο. Είναι το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου και ίσως το πιο σημαντικό. Προσωπικά θεωρώ πολύ πληρέστερο το βιβλίο του Φουντανόπουλου για το θέμα αυτό. Ξεχωρίζω πάντως το τρίτο μέρος του κεφαλαίου, το οποίο μιλάει για την έμφυλη διάσταση στην εργασία ή πιο απλά το ρόλο της γυναίκας στην εργασία και το πώς αυτός εξελίχτηκε.
  • Το πέμπτο έχει τίτλο «Πολιτικές οργανώσεις στη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία», όπου μετά κάποιες γενικές αναφορές σε σοσιαλιστικές ομάδες που αναπτύχθηκαν σε Βουλγαρία, Αρμενία και Ελλάδα, γίνεται λόγος για οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη με κυρίαρχη φυσικά τη Φεντερασιόν του Μπεναρόγια (υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για την Φεντερασιόν που είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki στο παρελθόν για όποιον θέλει να διαβάσει περισσότερες λεπτομέρειες), ενώ ενδιαφέρον έχει και η αναφορά στους Αρχειομαρξιστές της Θεσσαλονίκης.
  • Το έκτο έχει τίτλο «Η ιστορία του Εργατικού Κέντρου και των εργατικών σωματείων στη Θεσσαλονίκη», όπου γίνεται αναφορά για τη λειτουργία του Εργατικού Κέντρου από την ίδρυσή του το 1917 έως το 1936, ενώ επίσης δίνονται στοιχεία για συνδικαλιστικές οργανώσεις σ’αυτήν την περίοδο, οι οποίες δημιουργήθηκαν στη Θεσσαλονίκη.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Παρακράτος» και αν και είναι μικρό σε μέγεθος, το βρήκα ενδιαφέρον. Εδώ γίνεται λόγος και για την 3Ε ή ΕΕΕ ή για τους τριεψιλίτες, οργάνωση η οποία λειτούργησε κατά τον Μεσοπόλεμο και η οποία είχε ουσιαστικά χαρακτηριστικά κυβερνητικού οργανισμού (για την 3Ε μπορείτε να διαβάσετε στο εξαιρετικό βιβλίο του Τρεμόπουλου σχετικά με τη δράση της και τη λειτουργία της).
  • Το όγδοο και τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η εξέγερση του 1936» και μιλάει για τα δραματικά γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1936 με την απεργία των καπνεργατών και το αιματοκύλισμα από την κρατική καταστολή της.

Το βιβλίο έχει κάποια λάθη και ανακρίβειες και βλέπει τα γεγονότα αυστηρά μονόπλευρα, αλλά έχει και αρκετά κομμάτια με ενδιαφέρον. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα έργο που στηρίζεται σχεδόν καθ’ολοκληρία σε κείμενα άλλων έργων, ως βιβλιογραφική ανασκόπηση. Σύμφωνα με το βιβλίο αυτός είναι ο πρώτος τόμος και πιθανότατα οι συγγραφείς κάποια στιγμή να κυκλοφορήσουν και έναν δεύτερο όπου θα περιγράφονται γεγονότα από τον Μεσοπόλεμο και έπειτα. Άσχετα από τα ιδεολογικά πιστεύω πάντως του καθενός πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί καθώς γίνεται μια προσπάθεια να δούμε την ιστορία από μια διαφορετική οπτική γωνία και αυτό μόνο καλό μπορεί να είναι.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Οι αλώβητοι του Τσιράκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αλώβητοι

Συγγραφέας: Βασίλης Τσιράκης

Έκδοση: Τόπος (2019)

ISBN: 978-960-499-283-6

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα ιστορικά μυθιστορήματα αποτελούν λογοτεχνικά κείμενα, τα οποία γοητεύουν μεγάλο μέρος του αναγνωστικού κοινού. Η κύρια παγίδα τους είναι όταν το ιστορικό κομμάτι υπερκεράζει το λογοτεχνικό ή όταν τα δύο μέρη δεν δένουν μεταξύ τους με σωστό τρόπο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην κατηγορία των ιστορικών μυθιστορημάτων, όπου ο συγγραφέας πέτυχε τη σωστή δοσολογία στη συνταγή του και έφτιαξε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον έργο.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή και όμορφη. Το εξώφυλλο μεταφέρει τον αναγνώστη στο χρόνο και στον τόπο όπου διαδραματίζεται το έργο. Ευανάγνωστο κείμενο, που δεν κουράζει. Σωστά ταξινομημένο το υλικό σε κεφάλαια, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι ευχαριστίες του συγγραφέα καθώς και μια ενότητα με τίτλο «Δάνεια-οφειλές», όπου αναφέρονται οι πηγές που χρησιμοποίησε ο συγγραφέας για το βιβλίο του και οι οποίες είναι από βιβλία αλλά και από το διαδίκτυο.

Τον Τσιράκη τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο βιβλία του, το «Σελανίκ» και το «Τα χρόνια ανάμεσα«. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι το «Οι αλώβητοι» αποτελεί τη συνέχεια αυτών των δύο έργων, μια μορφή τριλογίας, δεν γνωρίζω αν αυτός ήταν ο σκοπός του συγγραφέα ή αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε εδώ τον όρο τριλογία. Προσωπικά δεν είχα ενθουσιαστεί με αυτά τα έργα και ομολογώ ότι ξεκινώντας το τελευταίο βιβλίο του Τσιράκη το έκανα με αρνητική προδιάθεση και εν τέλει είμαι χαρούμενος που δεν δικαιώθηκα.

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Στο πρώτο τα γεγονότα κινούνται χρονικά από τις 20 Μαρτίου 1947, ημέρα δολοφονίας του Γιάννη Ζεύγου, ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ, έως τις 30 Ιανουαρίου 1950. Μιλάμε δηλαδή για την περίοδο του Εμφυλίου και λίγο μετά. Υπάρχουν 18 κεφάλαια όπου αναπτύσσεται η δράση του βιβλίου. Στο δεύτερο τα γεγονότα κινούνται χρονικά από τις 18 Μαρτίου 1963, μία μέρα δηλαδή πριν την επίσκεψη του Στρατηγού Ντε Γκολ στη Θεσσαλονίκη, έως τις 17 Νοεμβρίου 1974, βραδιά των γεγονότων του Πολυτεχνείου, τόσο στο Μετσόβειο Πολυτεχνείο, όσο και σε αυτό του ΑΠΘ. Και εδώ η δράση είναι χωρισμένη σε 18 κεφάλαια.

Οι πρωταγωνιστές του έργου είναι πολλοί και οι ζωές τους εμπλέκονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Υπάρχει επίσης ποικιλία στους χαρακτήρες, στο οικονομικό τους υπόβαθρο, στις πολιτικές τους αντιλήψεις κτλ. Ο Τσιράκης προσπαθεί να εντάξει στο έργο του αντιπροσώπους από όλη την κοινωνία. Αν και όπως είπαμε χρονικά το βιβλίο κινείται από το 1947 έως το 1974, υπάρχουν πάρα πολλές αναφορές στο παρελθόν, όταν και παρουσιάζονται και δομούνται οι χαρακτήρες. Από τα θετικά του έργου το γεγονός ότι οι πρωταγωνιστές δεν παραμένουν με τα χαρακτηριστικά που είχαν στην αρχή, αλλά μέσα στο πλαίσιο των 27 χρόνων μεταβάλλονται, αλλάζουν και αυτό κάνει το βιβλίο πιο ρεαλιστικό στα μάτια μου.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με μία λέξη, που υποδηλώνει τον καιρό και την εποχή, που διαδραματίζεται το κεφάλαιο. Ο Τσιράκης χρησιμοποιεί ως κύριο μέσο την αφήγηση με μεγάλες προτάσεις, γεγονός που κρύβει κινδύνους, καθώς οι μεγάλες προτάσεις μπορεί να κουράζουν τον αναγνώστη. Δεν συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο, αντίθετα η χειμαρρώδης γραφή χαρίζει ζωντάνια στο έργο. Όπου χρειάζεται να μπούνε διάλογοι είναι ρεαλιστικοί, χωρίς φιοριτούρες.

Το βιβλίο μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορικό, αλλά και πολιτικό και κοινωνικό. Οι επιμέρους ιστορίες και τα επεισόδια στις ζωές των ηρώων εκτυλίσσονται μέσα στα γεγονότα, που πέρασε η Ελλάδα και κυρίως η Θεσσαλονίκη κατά τον Εμφύλιο, την ταραχώδη δεκαετία του ’60 και τη Δικτατορία. Οι ήρωες του μυθιστορήματος έρχονται κοντά με πρωταγωνιστές της ιστορίας χωρίς όμως αυτό να γίνεται με τρόπο επιτηδευμένο, αλλά ως φυσική συνέχεια των δράσεων των πρωταγωνιστών.

Η οπτική γωνία από την οποία ο Τσιράκης γράφει το έργο είναι σαφέστατη, όλα κρίνονται από την πολιτική γραμμή της Αριστεράς. Μπορεί σε κάποια σημεία να νομίζει ο αναγνώστης ότι διαβάζει κείμενο κομματικής μπροσούρας με τη γραφικότητα που αυτά είχαν παλαιότερα, αλλά αυτά είναι λίγα και δεν μπορούν να επηρεάσουν το σύνολο του έργου. Άλλωστε οι ανατροπές που υπάρχουν είναι τόσες πολλές, που σχεδόν τίποτα από αυτά που φαίνονται στην αρχή δεν παραμένει δογματικά στη θέση του στο τέλος του βιβλίου.

Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα στο βιβλίο είναι το γεγονός ότι εδώ η υπόθεση και η πλοκή του βιβλίου υπερέχει της ιστορίας. Για να το πω πιο απλά, ο Τσιράκης έχει μια υπόθεση η οποία τρέχει παράλληλα με την ιστορική εξέλιξη των γεγονότων και χωράει μέσα σε αυτήν με ευκολία, ρεαλισμό και χωρίς την ανάγκη να στριμωχτούν όλα για να χωρέσουν.

Η Θεσσαλονίκη είναι το κυριότερο μέρος όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα και οι αναφορές σε γεγονότα, τοποθεσίες και πρόσωπα είναι πάρα μα πάρα πολλές. Ο Τσιράκης δεν ακολουθεί μόνο την πολιτική ιστορία του τόπου, αλλά και την πνευματική, την κοινωνική, την καλλιτεχνική. Ο αναγνώστης έχει μπροστά του πάρα πολύ υλικό για τη σύγχρονη ιστορία της πόλης, για κτίρια, καφέ, συνήθειες των Θεσσαλονικέων της εποχής. Ίσως από ερευνητικής μεριάς είναι το πιο πλήρες έργο του Τσιράκη σε σύγκριση με τα δύο προηγούμενά του.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Όχι μόνο σε σύγκριση με το «Σελανίκ» και το «Οι χρόνοι ανάμεσα», από τα οποία το θεωρώ πολύ καλύτερο, αλλά γενικά το βρήκα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία με θέμα την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Στα μάτια τα δικά μου ο Τσιράκης εξελίχτηκε και όπως διαβάζω πολλές φορές σε κριτικές βιβλίων, «ωρίμασε». Η γραφή του είναι πιο στρωμένη, η ροή των γεγονότων πιο λογική, το χτίσιμο των χαρακτήρων περισσότερο προσεγμένο, η πλοκή με πολλές ανατροπές, συνολικά το βιβλίο ένα πολύ καλό μυθιστόρημα. Σε περίπου ενάμιση μήνα θα έχουμε Χριστούγεννα, το προτείνω ανεπιφύλαχτα για δώρο στον εαυτό σας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΡΑΚΗΣ, Βασίλης

Το έκτο τεύχος της Παραφυάδας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Παραφυάδα – Τεύχος 6ο

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ιανός (1990)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €1

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στη σημερινή ανάρτηση θα ρίξουμε μια ματιά στο έκτο τεύχος της Παραφυάδας, του λογοτεχνικού περιοδικού (ή βιβλίου) που είχε πρωτοκυκλοφορήσει στα μέσα της δεκαετίας του 80′. Αυτό το έκτο τεύχος ήταν και το τελευταίο που βρέθηκε στα ράφια των βιβλιοπωλείων.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, όπως και όλες οι προηγούμενες, με καλλιτεχνική επιμέλεια του Κάρολου Τσίζεκ και γενική επιμέλεια του Περικλή Σφυρίδη. Στο τέλος υπάρχουν τα βιογραφικά σημειώματα των συγγραφέων.

Συνολικά στη Vivlioniki παρουσιάστηκαν το 2ο, 3ο, 4ο και 5ο τεύχος της Παραφυάδας, δυστυχώς δεν μπόρεσα να βρω το 1ο, ελπίζω στο μέλλον να το βρω και να παρουσιαστεί και αυτό στο ιστολόγιο.

Σε σχέση με τα προηγούμενα τεύχη, εδώ έχουμε τις λιγότερες συμμετοχές, 18 συγγραφείς προσέφεραν τα κείμενά τους. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι τα διηγήματα δεν έχουν ενδιαφέρον. Σπουδαίες πένες τις εποχής τους ή ταλέντα και νέες παρουσίες εκείνων των χρόνων υπέγραψαν μερικά πολύ ενδιαφέροντα κείμενα. Κιτσόπουλος, Χριστιανόπουλος, Σφυρίδης, Τζανής, Κιζλάρης, Ναρ, Ξεξάκης, Δαμιανίδης, Καλούτσας, Κουτσούκος, Σκαμπαρδώνης, Σίμος, Σατραζάνης, Μακρής, Γεωργιάδης, Μήττα, Γούτας και Χουβαρδάς είναι οι λογοτέχνες που έδωσαν ανέκδοτα κείμενά τους για αυτήν την έκδοση.

Από τα κείμενα ξεχωρίζω το «Ο υπολοχαγός» του Χριστιανόπουλου, το «Σε αναζήτηση ύφους» του Ναρ, το «Σύμφωνα με τη συνθήκη της Γενεύης…» του Κουτσούκου, το «Πέρα απ’το ταβάνι» του Σκαμπαρδώνη και το «Τα σαΐνια του Λας Βέγκας» του Γούτα.

Δεν ξέρω για ποιο λόγο σταμάτησε στο έκτο τεύχος αυτή η προσπάθεια. Ίσως κουράστηκε ο Σφυρίδης, ίσως βαρέθηκε, ίσως δεν πουλούσε το περιοδικό, ίσως δεν βρίσκονταν ύλη. Θεωρώ ότι το γεγονός ότι περιείχε ανέκδοτα κείμενα το έκανε να ξεχωρίζει και θα μπορούσε να είναι ένα έντυπο, που να στηρίζει και νέους λογοτέχνες παράλληλα με την παρουσίαση γνωστών συγγραφέων. Ποιος δεν θα ήθελε για παράδειγμα φέτος τα Χριστούγεννα να αγοράσει ένα βιβλίο με ανέκδοτο υλικό του Ατζακά, του Κοροβίνη, του Ζουργού, της Χουζούρη κα;

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ