Η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης σε μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων για διάστημα περίπου 1900 ετών.

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης – Μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων 50 μ.Χ. – 1912

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας, Τζέκυ Μπενμαγιόρ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2310-0

Τιμή: Περίπου €37

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη από την εποχή, που δημιουργήθηκε έως και σήμερα ήταν μια πόλη μεγάλη, από την οποία περνούσαν για διάφορους λόγους πολλοί άνθρωποι. Η πόλη τους άφηνε άλλες φορές θετική και άλλες φορές αρνητική εντύπωση, την οποία, κάποιοι από αυτούς τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης, την κατέγραψαν, για καλή μας τύχη, σε βιβλία ή άρθρα, γράμματα ή αναφορές. Από αυτά τα κείμενα ο ιστορικός σήμερα μπορεί να βγάλει σημαντικά συμπεράσματα για το παρελθόν της πόλης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με ένα σημαντικότατο έργο, στο οποίο μαζεύτηκαν μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων (όπως αναφέρει και ο τίτλος) για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, μαρτυρίες, που ξεκινάνε από το 50 μ.Χ. και φτάνουν έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις, η βιβλιογραφία και ένα χρησιμότατο ευρετήριο. Το έργο το χαιρετίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ. Στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν επίσης μερικές σημειώσεις. Για μία τέτοια έκδοση, που έχει 550 σελίδες θα προτιμούσα να υπάρχει σκληρό εξώφυλλο ή καλύτερης ποιότητας μαλακό εξώφυλλο, είναι τόσο βαρύ, που το εξώφυλλο τσακίζει σχετικά εύκολα.

Από τους συγγραφείς τον Γιάννη Μέγα τον έχουμε γνωρίσει μέσα από μια πληθώρα έργων του, πολλά εκ των οποίων έχουμε παρουσιάσει στη Vivlioniki. Μέσα από τις συλλογές του και την έρευνά του έχει προσφέρει σημαντικό έργο στη μελέτη του παρελθόντος της πόλης μας. Τον Τζέκυ Μπενμαγιόρ τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki.

Το βιβλίο περιέχει 342 λήμματα, τα οποία χωρίστηκαν σε 5 περιόδους με χρονικά κριτήρια:

  • Η πρώτη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 50 μ.Χ. έως το 1492, από την εποχή δηλαδή, που ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη και μίλησε στη συναγωγή της πόλης μας για τον Χριστιανισμό έως τη χρονιά, που έγινε ο διωγμός των Εβραίων από την Ισπανία, μετά τον οποίο εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη οι χιλιάδες των Σεφαραδιτών. Αν και μιλάμε για μία περίοδο 1500 χρόνων, δυστυχώς οι γραπτές μαρτυρίες για αυτήν την περίοδο είναι πολύ λίγες, για αυτό ίσως και πολύ σημαντικές.
  • Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 1492 έως το 1750, μία περίοδο, όπου συναντάμε τον Χρυσό Αιώνα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, αλλά και την παρακμή της κοινότητας, αποτέλεσμα της οποίας ήταν και η εμφάνιση του Σαμπετάι Σεβί.
  • Η τρίτη περίοδος εκτείνεται από το 1750 έως το 1850, όπου η Εβραϊκή Κοινότητα ανακάμπτει και αρχίζει να πατάει πιο γερά στα πόδια της, έχοντας ξεπεράσει πολλά από τα προβλήματα του παρελθόντος.
  • Η τέταρτη περίοδος εκτείνεται από το 1850 έως το 1897 και καλύπτει χρονικά τα χρόνια των μεγάλων μεταρρυθμίσεων, που προσπάθησε να εισάγει η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι οποίες βοήθησαν στον εξευρωπαϊσμό της Εβραϊκής Κοινότητας και της πόλης μας μαζί.
  • Η πέμπτη και τελευταία περίοδος εκτείνεται από το 1897 έως το 1912, μία περίοδο όπου κυριάρχησαν οι εθνικισμοί στα Βαλκάνια και οι εξελίξεις δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάσουν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Όπως είναι ευνόητο, οι περισσότερες πηγές προέρχονται από τον 19ο αιώνα και έπειτα, δηλαδή στην τέταρτη και πέμπτη περίοδο, όταν οι μετακινήσεις είναι πλέον πιο εύκολες, η πόλη συνδέεται με τρένο με άλλες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και της Ευρώπης, οι εφημερίδες κυκλοφορούν και γενικά η πόλη είναι πλέον πιο εύκολα επισκέψιμη, ενώ επίσης μιλάμε και για μία περίοδο, που οι ιστορικές εξελίξεις είναι τέτοιες, που κινούν το ενδιαφέρον τόσο των περιηγητών, όσο και των δημοσιογράφων.

Κάθε λήμμα ξεκινάει με κάποια βιογραφικά στοιχεία του περιηγητή ή του δημοσιογράφου ή γενικά αυτού, που άφησε τη μαρτυρία, ακολουθεί η πηγή στην οποία δημοσιεύτηκε η μαρτυρία και στη συνέχεια υπάρχει το κείμενο. Οι περισσότερες μαρτυρίες ήταν, όπως είναι ευνόητο, σε γλώσσα άλλη από την ελληνική, οπότε είναι μεταφρασμένες. Οι πηγές ήταν σε ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ολλανδικά, τούρκικα, λατινικά, ρώσσικα, βουλγάρικα, εβραϊκά, γοτθικά (!), γερμανικά, σέρβικα, ενώ η έρευνα έγινε σε βιβλία, εφημερίδες, κρατικά αρχεία, δημοσιεύσεις, αναφορές, αλληλογραφία κα.

Η έρευνα ενός τέτοιου υλικού φυσικά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η υποκειμενικότητα αυτού, που αφηγείται παίζει πρωτεύοντα ρόλο. Υπάρχουν πολλές ανακρίβειες στις μαρτυρίες, οι οποίες ιδιαίτερα σε παλαιότερα κείμενα δυσκολεύουν σε μεγάλο βαθμό τον ερευνητή, για παράδειγμα τα όσα αναφέρει ο Jacob Frank, ένας ψευδομεσίας του ψευδομεσία Σαμπετάι Σεβί, που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1753 και 1754 μόνο σαν παραμύθι μπορούν να διαβαστούν. Από την άλλη η ανάγνωση τέτοιων κειμένων έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία, καθώς μεταφέρουν τον αναγνώστη σε χρόνους παλιούς, όχι με την «άκαμπτη» ιστορική γλώσσα, αλλά με τη ματιά ενός τουρίστα ή ενός δημοσιογράφου μιας άλλης εποχής. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι στα κείμενα αυτά παρουσιάζεται η καθημερινότητα των ανθρώπων, πέρα από κάποια ιστορικά στοιχεία.

Στο βιβλίο αναφέρεται ότι η έρευνα είναι ανοιχτή, δηλαδή πιθανότατα σε μια νέα έκδοση να υπάρχει νέο υλικό, το οποίο δεν είχε βρεθεί από τους μελετητές και τους συγγραφείς. Πάντως το υλικό του βιβλίου προσφέρει πάρα πολλές πληροφορίες για την πόλη και τους Εβραίους Θεσσαλονικείς. Το ότι μαζεύτηκε όλο αυτό το υλικό σε ένα βιβλίο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για μελλοντικές εκδόσεις, πιστεύω ότι θα συναντήσουμε αυτόν τον τίτλο σε βιβλιογραφίες.

Δεν πρόκειται πάντως για βιβλίο, που μπορεί να διαβαστεί ως λογοτεχνικό κείμενο, περισσότερο είναι βιβλίο αναφοράς. Αυτό βέβαια δεν αφαιρεί τίποτα ως προς την αξία και τη σημασία του. Ο διαχωρισμός της ύλης σε χρονικές περιόδους βοηθά τον αναγνώστη να επιλέξει αυτός τι θα διαβάσει.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Στη Vivlioniki είναι αν θυμάμαι καλά το τρίτο βιβλίο τέτοιου είδους (πρώτο ήταν των Γρηγορίου-Χεκίμογλου και το δεύτερο της Ταμπάκη). Μπορεί μεν οι συγγραφείς να επικεντρώθηκαν στις μαρτυρίες σχετικά με τον Εβραϊκό πληθυσμό της πόλης, αλλά στο κείμενο υπάρχουν πάρα πολλά και σημαντικά στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της πόλης μας. Θεωρώ πως είναι και σε πολύ καλή τιμή.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, ΜΠΕΝΜΑΓΙΟΡ, Τζέκυ, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Β’ Μέρος

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Ισραηλίτες βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων (2011)

ISBN: 978-960-6757-52-5

Τιμή: Περίπου €6

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί από τη Vivlioniki το εξαιρετικό έργο του Δημοσθένη Δώδου σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι είχαν εκλεγεί μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει το 2005. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει το ίδιο θέμα και κυκλοφόρησε το 2011 από τη Βουλή των Ελλήνων.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, όπως θα περιμέναμε άλλωστε να είναι ένα έργο, που εκδίδεται από το Ίδρυμα της Βουλής. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ενώ στην αρχή υπάρχουν δύο χρονολόγια, ένα γενικό από το 1916 έως το 1936, το οποίο αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα και πολιτικές αποφάσεις, που επηρέασαν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας και σχετίζονται με τις εκλογές, ενώ το δεύτερο χρονολόγιο έχει να κάνει με παρεμβάσεις Εβραίων βουλευτών στο Κοινοβούλιο. Ευανάγνωστο κείμενο, χωρίς λάθη, συνολικά μια πολύ καλή έκδοση. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ φωτογραφιών με κάποιες από τις σημαντικότερες μορφές των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που συμμετείχαν σε εκλογές και υπηρέτησαν την Ελλάδα μέσα από το κοινοβουλευτικό τους έργο.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο έργα του, το ένα ήταν ένα πανέμορφο λεύκωμα, που είχε δημιουργήσει με τον Γιώργη Γερόλυμπο, ενώ το δεύτερο ήταν ένα βιβλίο σχετικά με τον πρώην Γάλλο Πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος έχει οικογενειακές ρίζες στη Θεσσαλονίκη.

Τα κεφάλαια μοιάζουν στη δομή τα κεφάλαια του βιβλίου του Δώδου, δηλαδή εξετάζονται οι διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις ξεχωριστά, παρέχοντας στον αναγνώστη πολλά ιστορικά στοιχεία της εποχής, τα οποία δημιουργούσαν τις ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από τις οποίες κατέβαιναν υποψήφιοι οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Και εδώ χρονικά κινούμαστε από το 1915 έως το 1936. Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου και ιδιαίτερα μετά το 1920 είναι ο αντισημιτισμός, που κυριάρχησε στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης, ιδιαίτερα από τη μεριά των Βενιζελικών. Ο εμπρησμός του Κάμπελ το 1931 ήταν η κορύφωση αυτού του αντισημιτισμού, ενώ άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό ήταν και ο διαχωρισμός της Εβραϊκής Κοινότητας σε σοσιαλιστές, σιωνιστές και «αφομοιωτικούς». Οι τρεις αυτές ομάδες καθόριζαν ως έναν βαθμό και το με ποιο κόμμα θα κατέβαινε υποψήφιος κάποιος Εβραίος Θεσσαλονικέας. Στα κεφάλαια επίσης ο αναγνώστης θα διαβάσει για την Εβραϊκή Πολιτική Ένωση, για το πόσο επηρέασε η κατάργηση της αργίας του Σαββάτου κα.

Συνολικά 21 Εβραίοι εξελέγησαν βουλευτές ή γερουσιαστές στην περίοδο από το 1915 έως και το 1936. Των περισσοτέρων τα ονόματα είναι άγνωστα στη συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων. Ίσως ο πιο γνωστός όλων να είναι ο σοσιαλιστής Ζακ Βεντούρα, ο οποίος εξελέγη το 1926 με το Ενιαίο Μέτωπο Εργατών, Αγροτών και Προσφύγων και ο οποίος χάθηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Αν και θεματολογικά το βιβλίο δεν διαφέρει από αυτό του Δώδου (για αυτό άλλωστε χρησιμοποίησα τον ίδιο τίτλο για τις δύο αναρτήσεις), διαφέρει κάπως στο ύφος (του Δώδου είναι λίγο πιο δύσκολο στην ανάγνωση, ενώ του Ναρ διαβάζεται πιο εύκολα) και στο ότι ο Ναρ επικεντρώνεται όχι μόνο στο ιστορικό πλαίσιο των εκλογών, αλλά και στη κοινοβουλευτική δράση των βουλευτών. Πέρα όμως από αυτό, αμφότερα τα βιβλία αποτελούν σημαντικά ιστορικά έργα, καθώς αναδεικνύουν άγνωστες στους περισσότερους πτυχές από το παρελθόν της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Η ιστορία του Θεσσαλονικέα Γιούγκερμαν

Σάρωση_20170410

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λίγες και μία νύχτες

Συγγραφέας: Ισίδωρος Ζουργός

Έκδοση: Πατάκη (2017)

ISBN: 978-960-16-7237-3

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις πιο αναμενόμενες κυκλοφορίες του 2017 νομίζω ήταν το νέο βιβλίο του Ισίδωρου Ζουργού, το οποίο βρίσκεται στα ράφια των βιβλιοπωλείων εδώ και λίγες μέρες. Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο μας ταξιδεύει στο χρόνο και στο χώρο, αν και ο τελευταίος κινείται κυρίως γύρω από τη Θεσσαλονίκη. Η σημερινή ανάρτηση είναι αφιερωμένη σε αυτό το έργο.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Γενικά οι εκδόσεις Πατάκη τον τελευταίο καιρό παρουσιάζουν ωραίες δουλειές αισθητικά. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία από τον Μεσοπόλεμο, με νεαρές μαθήτριες μπροστά σε ένα από τα ομορφότερα σπίτια, που μπορεί να βρει κάποιος ακόμη και σήμερα πάνω στη Βασ. Όλγας, το Chateau Mon Bonheur, το οποίο δυστυχώς είναι εγκαταλελειμμένο στις μέρες μας. Ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι ιστορικές πηγές, που χρησιμοποίησε ο συγγραφέας. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν χρήσιμες σημειώσεις για το κείμενο ή επεξηγήσεις.

Είμαστε στον Ιούνιο του 1979 στη Θεσσαλονίκη, στο ρετιρέ μιας πολυκατοικίας στη Βασ. Όλγας, κάπου κοντά στο ύψος της σημερινής οδού Αρχαιολογικού Μουσείου. Ο Ορέστης, ένας νεαρός επίδοξος συγγραφέας διαβάζει στον Ευγένιο Ζιρντό το βιβλίο, που ο Ζιρντό του είχε παραγγείλει σχετικά με τη ζωή του. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό το σημείο είναι το «σήμερα» του έργου, καθώς όλα τα υπόλοιπα στις σελίδες ανήκουν στο παρελθόν και χρονικά κινούνται από το 1909 έως το 1961. Ο Ευγένιος Ζιρντό λεγόταν αρχικά Λευτέρης Ζεύγος, αλλά μια λιποταξία στο στρατό θα τον αναγκάσει να αλλάξει όνομα. Στις σελίδες του βιβλίου παρακολουθούμε την πολυτάραχη ζωή του Λευτέρη/Ευγένιου, η οποία με τις πολλές ανατροπές της θα τον φέρουν από τη Θεσσαλονίκη στο μέτωπο της Ουκρανίας κατά τον Ρωσικό Εμφύλιο, στη συνέχεια στο Παρίσι, τον Πειραιά, τη Μασσαλία, την Αμβέρσα και στο τέλος πάλι στην πόλη μας. Όλα λίγο ή πολύ κινούνται γύρω από τον μεγάλο παιδικό έρωτα του Λευτέρη/Ευγένιου με την Μιζρά, μια νεαρή ντονμέ. Ο ήρωάς μας κινείται παράλληλα με την ιστορία, επηρεάζεται από αυτήν χωρίς να έχει τη δυνατότητα να την αλλάξει. Όνειρό του είναι να αποκτήσει την εξουσία και το χρήμα ώστε να μην πρέπει αυτός να γίνεται έρμαιο της τύχης και των γεγονότων, αλλά να ορίζει αυτός τη μοίρα του. Στην προσπάθειά του αυτή πετυχαίνει μεν, αλλά το κόστος είναι μεγάλο.

Στον τίτλο του κειμένου μιλάω για τον Θεσσαλονικέα Γιούγκερμαν. Ο Γιούγκερμαν είναι φιγούρα του γνωστού μυθιστορήματος του Μ. Καραγάτση, ένας άνθρωπος, που επέλεξε να ξοδέψει τη ζωή του στην προσπάθειά του να γίνει ισχυρός και ο οποίος, όπως και ο ήρωας του βιβλίου του Ζουργού, το πετυχαίνει μεν, πληρώνοντας όμως ως αντίτιμο την μοναξιά του. Δεν νομίζω πως τυχαία ο Ζουργός βάζει στην ιστορία του τη συνάντηση και τη φιλία, που αναπτύσσεται μεταξύ των δύο αντρών, του Γιούγκερμαν και του Ζεύγου/Ζιρντό.

Η γραφή του συγγραφέα στο μεγαλύτερο μέρος της μου φάνηκε εξαιρετική. Η ροή του κειμένου είναι συνεχής, χωρίς να κουράζει. Ευρηματικός και καλός αφηγητής ιστοριών ο Ζουργός πλάθει τον κόσμο του και τους χαρακτήρες μαεστρικά. Η ιστορία της πόλης μπλέκει με τον μύθο με τρόπο, που δεν φαίνεται σαν να αντιγράφει ιστορικά εγχειρίδια. Όπως πολλές φορές έχω αναφέρει για τα ιστορικά μυθιστορήματα, αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, το να μην παντρεύει ο συγγραφέας σωστά το λογοτεχνικό με το ιστορικό κομμάτι του έργου. Στο πρώτο βιβλίο του Ζουργού, που είχα διαβάσει (το πολύ γνωστό «Στη σκιά της πεταλούδας«), μου είχε φανεί ότι ο συγγραφέας δεν σταμάτησε την ιστορία του όταν έπρεπε. Στο «Λίγες και μία νύχτες» και το τέλος είναι πολύ έξυπνο, αλλά και αποφεύγει να τραβήξει την υπόθεση από τα μαλλιά για να βγούνε λίγες παραπάνω σελίδες (μια μικρή εξαίρεση μόνο στο σημείο, που ο Λευτέρης/Ευγένιος ζει με τη Μίζρα στην Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής).

Τα δύο ονόματα του ήρωα αντιπροσωπεύουν τις δύο διαφορετικές όψεις του χαρακτήρα του. Ο Λευτέρης είναι η αθωότητα, ο αμόλυντος έρωτας προς την παιδική του αγάπη, η αλληλεγγύη του προς τον συνάνθρωπο, ενώ ο Ευγένιος είναι ο ισχυρός επιχειρηματίας, ο άνθρωπος, που θα κυνηγήσει τις ευκαιρίες, που θα παρανομήσει, που θα σκοτώσει ακόμη. Μου άρεσε το γεγονός ότι ο Ζουργός δεν θέλει τον ήρωά του τέλειο, τονίζει τα λάθη του και αυτό τον κάνει πιο ανθρώπινο. Αν ο Ευγένιος Ζιρντό έχει κάποια σχέση με κάποιο πραγματικό πρόσωπο, που γνώρισε ο συγγραφέας δεν το γνωρίζω.

Αν και η πλοκή του έργου δεν κινείται μόνο στον χώρο της Θεσσαλονίκης, εν τούτοις η πόλη μας πρωταγωνιστεί στο βιβλίο, τόσο οι γειτονιές της, όσο και η ιστορία της. Κυρίως τα πράγματα κινούνται γύρω από την περιοχή των Εξοχών, όπου γεννήθηκε και έζησε ο Λευτέρης/Ευγένιος, αλλά πολλά είναι τα τοπογραφικά στοιχεία, που αναδεικνύονται στο έργο. Η ιστορία της πόλης δίδεται με όμορφο τρόπο και θα μπορούσα να φανταστώ το βιβλίο αυτό σαν ένα κομμάτι του μαθήματος της Ιστορίας στα σχολεία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Και θα το συνιστούσα σίγουρα σε κάποιον να το διαβάσει, όχι μόνο για τα ιστορικά στοιχεία, που παραθέτει ή για τις περιγραφές της Θεσσαλονίκης, αλλά και γιατί ως λογοτεχνικό κείμενο το βρήκα αξιόλογο.  Η επιστροφή του Ζουργού 3 χρόνια μετά τον Ματίας Αλμοσίνο νομίζω ότι άξιζε τον κόπο.

Σχολιάστε

Filed under ΖΟΥΡΓΟΣ, Ισίδωρος, Συγγραφείς

Μία βόλτα στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’60

Σάρωση_20170404

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ωραία που ήταν η Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Κορτσάρης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2008)

ISBN: 978-960-467-033-8

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία για τη Θεσσαλονίκη είναι αυτά, που έχουν να κάνουν με αναμνήσεις των συγγραφέων από τα παλιά χρόνια. Είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνίας και ιστορικής μελέτης, ενώ ξεκάθαρα δεν μπορεί κανείς να τα πει ούτε ιστορικά κείμενα, ούτε μυθιστορήματα. Προσφέρουν όμως στους ερευνητές πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία προς εξέταση, ώστε να συμπληρωθεί καλύτερα η εικόνα του παρελθόντος της πόλης μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης προσφέρει τέτοια στοιχεία προς εξέταση κυρίως από τη δεκαετία του 1960.

Η έκδοση είναι καλή. Σκληρό εξώφυλλο με μια επιχρωματισμένη φωτογραφία με παιδιά να παίζουν στους δρόμους μιας γειτονιάς. Ευανάγνωστο κείμενο, στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν κάποιες σημειώσεις, μερικές εκ των οποίων θα μπορούσαν να ανήκουν στον κορμό του βιβλίου και εμφανίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τουλάχιστον κάποιες από αυτές.

Το βιβλίο ξεκινάει με δύο προλόγους και μάλιστα πρώτα μπήκε ο Πρόλογος ΙΙ, που γράφτηκε το 2008 και ακολουθεί ο Πρόλογος Ι, που γράφτηκε το 2007. Στη συνέχεια το βιβλίο χωρίζεται σε 3 μέρη:

  • Το πρώτο μέρος είναι αυτό, που περιέχει τις προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα από τη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’60 (κυρίως). Μεγαλωμένος στην ευρύτερη περιοχή της Ανάληψης περιγράφει με αρκετές λεπτομέρειες πρόσωπα, τοποθεσίες και γεγονότα. Είναι τόσα πολλά τα ονόματα, κάποια γνωστά και κάποια παντελώς άγνωστα στους περισσότερους. Ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου.
  • Το δεύτερο μέρος είναι επίμετρο και μιλάει για το σκάνδαλο Μέρτεν, το οποίο είχε ξεσπάσει το 1960. Ο Μαξ Μέρτεν, εγκληματίας πολέμου και υπεύθυνος σε πολύ μεγάλο βαθμό για τον χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την περίοδο της Κατοχής, είχε κατηγορήσει τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον υπουργό εσωτερικών Τάκο Μακρή, ότι κατά την περίοδο της Κατοχής είχαν συνεργαστεί με τους Γερμανούς και είχαν οικειοποιηθεί περιουσία Εβραίων της πόλης μας. Ο συγγραφέας υπερασπίζεται τον Καραμανλή και αναλύει το σκεπτικό του, ενώ παράλληλα αναφέρει και γεγονότα από τις πολιτικές αντιδράσεις στο σκάνδαλο αυτό. Στο επίμετρο αυτό υπάρχουν επίσης ένα κείμενο για την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου, την καλλιτεχνική εταιρεία «Τέχνη» και για δύο θεατρικές παραστάσεις. Όσο και αν έχουν το δικό τους ενδιαφέρον, δεν καταλαβαίνω γιατί θα έπρεπε να μπούνε σε αυτό το κομμάτι του βιβλίου.
  • Το τρίτο μέρος έχει ένα σύντομο διήγημα του συγγραφέα, το «Αυθημερόν», το οποίο είχε γραφτεί το 1999 και δύο κείμενα για δύο πρόσωπα, τον Κωνσταντίνο Σαχπαζίδη, γνωστό ως «Φαλάκρας», του οποίου ο καφενές ήταν ιδιαίτερα γνωστός και τον Λευτέρη Ζαγκανά, του οποίου το όνομα μπορεί να μην σας λέει και πολλά, αλλά το όνομα της Roma Pizza, την οποία ξεκίνησε ο Ζαγκανάς, σίγουρα πολλά έχει να σας πει.

Ο συγγραφέας περιγράφει τις αναμνήσεις του μέσα και από μία πολιτική ματιά. Ενώ τα περισσότερα κείμενα έχουν μια αριστερή χροιά, ο Κορτσάρης παρουσιάζει γεγονότα, πρόσωπα και καταστάσεις με τη ματιά ενός δεξιού και αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το ύφος είναι ιδιαίτερα νοσταλγικό και ο λόγος χειμαρρώδης σε κάποια σημεία. Λογοτεχνικά δεν νομίζω ότι είναι κάτι το ιδιαίτερο, αλλά για την τοπογραφία της πόλης νομίζω έχει να δώσει πολλά πράγματα.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου αναφέρεται για την περιοχή της Ανάληψης και τα πέριξ αυτής, αλλά μπορεί ο αναγνώστης να βρει στοιχεία και για την υπόλοιπη Θεσσαλονίκη, κυρίως το κέντρο της. Θυμίζει σε κάποια σημεία τα βιβλία του Κώστα Τομανά, του Θεόδωρου Περπερή και του Γεώργιου Σταμπουλή.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Νομίζω ότι σε κάποιον, που μεγάλωσε στην περιοχή της Ανάληψης ή βίωσε περιστατικά και τοποθεσίες της Θεσσαλονίκης του 1960 θα αρέσει ακόμη περισσότερο.

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΡΤΣΑΡΗΣ, Αλέξανδρος, Συγγραφείς

Κρίση και Μπομπ Ντύλαν στη σημερινή Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20170331

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν

Συγγραφέας: Κώστας Δρουγαλάς

Έκδοση: Πικραμένος (2016)

ISBN: 978-960-6628-76-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η περίοδος της Μεγάλης Κρίσης, που βιώνουμε στη χώρα τα τελευταία χρόνια έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για αρκετούς συγγραφείς και σίγουρο είναι ότι θα είναι το θέμα αρκετών έργων στο μέλλον. Ένα έργο, που διαδραματίζεται στο σήμερα και ασχολείται με την Κρίση είναι και αυτό της σημερινής ανάρτησης, γραμμένο από έναν νεαρό συγγραφέα της πόλης μας, ο οποίος παρουσιάζει το πρώτο του μυθιστόρημα.

Η έκδοση είναι απλή και καλή. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία από το Καπάνι. Ευανάγνωστο κείμενο, μέγεθος ελαφρώς μεγαλύτερο από το μέγεθος των περισσότερων λογοτεχνικών βιβλίων (σε ύψος, όχι σε σελίδες). Μου έκανε θλιβερή εντύπωση το ότι ένα νέο παιδί από τη Θεσσαλονίκη δεν βρήκε εκδοτική στέγη στη Θεσσαλονίκη, αλλά έπρεπε το βιβλίο του να το κυκλοφορήσει ένας οίκος από την Πάτρα…

Όπως είπαμε και νωρίτερα, ο Κώστας Δρουγαλάς είναι γέννημα θρέμμα της πόλης μας. Γεννημένος το 1985, είναι μέλος της γενιάς, που νομίζω περισσότερο από κάθε άλλη ένιωσε στο πετσί της τις δυσκολίες της Κρίσης με την ανεργία, τη φτώχεια, την ανυπαρξία δυνατοτήτων και την εξαθλίωση των ανθρώπων. Δεν γνωρίζω κατά πόσο αυτό το έργο είναι αυτοβιογραφικό, αλλά σίγουρα φέρει στοιχεία της εποχής μας, από τη ματιά των ανθρώπων, που ένιωσαν τις αλλαγές στη ζωή τους άμεσα και όχι μέσα από τις στήλες των εφημερίδων.

Υπάρχουν πολλοί πρωταγωνιστές:

  • Ο Κώστας και ο Πέτρος Μερινός, δύο αδέρφια, που ζούνε μαζί με τη μητέρα τους, τη Θεώνη Μεταξά κάπου στην ευρύτερη περιοχή της Βασ. Όλγας, κοντά στο Πάρκο των Αγγέλων (το οποίο δεν γνωρίζω πού ακριβώς βρίσκεται). Ο πατέρας είχε συλληφθεί στο παρελθόν για λαθρεμπόριο και το κενό του είναι μεγάλο, τόσο για τη Θεώνη, η οποία έχει χάσει τον έρωτα της ζωής της, όσο και για τα παιδιά, που θα μεγαλώσουν χωρίς την πατρική φιγούρα και με μία μητέρα, που φέρει μεγάλα ψυχολογικά τραύματα. Ο Κώστας δουλεύει σε δύο δουλειές για να μπορεί να τα φέρει βόλτα και είναι η μόνη πηγή εισοδήματος στο σπίτι, ενώ ο Πέτρος είναι απορροφημένος στην αγάπη του για τη μουσική του Ντύλαν, άνεργος, προσπαθεί να σταθεί δίπλα στους αδύναμους και στους άστεγους.
  • Είναι επίσης η Αδριανή, μοναχοκόρη του Σωτήρη Μωραΐτη, ενός ιδιοκτήτη μανάβικου στην ίδια περιοχή. Η Αδριανή έχει να αντιμετωπίσει την οικογενειακή βία και τη συντριβή των ονείρων της για μια καριέρα ως δικηγόρος, καθώς οι οικονομικές συνθήκες της επιβάλλουν να δουλέψει μαζί με τον πατέρα της.
  • Ο αστυνόμος Αυγουστής Γαλάνης, χωρισμένος με δύο παιδιά, που προσπαθεί να ξεπεράσει τα προβλήματά του και το ότι δεν μπορεί να βλέπει τους γιους του μέσα από πράξεις αλληλεγγύης και αγάπης για τον συνάνθρωπό του. Μαχόμενος με την κατάθλιψη, είναι μια διαφορετική φιγούρα αστυνομικού από αυτήν, που παρουσιάζεται συνήθως, ως ενός ανθρώπου χωρίς συνείδηση, πνευματικότητα και σεβασμό.
  • Ο Σταμάτης και ο Γραμματικός, δύο άστεγοι, που γυρνούν στη γειτονιά, έχουν σαν βάση τους την Πλατεία των Αγγέλων και προσπαθούν να επιβιώσουν στις δύσκολες στιγμές της εποχής. Παίζουν καταλυτικό χαρακτήρα σε κάποιες από τις εξελίξεις του βιβλίου.

Όλοι έρχονται αντιμέτωποι με τις δυσκολίες της εποχής και προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα, έχοντας να αντιμετωπίσουν όχι μόνο την Κρίση, αλλά και τα προσωπικά και οικογενειακά τους προβλήματα, εκ των οποίων κάποια δημιούργησε η Κρίση και κάποια άλλα προϋπήρχαν. Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν όταν συνειδητοποιούν πως μόνοι τους δεν μπορούν να πετύχουν τόσα, όσα αν συνεργαστούν.

Κυρίαρχα στοιχεία στο βιβλίο είναι η αγάπη και η αλληλεγγύη. Ο έρωτας του Βασίλη για την Αδριανή και οι δοκιμασίες της σχέσης τους, που δοκιμάζεται και αυτή από την Κρίση. Αν κάτι μπορεί να βγάλει τους πρωταγωνιστές από το βούρκο, στον οποίο βυθίζονται αυτοί και οι γύρω τους είναι αυτά τα δύο κυρίαρχα στοιχεία, η αγάπη και η αλληλεγγύη.

Οι αφήγηση είναι όμορφη, αν και σε κάποια σημεία γίνεται αρκετά βαριά και μελαγχολική. Κάποιοι χαρακτήρες παρουσιάζονται εξιδανικευμένοι, αλλά σε γενικές γραμμές αναπτύσσονται με σωστό τρόπο. Σε μερικά σημεία οι περιγραφές του συγγραφέα είναι πολύ δυνατές και μαεστρικά δοσμένες, γεγονός ιδιαίτερα αξιόλογο για κάποιον, που παρουσιάζει το πρώτο του μυθιστόρημα.

Πού κολλάει όμως ο τίτλος του τραγουδιού; Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν είναι ένα όνειρο του Πέτρου, ένα άσμα τέλειο, το οποίο θα εξυμνεί ό,τι αξίζει περισσότερο. Γενικά ο Ντύλαν στο βιβλίο παρουσιάζεται όχι μόνο μέσα από τα τραγούδια του, αλλά και ως φάντασμα, που συντροφεύει τον Πέτρο και συνομιλεί μαζί του.

Η Θεσσαλονίκη είναι ο τόπος δράσης. Θα μπορούσε να είναι ίσως οποιοδήποτε άλλη πόλη, αλλά ο Δρουγαλάς επιλέγει την πόλη μας. Και επιλέγει μάλιστα τη Βασ. Όλγας ως τόπο δράσης, ίσως επειδή παλαιότερα ο δρόμος είχε γνωρίσει μεγάλες δόξες και τώρα μαράζει χωμένη κάπου μεταξύ των πολυκατοικιών, όπως με την Κρίση, που κάποτε ο κόσμος είχε τη δυνατότητα να ζήσει, ενώ τώρα έχουν δυσκολέψει τα πράγματα.

Προσωπικά το βιβλίο μου φάνηκε ενδιαφέρον. Αρκετά βαρύ σε κάποια σημεία του, αλλά με αισιόδοξο τέλος, που το ελαφραίνει κάπως, χωρίς όμως να μοιάζει με το happy ending των παλιών ταινιών του ελληνικού κινηματογράφου. Δεν γνωρίζω αν η Κρίση ξεπερνιέται με την αγάπη και την αλληλεγγύη, που προτείνει ο συγγραφέας, σίγουρα όμως μπορεί με αυτά τα δύο στοιχεία να αντιμετωπιστούν κάποια από τα συμπτώματά της. Νομίζω ότι αξίζει να στηριχτεί αυτή η πρώτη προσπάθεια του Δρουγαλά, ενός ακόμη εκπροσώπου της νεότερης λογοτεχνικής γενιάς της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ, Κώστας, Συγγραφείς

Όταν η Στέλλα παράτησε τον Αντώνη…

Σάρωση_20170327

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η δουλειά μου ως γυμνό μοντέλο

Συγγραφέας: Ιγνάτης Χουβαρδάς

Έκδοση: Βαλεντίνη (1988)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην προηγούμενη ανάρτηση είδαμε ένα σύντομο διήγημα του Ιγνάτη Χουβαρδά. Στη σημερινή ανάρτηση θα μιλήσουμε για μία νουβέλα, που είχε κυκλοφορήσει το 1988 και νομίζω είναι το πρώτο πεζό έργο του συγγραφέα (είχε προηγηθεί η έκδοση κάποιων ποιημάτων του.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Χάρτινο εξώφυλλο σε πράσινο χρώμα, ξεχωρίζει το σχέδιο του Κάρολου Τσίζεκ. Αξάκριστο έργο, είχε κυκλοφορήσει σε 1000 αντίτυπα.

Από το διαδίκτυο βρήκα ότι ο Χουβαρδάς γεννήθηκε το 1965, άρα όταν κυκλοφόρησε αυτό το βιβλίο ήταν στα 23 του μόλις χρόνια. Πρόκειται για μία νουβέλα, όπου πρωταγωνιστής είναι ο Αντώνης, ένας νεαρός 22 ετών, έχει τελειώσει το Πανεπιστήμιο (τη Φιλοσοφική) και βρίσκεται σε μία φάση, όπου θέλει να ζήσει τον έρωτα ή κάποια ιδεατή μορφή του, τουλάχιστον με τον τρόπο, που τον έχει στο μυαλό του. Ερωτεύεται τη Στέλλα, μια φοιτήτρια και περνάει σε μια σχέση, που μοιάζει να τον γεμίζει συναισθηματικά, μέχρι το βίαιο τέλος της, το οποίο θα τον κάνει να αναθεωρήσει αρκετά πράγματα στο θέμα των σχέσεων, των γυναικών κτλ. Καταλυτικό ρόλο παίζει η φίλη του Αντώνη, η Χαρά, μια ιδιόρρυθμη κοπέλα, που θέλει να ζει με τους δικούς της κανόνες και η οποία δουλεύει ως γυμνό μοντέλο σε σχολές ζωγραφικής. Υπάρχουν και κάποιοι άλλοι χαρακτήρες, που γεμίζουν τις σελίδες του βιβλίου και επηρεάζουν λιγότερο ή περισσότερο την υπόθεση.

Ο Χουβαρδάς αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο μέσα από τα μάτια του Αντώνη. Δεν ξέρω πόσο αυτοβιογραφικό μπορεί να είναι το κείμενο και αν ο Αντώνης είναι ο Ιγνάτης, ηλικιακά πάντως ταιριάζουν. Η αφήγηση είναι απλή, ρεαλιστική στο μεγαλύτερο κομμάτι της, οι διάλογοι μοιάζουν φυσικοί με ωμότητα όπου το επιβάλλει η ιστορία.

Η Θεσσαλονίκη είναι και εδώ το σκηνικό δράσης, χωρίς να παίζει πρωταγωνιστικό χαρακτήρα. Ενδιαφέρουσες οι αναφορές σε κάποια μαγαζιά της πόλης, που κυριαρχούσαν στα μέσα της δεκαετίας του ’80, όπως οι ντισκοτέκ Crypton, Montagne, Apollon, Acropol, το μπαρ Samuel, το καφέ Ντορε.

Δεν μπορώ να πω ότι με ενθουσίασε η υπόθεση. Σαν να είναι μισοτελειωμένο έργο μου φάνηκε, σαν να είχε ο συγγραφέας μια ιδέα, που την ξεκίνησε μεν, αλλά δυσκολεύτηκε να την τελειώσει. Ο Αντώνης σαν χαρακτήρας νομίζω χτίζεται σωστά, όπως και η Χαρά. Με δεδομένο ότι όταν ο συγγραφέας το έγραψε το κείμενο ήταν πολύ νεαρός και δεν θα μπορούσε να έχει εμπειρία σε ζητήματα σχέσεων, γυναικών και συμπεριφορών, το βιβλίο μου έφερε λίγο σε ένα ιδιαίτερα κακογραμμένο μυθιστόρημα, που είχε παρουσιαστεί παλαιότερα στη Vivlioniki, το «Ο ψυχάκιας και η ξιπασμένη«. Νομίζω αυτό, που αξίζει περισσότερο σε αυτήν την έκδοση είναι το εξώφυλλο του Τσίζεκ.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ, Ιγνάτης

Ένα σύντομο διήγημα του Ιγνάτη Χουβαρδά

 

 

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Να βάλεις την ομορφιά στο σπίτι σου, να ησυχάσεις

Συγγραφέας: Ιγνάτης Χουβαρδάς

Έκδοση: Βαλεντίνη (1990)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα διήγημα με μπόλικο θυμό. Μια σύντομη ιστορία με πρωταγωνιστές μια παρέα νεαρών, κάπου κοντά στα 20 με 25 χρόνια τους, βγαλμένη από την καθημερινότητά τους.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Χάρτινο εξώφυλλο, αξάκριστο βιβλίο, κυκλοφόρησε μόλις σε 400 αντίτυπα. Τις εκδόσεις «Βαλεντίνη» δεν τις είχαμε ξαναδεί στη Vivlioniki και δεν μπόρεσα να βρω και στοιχεία για αυτές στο διαδίκτυο.

Βρισκόμαστε χρονικά μάλλον κατά τα τέλη της δεκαετίας του ’80, στη Θεσσαλονίκη, όπου μια παρέα αγοριών ζει χωρίς πολλά πολλά ενδιαφέροντα, δίχως μεγάλες συγκινήσεις, μέσα σε ένα πλαίσιο μάλλον μικροαστικό, βυθισμένο στην καθημερινότητα, αναζητώντας κάτι για να ξεφύγουν από τη μιζέρια. Κύριος πρωταγωνιστής ο Ιορδάνης, δίπλα του ο Απόστολος, ο Στάθης, ο Θόδωρος και ο Πασχάλης. Όλα κυλούν μέσα σε μια αδιαφορία, η έλλειψη σοβαρών προβλημάτων τους αναγκάζει να μεγαλοποιούν κάποια μικρά προβλήματα ή να δημιουργούν καταστάσεις από το τίποτα ή και να προσπαθούν να βιώσουν φανταστικές καταστάσεις. Διαβάζοντάς το διήγημα περιμένεις κάποια στιγμή να γίνει κάτι σημαντικό, κάτι ανατρεπτικό, αλλά όλα φαίνεται να ξεκινάνε και να μην μπορούν να κλιμακωθούν.

Όλοι έχουν έναν θυμό, τον οποίο προσπαθούν με κάποιο τρόπο να κατευνάσουν. Ο Στάθης με τον πατέρα του, ο Πασχάλης με τον Θόδωρο, ο Ιορδάνης με τον Απόστολο κτλ. Αλλά ο θυμός γεννιέται μάλλον από το γεγονός ότι τίποτα ενδιαφέρον δεν συμβαίνει στη ζωή τους, ούτε έρωτες, ούτε κάποια μεγάλη συγκίνηση. Ο Απόστολος φαντασιώνεται ένα ολόκληρο σενάριο μυστικότητας για έναν ανύπαρκτο έρωτα, προσπαθεί να μπάσει τον Ιορδάνη σε αυτόν τον φαντασιακό κόσμο, ο οποίος όμως σβήνει γρήγορα. Μια περιπέτεια επίσης έξω από την πόλη, να χαθούν στις ερημιές με μια βέσπα καταλήγει κι αυτή άδοξα. Δεν υπάρχει περιπέτεια, τίποτα το συναρπαστικό, κάτι να ξοδέψει τη νεανική ενέργεια, μόνο τα καφέ και οι θεωρητικές συζητήσεις. Ο τίτλος του βιβλίου μοιάζει με μια συμβουλή του συγγραφέα προς τους πρωταγωνιστές, ότι για να ηρεμήσουν από τον θυμό τους θα πρέπει να βάλουν στη ζωή τους κάτι όμορφο, κάτι διαφορετικό από το μίζερο παρόν, που βιώνουν.

Η κεντρική ιδέα θυμίζει κάπως το βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού «Θύματα ειρήνης«, δηλαδή μια παρέα νέων, που θέλει κάτι να γίνει για να αλλάξει η ζωή τους. Το ύφος γραφής του συγγραφέα είναι απλό, ρεαλιστικό, χωρίς φτιασιδώματα και προσπάθεια να φανεί λυρικός ή τεχνίτης του λόγου.

Η Θεσσαλονίκη είναι το σκηνικό του έργου, με κάποιες αναφορές σε μαγαζιά της πόλης (Καφέ Ντορέ, Μπαρ Κόντε στην Κρήνη), αλλά δεν παίζει κάποιο ρόλο στην εξέλιξη του έργου.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Δεν θα το αποκαλούσα αριστούργημα, αλλά μπορώ να το φανταστώ να αποτελεί τη βάση για το σενάριο μιας ταινίας μικρού μήκους. Αν το βρείτε σε τιμή περίπου €5, αποκτήστε το, καθώς το μικρό τιράζ του το κάνει σχετικά σπάνιο.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ, Ιγνάτης

Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Α’ Μέρος

Σάρωση_20170324 (7)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του Ελληνικού Κράτους 1915-1936

Συγγραφέας: Δημοσθένης Δώδος

Έκδοση: Σαββάλας (2005)

ISBN: 960-423-780-2

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια της ζωής της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που σχετίζεται με την ενασχόληση των Εβραίων Θεσσαλονικέων με τα πολιτικά δρώμενα της χώρας και κυρίως κατά την περίοδο από την απελευθέρωση έως τις τελευταίες εκλογές προπολεμικά του 1936. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια εξαιρετική πηγή γνώσεων πάνω σε αυτό το θέμα.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το χαρτί είναι απλό, λευκό, των 90gr. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων (ιδιαίτερα χρήσιμο) και δύο παραρτήματα, εκ των οποίων το πρώτο, που μιλάει για τα ονόματα των Εβραίων Θεσσαλονικέων πολιτευτών, μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Το βιβλίο το προλογίζει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, τον οποίο φαντάζομαι όλοι γνωρίζετε από τις αναλύσεις δημοσκοπήσεων και εκλογικών αποτελεσμάτων, που έχει κάνει πολλάκις στην τηλεόραση.

Τον συγγραφέα πρώτη φορά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το βιβλίο «Η μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης«, όπου σε ένα άρθρο του ανέλυε τον τρόπο, με τον οποίο ψήφιζαν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη κατά τον Μεσοπόλεμο. Εδώ έχουμε μια μονογραφία του με θέμα τον τρόπο με τον οποίο πολιτεύονταν και ψήφιζαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στις εκλογές τις εθνικές κυρίως (βουλευτικές και γερουσίας) από το 1915 έως το 1936.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 10 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μιλάει για την εγκατάσταση των Εβραίων προσφύγων από την Ισπανία κυρίως (αλλά και από άλλα μέρη της Ευρώπης) κατά τον 15ο και 16ο αιώνα (για την παρουσία των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη πριν την περίοδο αυτή αναφέρει κάποια πράγματα στην εισαγωγή). Με το πέρασμα του χρόνου από πρόσφυγες οι Σεφαραδίτες έγιναν ντόπιος πληθυσμός.
  • Το 2ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, λίγο πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Οι διάφορες προσπάθειες προοδευτικής μεταρρύθμισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας, η δε εμπλοκή των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο κίνημα των Νεότουρκων δεν ήταν αμελητέα.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναφέρεται στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που επικράτησαν μέσα στην Εβραϊκή Κοινότητα, με την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής θεωρίας, αλλά και τη διαμάχη μεταξύ σιωνιστών και των αντιπάλων τους. Βρισκόμαστε χρονικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου.
  • Το 4ο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο μετά την ένταξη της πόλης μας στον εθνικό κορμό, στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων, καθώς και στη Φεντερασιόν, τη σοσιαλιστική ομάδα, πρωτοπόρο για το εργατικό κίνημα της χώρας μας, η οποία ξεκίνησε στη Θεσσαλονίκη και έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη συνέχεια στο σχηματισμό του ΚΚΕ (άσχετα αν το ΚΚΕ διέγραψε τον Αβραάμ Μπεναρόγια και πήρε αποστάσεις από τη δράση της Φεντερασιόν).
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για τις πρώτες εκλογές, που έγιναν στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Αυτές έγιναν στις 31 Μαΐου του 1915, νικητές ήταν οι Φιλελεύθεροι του Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά στη Θεσσαλονίκη είχαν υπερισχύσει οι αντιβενιζελικοί (είχαν κατέβει ως «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις». 32 βουλευτές είχαν εκλέξει οι αντιβενιζελικοί, εκ των οποίων 5 ήταν Εβραίοι (Χαΐμ Κοέν, Μωρίς Κοφίνο, Ιωσήφ Μαλλάχ, Δαβίδ Ματαλών και Αλμπέρτο Κουριέλ). Δεν αναφέρονται βέβαια μόνο τα αποτελέσματα, αλλά γίνονται και σχόλια για τον τρόπο, που ψήφισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς, το πώς ερμηνεύτηκε η στάση τους στις εκλογές και άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Βρισκόμαστε ακόμη σε εποχή, που μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης η Εβραϊκή Κοινότητα είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά.
  • Το 6ο κεφάλαιο αναφέρεται στις καταστροφικές εκλογές (όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια) της 1ης Νοεμβρίου του 1920. Και εδώ υπάρχει συμμετοχή των Εβραίων Θεσσαλονικέων, ενώ παράγοντες, που επηρέασαν τις εκλογές ήταν η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η Μικρασιατική Εκστρατεία, ενώ για πρώτη φορά έκανε την εμφάνισή του το ΣΕΚΕ (από αυτό προήλθε το ΚΚΕ). Πρόκειται για τις εκλογές μετά τις οποίες ο αντισημιτισμός άρχισε να φουντώνει επικίνδυνα στην πόλη μας, καθώς θεωρήθηκε από τους βενιζελικούς ότι οι Εβραίοι έκριναν το αποτέλεσμα της Θεσσαλονίκης. Και εδώ υπάρχει ανάλυση των αποτελεσμάτων από τον συγγραφέα.
  • Το 7ο κεφάλαιο μιλάει για τον νόμο των χωριστών εκλογικών συλλόγων. Πρόκειται για μία κίνηση, που είχε σκοπό να περιθωριοποιήσει την Εβραϊκή Κοινότητα. Κίνηση βαθιά αντιδημοκρατική, φτιασιδωμένη με το επιχείρημα ότι ήταν εγγυημένη η εκπροσώπηση των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη Βουλή. Το σύστημα των ξεχωριστών καταλόγων διατηρήθηκε έως τις εκλογές του 1934 για τη Γερουσία.
  • Το 8ο κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για μία άγνωστη ιστορική πλευρά, την ίδρυση της Εβραϊκής Πολιτικής Ένωσης, ενός κόμματος δηλαδή, που είχαν σχηματίσει οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Το κόμμα αυτό πήρε μέρος στις εκλογές του 1926 και εξέλεξε και δύο βουλευτές. Από αυτές τις εκλογές και έπειτα η Εβραϊκή Κοινότητα θα αποτελεί μια μειοψηφία στην πόλη, που για περίπου 450 χρόνια ήταν το κυρίαρχο στοιχείο.
  • Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για τις βουλευτικές εκλογές του 1928 και τις εκλογές για τη Γερουσία του 1929. Το κλίμα της περιόδου χαρακτηρίστηκε από έξαρση του αντισημιτισμού, που πλέον δεν ήταν απλά μια αντίληψη του περιθωρίου, αλλά είχε βάσεις στο πανίσχυρο τότε Κόμμα Φιλελευθέρων, ενώ φορέας του μίσους κατά των Εβραίων Θεσσαλονικέων ήταν η γνωστή μας ΕΕΕ. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ το 1931.
  • Το 10ο και τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στις εκλογές, που συνέβησαν τη δεκαετία του ’30 και ήταν αρκετές, λόγω της πολιτικής αστάθειας.

Στον επίλογό του ο Δώδος αναφέρεται σε συμπεράσματα της μελέτης του, ενώ αναφέρει και κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τη μοίρα κάποιων από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που εξελέγησαν βουλευτές του Ελληνικού Κράτους, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να τους σώσει από τα κρεματόρια ή τις εκτελέσεις.

Το βιβλίο έχει αρκετά στατιστικά στοιχεία και ίσως κουράσει κάπως τον μέσο αναγνώστη, αλλά με προσεκτική ανάγνωση θα μάθει αρκετά πράγματα για την εκλογική ιστορία της χώρας, αλλά κυρίως της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα της πολιτικής δράσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην πολιτική σκηνή. Εμπεριέχονται πληροφορίες σημαντικές, που δύσκολα βρίσκουμε σε άλλα κείμενα, για αυτό και το βιβλίο αποτελεί βιβλιογραφική πηγή πολλών άλλων έργων. Εξειδικευμένο μεν το θέμα, αλλά σημαντικό για την κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.

1 σχόλιο

Filed under ΔΩΔΟΣ, Δημοσθένης, Συγγραφείς

Βρέφη και μικρά παιδιά της Θεσσαλονίκης, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα

Σάρωση_20170321

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα χαμένα παιδιά της Θεσσαλονίκης – Τόμος Α’: Τα παιδιά που δεν έβαλαν το άστρο

Συγγραφέας: Στέλλα Σαλέμ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2317-9

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στα πολλά και ενδιαφέροντα βιβλία, που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, προστίθεται και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης. Και ενώ όλα αυτά τα έργα και οι μελέτες φέρουν μια τραγικότητα, λόγω της βαρβαρότητας του γεγονότος, που εξετάζουν, οφείλω να ομολογήσω ότι το βιβλίο αυτό με συγκίνησε και με πόνεσε κάπως παραπάνω σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, καθώς αναφέρεται στο χαμό των Εβραίων παιδιών της πόλης μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία και ένα παράρτημα. Στο τέλος αρκετών σελίδων υπάρχουν αναφορές και σημειώσεις. Το βιβλίο κυκλοφόρησε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης και το προλογίζουν ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Έλλη Χρυσίδου. Υπάρχει επίσης και ένα σύντομο κείμενο της συγγραφέως στον πρόλογο.

Πριν το κύριο κομμάτι του βιβλίου, υπάρχει μια ιστορική αναδρομή της παρουσίας των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη, καθώς και ένα πολύ σύντομο χρονικό της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής και των μέτρων, που πάρθηκαν σε αυτήν την περίοδο ενάντια στους Εβραίους συμπολίτες μας.

Όπως είπα και νωρίτερα, το βιβλίο αυτό μου προκάλεσε έναν ιδιαίτερο πόνο καθώς το διάβαζα, καθώς πρόκειται για μία έρευνα πάνω στο χαμό των Εβραιοπαίδων στα στρατόπεδα εξόντωσης. Οφείλω να ξεκαθαρίσω εδώ ότι ο χαμός κάθε Εβραίου Θεσσαλονικέα κατά το Ολοκαύτωμα είναι τραγικό γεγονός και δεν τίθεται θέμα σύγκρισης αν η ζωή ενός ηλικιωμένου είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντική από τη ζωή ενός παιδιού, αλλά όπως και να το κάνουμε ο χαμός παιδιών στα κρεματόρια, που δεν είχαν κλείσει κάποια από αυτά ούτε έναν χρόνο ζωής είναι ένα γεγονός, που εμπεριέχει μεγαλύτερη τραγικότητα.

Η Σαλέμ έκανε μία έρευνα, που ξεκίνησε πριν από 3 χρόνια. Στο χρονικό διάστημα αυτό μελέτησε τα αρχεία του Ληξιαρχείου του Δήμου Θεσσαλονίκης για να βρει στοιχεία σχετικά με τις γεννήσεις παιδιών από το 1926 έως το 1943. Στη συνέχεια συνέκριναν τα στοιχεία αυτά με άλλες βάσεις δεδομένων τόσο στην Ελλάδα (Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης), όσο και στο εξωτερικό (Αρχείο Yad Vashem, Αρχείο International Tracing Services, Μουσείο Ολοκαυτώματος Ιεροσολύμων) ώστε να βρει τη μοίρα αυτών των παιδιών, πόσα επέζησαν και πόσα όχι. Από τα στοιχεία, που μάζεψε η συγγραφέας έχει βγάλει και συμπεράσματα σχετικά με τις γειτονιές, που ζούσαν αυτά τα παιδιά καθώς και για τα επαγγέλματα των πατέρων τους. Ναι μεν σημαντικά και ενδιαφέροντα και αυτά, αλλά επισκιάζονται από το κύριο θέμα της μελέτης.

Το κύριο θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 5 ενότητες:

  • Η πρώτη ενότητα αναφέρει στοιχεία σχετικά με την καταγραφή των γεννήσεων από τα αρχεία του Ληξιαρχείου. Και αν σήμερα με τη μηχανογράφηση κάτι τέτοιο ακούγεται σχετικά απλό, για αρχεία χειρόγραφα της περιόδου του Μεσοπολέμου και της Κατοχής κάτι τέτοιο ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Ανορθογραφίες, έλλειψη στοιχείων, ταυτοποίηση και συγκέντρωση των σωστών ατόμων στις σωστές οικογένειες αποτέλεσαν τα βασικά εμπόδια. Στον βιβλίο αυτό η Σαλέμ μιλάει για τις γεννήσεις μόνο των παιδιών, που γεννήθηκαν από το 1937 έως και το 1943. Υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία και για νωρίτερα, αλλά το βάρος σε αυτό το βιβλίο έπεσε στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, αυτά, που ήταν δηλαδή το 1943 κάτω των 5 ετών, οπότε σύμφωνα με τις Γερμανικές οδηγίες δεν ήταν υποχρεωμένα να φοράνε το κίτρινο αστέρι (εξ ου και ο υπότιτλος του έργου).
  • Η δεύτερη ενότητα αναφέρει τη σύγκριση των στοιχείων του Ληξιαρχείου με αρχεία άλλων φορέων, εξίσου δύσκολη μελέτη, η οποία όμως ήταν απαραίτητη για να δούμε τι απέγιναν τα παιδιά, που είχαν γεννηθεί στην προς μελέτη περίοδο.
  • Η τρίτη ενότητα αναφέρει τη μέθοδο, που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του αρχείου των ονομάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σαλέμ αναφέρει πως η έρευνα είναι ανοιχτή, οπότε στο μέλλον σε κάποια επανέκδοση του έργου θα μπορέσουν να συμπληρωθούν στοιχεία, που δεν τα γνωρίζαμε μέχρι τώρα ή να γίνουν διορθώσεις.
  • Η τέταρτη ενότητα μιλάει για τα παιδιά, που επιβίωσαν, που σώθηκαν από το Ολοκαύτωμα. Αυτά χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη αναφέρει παιδιά, που εκτοπίστηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα και επέζησαν. Μόλις 11 παιδιά στο σύνολο σώθηκαν από αυτά και όλα είχαν εκτοπιστεί στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλσεν. Ούτε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, που μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς δεν σώθηκε. Από όλες τις περιπτώσεις σημειώνω εδώ αυτήν της Μύριαμ Σαπόρτα, η οποία γεννήθηκε στις 25 Ιουλίου 1943, 3 ημερών εκτοπίστηκε στο γκέτο του Χιρς, 8 ημερών μεταφέρθηκε στο Μπέργκεν Μπέλσεν, 7 μηνών μεταφέρθηκε στην Ισπανία σε άλλο στρατόπεδο και 14 μηνών έφτασε στην Παλαιστίνη. Όπως λέει και η συγγραφέας, «Τον πρώτο χρόνο της ζωής της άλλαξε 3 ηπείρους: Ευρώπη-Αφρική-Ασία». Η δεύτερη αναφέρει παιδιά, που διέφυγαν τον εκτοπισμό (κρυμμένα κάπου) και μετά το τέλος του πολέμου έμειναν στην Ελλάδα. Η τρίτη κατηγορία αναφέρει παιδιά, που γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία πριν ή μετά την Κατοχή βρέθηκαν στην Παλαιστίνη. Συνολικά δεν αναφέρονται ούτε 100 περιπτώσεις παιδιών, που επέζησαν…
  • Η πέμπτη ενότητα είναι δυστυχώς η μεγαλύτερη. Μιλάει για τα παιδιά των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που γεννήθηκαν από το 1937 έως το 1943 και τα οποία χάθηκαν στα Ναζιστικά στρατόπεδα. Μιλάμε για παιδάκια προσχολικής ηλικίας, τα ονόματα των οποίων γέμισαν 100 σελίδες βιβλίου.

Η σημασία ενός τέτοιου έργου είναι πολύ μεγάλη. Πολλοί ξέρουμε φαντάζομαι για τους περίπου 50000 Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης, με αποτέλεσμα να σβήσει η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας. Η Σαλέμ δεν μένει στα νούμερα και στις στατιστικές, αλλά δίνει σε αυτά όνομα, επίθετο, ημερομηνία γέννησης, όνομα πατρός και μητρός, επάγγελμα του πατέρα. Δεν μιλάμε εδώ για ψυχρούς αριθμούς, αλλά για πρόσωπα, που γεννήθηκαν σε αυτήν εδώ την πόλη και δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσουν τον τόπο, που γεννήθηκαν. Για το αντικείμενο του βιβλίου δε, μιλάμε για μικρά παιδιά, που ούτε καν σχολείο είχανε πάει, που πολλά βύζαιναν τις μάνες τους και εξαιτίας μιας παράλογης ιδεολογίας, που δυστυχώς σήμερα αναβιώνει, θεωρήθηκαν εχθροί και τα πέταξαν στους θαλάμους των αερίων και τα κρεματόρια.

Βρήκα το βιβλίο της Σαλέμ εξαιρετικό. Πρόκειται για μία πρωτογενή έρευνα, που φανερώνει μία από τις πιο σκοτεινές πλευρές του Ολοκαυτώματος. Χιλιάδες συμπολίτες μας από νεογέννητα έως παιδιά 5 ή 6 ετών χάθηκαν και η συγγραφέας βρήκε τα στοιχεία τους και τα δικαίωσε. Το μικρότερο σε ηλικία βρέφος, που έσβησε στο Άουσβιτς ήταν, αν έχω ψάξει σωστά, ο Ίνο Μπενβενίστε, του Μάρκου και της Νέλλης, που γεννήθηκε στις 3 Μαΐου του 1943. Συμπτωματικά με αυτό το παιδί θα είχα γενέθλια την ίδια μέρα, αν το άφηναν να ζήσει και να μεγαλώσει. Ποτέ ξανά.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΕΜ, Στέλλα

Το μνημειώδες έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης

Συγγραφέας: Ιωσήφ Νεχαμά

Έκδοση: University Studio Press (2000)

ISBN: 960-12-0853-4

Τιμή: Περίπου €80

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σήμερα στην Θεσσαλονίκη έγινε η Πορεία Μνήμης για τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου τρένου, που μετέφερε συμπολίτες μας Εβραίους Θεσσαλονικείς στα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς στην Πολωνία. Με αφορμή αυτό το γεγονός θα ήθελα σε αυτήν την ανάρτηση να παρουσιαστεί ένα από τα πιο μνημειώδη ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης όπως την έγραψε ο σπουδαίος ιστορικός, που έβγαλε η πόλη μας, ο Ιωσήφ Νεχαμά.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, ευανάγνωστο, αλλά πυκνό κείμενο, δεν υπάρχουν φωτογραφίες, στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές. Ίσως θα ήταν καλό να είναι μαζεμένες κάπου όλες μαζί. Το έργο είχε γραφεί αρχικά στα γαλλικά και μεταφράστηκε από τον Τομέα Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του ΑΠΘ. Το τρίτομο κυκλοφόρησε με την οικονομική υποστήριξη του προγράμματος Ariane της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρόγραμμα υποστήριξης στον χώρο του βιβλίου και της ανάγνωσης). Στο τέλος κάθε βιβλίου υπάρχει ένα ευρετήριο όρων, επεξήγηση κάποιων ονομάτων και όρων, που χρησιμοποιούνται στο κείμενο. Πάνω από 1600 σελίδες συνολικά το έργο. Εξωτερικά τα βιβλία μοιάζουν εμφανισιακά, με ελάχιστες διαφορές στο χρώμα κάποιων γραμμάτων και στο μέγεθος φυσικά (μεγαλύτερο το δεύτερο βιβλίο, μικρότερο το τρίτο).

Τον Νεχαμά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο εξαιρετικά έργα, το «Θεσσαλονίκη, περιπόθητη πόλη» και το «In Memoriam«. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1880, μεγάλωσε σε μια πόλη, που το Εβραϊκό στοιχείο ήταν κυρίαρχο τόσο πληθυσμιακά, όσο και οικονομικά. Βίωσε άλλοτε από κοντά και άλλοτε από μακρυά όλες τις τεράστιες αλλαγές, που συνέβησαν στην πόλη μας και έφυγε από τη ζωή το 1971, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό έργο σχετικά με την ιστορία της πόλης μας και των Εβραίων Θεσσαλονικέων.

Πολλές φορές ίσως ακούσετε να αναφέρεται κόσμος στο «τρίτομο του Νεχαμά». Βέβαια ο Νεχαμά είχε χωρίσει σε 7 τόμους το έργο του, εκ των οποίων είδε την κυκλοφορία των 5 πρώτων, καθώς ο 6ος και 7ος τόμος του έργου κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του. Οι δύο πρώτοι τόμοι είχαν κυκλοφορήσει το 1935, ο τρίτος και τέταρτος τόμος κυκλοφόρησαν το 1936, ο πέμπτος τόμος το 1959, ενώ ο έκτος και έβδομος το 1976. Η πρωτότυπη γλώσσα ήταν τα γαλλικά. Για τους δύο τελευταίους τόμους οι δυσκολίες ήταν πολλές, καθώς χρησιμοποιήθηκαν οι σημειώσεις του Νεχαμά, καθώς ο συγγραφέας δεν είχε καταλήξει στην οριστική μορφή του βιβλίου. Ο χωρισμός του έργου σε τρεις τόμους στην ελληνική έκδοση έγινε από τον εκδοτικό οίκο για πρακτικούς λόγους φαντάζομαι και στην παρουσίαση του έργου θα ακολουθήσω αυτήν την μορφή:

  • Το πρώτο βιβλίο περιέχει τους 4 πρώτους τόμους, που είχε γράψει ο Νεχαμά και καλύπτει χρονικά μία περίοδο από την πρώτη άφιξη των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη στα προχριστιανικά ακόμη χρόνια έως το τέλος του 16ου αιώνα (1593), μία εποχή, όπου το Σεφαραδίτικο στοιχείο διαγράφει μια λαμπρή πορεία. Από τους 4 τόμους του Νεχαμά, ο 1ος μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρων, με πληροφορίες για τη Ρωμανιώτικη Κοινότητα και την επιρροή της στις υπόλοιπες κοινότητες της Ανατολικής Μεσογείου. Ο 2ος τόμος του Νεχαμά αναφέρεται στους διωγμούς των Σεφαραδιτών και στην περίοδο της εγκατάστασης της μεγαλύτερης μερίδας των Εβραίων στην πόλη μας, που συντελέστηκε από το 1492 έως το 1536. 3ος και 4ος τόμος αφιερώνονται στην οργάνωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και την ραγδαία ανάπτυξη, που είχαν τόσο αυτοί, όσο και η Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο βιβλίο περιέχει τον 5ο και 6ο τόμο του Νεχαμά. Αμφότεροι κυκλοφόρησαν μεταπολεμικά, ενώ ο συγγραφέας πρόλαβε να δει την κυκλοφορία μόνο του 5ου. Ο 5ος τόμος συνεχίζει χρονικά από το τέλος του 4ου (1593) και μιλάει για μία περίοδο ενός αιώνα περίπου, μέχρι το 1669. Ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες φέρνουν μια παρακμή στην πόλη, η οποία συνδυάζεται και με κύματα σκοταδισμού σε θρησκευτικά και κοινωνικά ζητήματα. Αποτέλεσμα αυτών θα είναι το Κίνημα του Σαμπετάι Σεβή (Σαββαταϊκή λαίλαπα την αποκαλεί ο Νεχαμά), που θα φέρει τεράστιο πλήγμα στην Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης. Από αυτό το Κίνημα προέρχονται οι Ντονμέδες, άλλο σπουδαίο κομμάτι του πολυπολιτισμικού μωσαϊκού της Θεσσαλονίκης. Ο 6ος τόμος κινείται χρονικά από το 1669 έως τα τέλη του 19ου αιώνα, περιγράφοντας μια μάλλον σκοτεινή περίοδο για τον Εβραϊσμό της πόλης μας, η οποία θα λάβει τέλος περίπου κατά το 1826, όταν ξεκινάει η αναγέννηση του Εβραϊκού στοιχείου της Θεσσαλονίκης σε πνευματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.
  • Το τρίτο βιβλίο περιέχει τον 7ο τόμο του Νεχαμά. Είναι το μικρότερο σε έκταση και χρονικά κινείται από τα τέλη του 19ου αιώνα έως λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε σημείωμα στο βιβλίο αναφέρεται ότι ο τόμος αυτός ήταν έτοιμος να κυκλοφορήσει το 1940, αλλά η Κατοχή απαγόρευσε κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι είναι ο τόμος, που θα ενδιαφέρει πιο πολύ τους περισσότερους.

Οι πληροφορίες, που υπάρχουν στα βιβλία είναι πάρα, μα πάρα, μα πάρα πολλές. Πρόσωπα άγνωστα στους περισσότερους, που μια εποχή όμως έπαιξαν σπουδαίο ρόλο για την εξέλιξη της πόλης. Θεσμοί της Εβραϊκής κοινότητας και τρόπος λειτουργίας της, ήθη και έθιμα, συγγραφείς, ιατροί, νομικοί, ραβίνοι, έμποροι, βιοτέχνες ενός κόσμου, που σήμερα μοιάζει να είναι τόσο ξένος, ήταν όμως κυρίαρχος στην πόλη πριν από λιγότερο από έναν αιώνα. Η βιβλιογραφία του Νεχαμά είναι εξίσου σημαντική, καθώς ένα μεγάλο μέρος των πηγών, που αναφέρονται στο βιβλίο έχουν χαθεί ή είναι εξαιρετικά δυσεύρετες.

Φυσικά ευνόητο είναι πως για ένα τέτοιο βιβλίο, το να κάτσει κάποιος να το διαβάσει σελίδα σελίδα δεν είναι εύκολο, το έργο του Νεχαμά είναι βιβλίο αναφορών και έχει χρησιμέψει σε πάρα πολλά άλλα βιβλία ως βιβλιογραφία. Σίγουρο είναι πως και στο μέλλον πάρα πολλά έργα θα το χρησιμοποιούν ως πηγή.

Θεωρώ το έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων ως ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για την πόλη μας. Γραμμένο με απλό τρόπο, αλλά λεπτομερέστατο, προσφέρει στον αναγνώστη, είτε αυτός είναι ιστορικός/μελετητής/ερευνητής, είτε κάποιος, που απλά θέλει να μάθει πράγματα για την πόλη μας σημαντικότατες πληροφορίες και υλικό. Αν και τα τελευταία χρόνια υπάρχουν πλέον αρκετά βιβλία για την ιστορία της Ισραηλίτικης Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, το βιβλίο του Νεχαμά είναι διαχρονικό. Αξίζει να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη σας.

 

 

Σχολιάστε

Filed under ΝΕΧΑΜΑ, Ιωσήφ, Συγγραφείς