Τα πρώτα βήματα της Καλαμαριάς

img063

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Καλαμαριά στο Μεσοπόλεμο (1920-1940) – Πρόσφυγες. Δημιουργώντας τη νέα Πατρίδα

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (1998)

ISBN: 960-12-0678-7

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Περπατώντας κανείς σήμερα στην Καλαμαριά ή τη Νέα Κρήνη ή την Αρετσού, θα εκπλαγεί αν ακούσει το πόσο πολύ κοστίζει ένα απλό διαμέρισμα στις περιοχές αυτές. Η έκπληξή του θα είναι όμως ακόμη μεγαλύτερη αν μάθει ότι πριν ούτε 100 χρόνια οι δρόμοι με τις μοντέρνες πολυκατοικίες και τα πάρκα ήταν λάσπες και λίγα μέτρα πιο πέρα από τα σπίτια με τα μεγάλα μπαλκόνια και τη θέα στο Θερμαϊκό πέθαιναν καθημερινά δεκάδες άνθρωποι από ελονοσία, τύφο και δυσεντερία. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα εξαιρετικό λεύκωμα, που παρουσιάζει την Καλαμαριά και τις γειτονιές της από τα «γεννοφάσκια» της στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Παρουσιάζει έναν κόσμο, που άσχετα από το πόσο μπορεί να πρόκοψε στη συνέχεια, καλό είναι να μην ξεχνάμε ποτέ από πού ξεκίνησε.

Η έκδοση είναι εξαιρετική. Σκληρό εξώφυλλο, όπου κυριαρχεί το κίτρινο και το κόκκινο χρώμα. Το βιβλίο σε διαστάσεις είναι πολύ μεγαλύτερο από την εικόνα, που έχω αναρτήσει, απλά δεν χωρούσε ολόκληρο στο scanner. Πάρα πολλές φωτογραφίες κυρίως από οικογενειακά αρχεία, συγκεντρωμένες από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ), αλλά και από εφημερίδες της εποχής, κυρίως από την «Εφημερίς των Βαλκανίων». Σχετικά μικρή η βιβλιογραφία βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου μαζί με τις πηγές του λευκώματος. Κείμενα ευανάγνωστα και σωστά ταξινομημένα.

Μετά τα προλογικά σημειώματα, εκ των οποίων ενδιαφέρον έχει αυτό των επιμελητών του βιβλίου, της Ελένης Ιωαννίδου και του Jose Rodrigues, ακολουθεί το κυρίως θέμα του βιβλίου:

  • Το πρώτο κεφάλαιο είναι μικρό και περιέχει κάποιες φωτογραφίες για το πώς ήταν η περιοχή της Καλαμαριάς πριν το 1920, όταν άρχισαν να εγκαθίστανται οι πρώτοι πρόσφυγες, που είχαν έρθει από τη Νότια Ρωσία. Εκεί ήταν εγκατεστημένα στρατόπεδα και νοσοκομεία από την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, θάλαμοι κυρίως, οι οποίοι αποτέλεσαν την πρώτη στέγη για τους πρόσφυγες.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο μιλάει για το πρώτο κύμα προσφύγων στην Καλαμαριά, αυτούς, που ήρθαν από τη Νότια Ρωσία και κυρίως από την περιοχή του Καρς. Όσο άθλιες και αν είναι οι συνθήκες, που επικρατούν, δεν θα συγκρίνονται δυστυχώς σε αθλιότητα με αυτές, που θα επικρατήσουν σε λίγο καιρό.
  • Το τρίτο κεφάλαιο μιλάει για την άφιξη των προσφύγων από Μικρά Ασία, Πόντο και Κωνσταντινούπολη από το 1922 έως το 1924. Το φωτογραφικό υλικό συγκλονίζει, όπως και οι μαρτυρίες ανθρώπων, που έζησαν τον εφιάλτη αυτό. Μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση ότι οι πρόσφυγες για να βγάλουν μια φωτογραφία μπροστά στο θάλαμο ή την παράγκα, που ζούσαν, κρεμούσαν ένα χαλί ή ένα ζωγραφισμένο πανί για να κρύψει την κατάντια. Ίσως το κεφάλαιο αυτό να με επηρέασε κάπως γιατί έχω κατά το ήμισυ προσφυγικές ρίζες (παππούς από Αικατερινοντάρ Ρωσσίας, γιαγιά από Σαμψούντα).
  • Το τέταρτο κεφάλαιο μιλάει φιλανθρωπικές οργανώσεις και φορείς, που προσπάθησαν να βοηθήσουν τις χιλιάδες αυτών των ανθρώπων.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην ιατρική περίθαλψη των προσφύγων. Οι ανάγκες ειδικά τα πρώτα χρόνια ήταν τεράστιες, ελονοσία, τύφος, δυσεντερία αφάνιζαν κόσμο και οι δυνατότητες ελάχιστες.
  • Το έκτο κεφάλαιο μιλάει για τις ανύπαρκτες υποδομές της Καλαμαριάς όταν έφτασαν οι πρόσφυγες. Άσφαλτος, ηλεκτρικό ρεύμα και αποχετεύσεις είδε η περιοχή μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για αυτό και εδώ το φωτογραφικό υλικό είναι μεταπολεμικό.
  • Το έβδομο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην εργασία των προσφύγων, η οποία στην αρχή ήταν ιδιαίτερα σπάνια. Επικεντρώνεται στην παιδική εργασία αρχικά και ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1920, ενώ υπάρχουν μαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό και για τα επόμενα χρόνια.
  • Το όγδοο κεφάλαιο μιλάει για την εκπαίδευση των προσφύγων στην Καλαμαριά κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και εδώ πέρα από το φωτογραφικό υλικό και τις αναμνήσεις προσφύγων, υπάρχει και ένα ενδιαφέρον κείμενο από τη Χάιδω Χαλιάπα με στατιστικά στοιχεία για την περίοδο 1922-1927. Κρατάω ένα στοιχείο σε έναν πίνακα, που λέει ότι το 35,8% των μαθητών στο Δημοτικό Σχολείο Καλαμαριάς δήλωνε ως επάγγελμα γονέα «ορφανός». Ο πίνακας 9 στη σελίδα 131 φαίνεται να κολλήθηκε μετά την εκτύπωση του βιβλίου. Οι παλιοί Καλαμαριώτες ίσως να θυμούνται το «κόκκινο σχολείο», το οποίο βρισκόταν κάπου επί της σημερινής οδού Τραπεζούντος, αλλά δεν έχω καταλάβει πού ακριβώς.
  • Το ένατο κεφάλαιο αναφέρεται στην προσπάθεια οργάνωσης των προσφύγων μέσα από τη δημιουργία συλλόγων και ομίλων. Ο πιο γνωστός είναι ο Απόλλων Καλαμαριάς, που μπορεί να άλλαξε για διάφορους λόγους το όνομά του σήμερα σε Απόλλων Πόντου, αλλά οι περισσότεροι τον λέμε με το παλιό. Εδώ πέρα από τις φωτογραφίες και τις μαρτυρίες υπάρχει το ιδιαίτερα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό κείμενο της Ελένης Ιωαννίδου σχετικά με το θέμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρώτος σύνδεσμος νεολαίας με όνομα «Η Ένωσις» δημιουργήθηκε το 1923, ελάχιστα δηλαδή μετά την έλευση των προσφύγων στην Καλαμαριά.
  • Το δέκατο κεφάλαιο μιλάει για την καθημερινότητα των Καλαμαριωτών μετά το ξεπέρασμα των πρώτων δυσκολιών. Οι οικιακές εργασίες, το καφενείο, οι γιορτές και τα γλέντια, μικρές εκδρομές, η ζωή βλέπετε έπρεπε να συνεχιστεί παρά την τραγωδία του ξεριζωμού και οι άνθρωποι αυτοί έβρισκαν πάλι τις δυνάμεις τους και έστηναν τη ζωή τους από την αρχή.
  • Το ενδέκατο κεφάλαιο είναι πάρα πολύ σύντομο και αναφέρεται στον τρόπο, που έβλεπαν οι ντόπιοι Θεσσαλονικείς τους πρόσφυγες. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, συνολικά οι ντόπιοι δεν είδαν με καλό μάτι την άφιξη των προσφύγων και χρειάστηκαν να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να ξεπεραστούν προκαταλήψεις και φοβίες.
  • Εξαιρετικά ενδιαφέρον το δωδέκατο κεφάλαιο, όπου η Βίλμα Χαστάογλου αναλύει την κατασκευή των συνοικισμών Βότση (γνωστός και ως Κάμπελ), Βυζαντίου και Καλαμαριάς. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τον τρόπο, που οικοδομήθηκαν αυτές οι περιοχές καθώς και για το ποιοι εγκαταστάθηκαν εκεί κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Δεν γνώριζα ότι εκεί, που μένω τώρα ήταν η πρώτη περιοχή, όπου χρονικά άρχισαν να εγκαθίστανται σε σπίτια της Πρόνοιας, όπως αποκαλούνταν, οι πρόσφυγες και ουσιαστικά ήταν ο πυρήνας για την εξάπλωση της Καλαμαριάς! Από τα πιο χρήσιμα κεφάλαια του βιβλίου.
  • Και το δέκατο τρίτο όμως κεφάλαιο έχει ενδιαφέρον, καθώς ο Jose Rodriguez γράφει για τους παραλιακούς συνοικισμούς, που δημιουργήθηκαν στην Καλαμαριά. Και αν όλοι γνωρίζουν τις περιοχές Αρετσού, Καραμπουρνάκι και Νέα Κρήνη, οι περισσότεροι μάλλον δεν θα γνωρίζουν τους συνοικισμούς Κουρί, Κατιρλί και Δέρκων, οι οποίοι δημιουργήθηκαν κατά τον Μεσοπόλεμο. Και στο κεφάλαιο αυτό υπάρχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη δημιουργία αυτών των περιοχών.
  • Το δέκατο τέταρτο κεφάλαιο θα το χαρακτήριζα ως επίλογο του βιβλίου, αν και αυτό περιέχει φωτογραφικό υλικό από όλες τις περιοχές της Καλαμαριάς.

Για την άφιξη και την πρώτη εγκατάσταση των προσφύγων έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία, τα πρώτα, που μου έρχονται στο μυαλό και έχουν παρουσιαστεί στη Vivlioniki είναι αυτό και αυτό. Από μαρτυρίες προσφύγων, που έζησαν αυτές τις πρώτες μέρες της Καλαμαριάς ξεχωρίζω το βιβλίο του Σίμου Λιανίδη, ενώ για την Καλαμαριά γενικά έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία, όπως αυτό του Ανδρεάδη, της Στεργίου και του Παραρά. Βέβαια δεν ήταν μόνο η Καλαμαριά η περιοχή, που υποδέχτηκε τις χιλιάδες των προσφύγων, Τούμπα, Τριανδρία, Νεάπολη, Σταυρούπολη, Κορδελιό, Πολίχνη, Αγία Φωτεινή (όσο υπήρχε) και άλλες συνοικίες φιλοξένησαν τους πόνους και τα όνειρα αυτών των ανθρώπων.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Το βρήκα ενδιαφέρον όχι μόνο γιατί τυχαίνει να μένω στην Καλαμαριά, αλλά γιατί έχει υλικό, που δεν θα βρείτε σε άλλες εκδόσεις. Πολύ καλή ποιότητα έκδοσης, φανερώνει στον αναγνώστη μια Καλαμαριά, που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη σύγχρονη «πολιτεία» του σήμερα. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε από πού ξεκίνησαν αυτοί οι άνθρωποι και τι κατάφεραν να φτιάξουν κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Θα το συνέστηνα σε κάθε κάτοικο της Καλαμαριάς και σε κάθε Θεσσαλονικέα με προσφυγικές ρίζες.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Γενικά, Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Γενικά στοιχεία για τη βιομηχανική και επιχειρηματική ζωή της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ου αιώνα

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Αρχές της βιομηχανίας στη Θεσσαλονίκη (1870-1912)

Συγγραφέας: Βασίλης Κολώνας, Όλγα Τραγανού-Δεληγιάννη

Έκδοση: Κοινωφελές Ίδρυμα ΕΤΒΑ (1987)

ISBN: –

Τιμή: –

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Επιχειρηματικοί τόποι της Θεσσαλονίκης στις αρχές του εικοστού αιώνα

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος (2001)

ISBN: 960-86752-2-7

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

Στην ανάρτηση αυτή θα δούμε δύο βιβλία, τα οποία επέλεξα να τα παρουσιάσω μαζί καθώς έχουν αρκετά κοινά σημεία. Πέρα από το ίδιο θέμα, αμφότερα βγήκαν με αφορμή κάποιες εκθέσεις, που είχαν γίνει με τον ίδιο τίτλο και θα μπορούσε ίσως κάποιος να τα χαρακτηρίσει «λευκώματα» λόγω των πολλών φωτογραφιών, που έχουν, αν και είναι μικρά σε μέγεθος βιβλία. Φυσικά υπάρχουν και διαφορές ως προς την αισθητική και ως προς το γεγονός ότι το πρώτο επικεντρώνεται κυρίως στις βιομηχανίες της πόλης, ενώ το δεύτερο γενικότερα ως προς την επιχειρηματική κίνηση της πόλης.

Και οι δύο εκδόσεις είναι όμορφες με πολύ φωτογραφικό υλικό. Χρονικά τις χωρίζουν 14 χρόνια. Θα μπορούσαν ίσως τα κείμενα και στα δύο βιβλία να χρησιμοποιήσουν κάπως μεγαλύτερος χαρακτήρες, καθώς χρειάστηκα τα γυαλιά μου για να τα διαβάσω ξεκούραστα. Οι εικόνες πάντως είναι καθαρές. Στο τέλος και των δύο βιβλίων υπάρχουν σημειώσεις και οι βιβλιογραφικές πηγές. Το πρώτο βιβλίο έγινε με την υποστήριξη της ΕΤΒΑ (Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης), την οποία θα θυμούνται νομίζω όσοι είναι συνομήλικοί μου (κοντά στα 40 δηλαδή). Το δεύτερο βιβλίο έγινε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης.

Όπως είπα και προηγουμένως, το πρώτο βιβλίο κινείται κυρίως γύρω από τη βιομηχανική ζωή στη Θεσσαλονίκη και δη από το τέλος του 19ου αιώνα έως το 1912. Βέβαια η πόλη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «βιομηχανική», ούτε να συγκριθεί με κάποιες από τις πόλεις στην Ευρώπη με τη βαριά βιομηχανία. Υπάρχουν δύο εισαγωγικά κείμενα των συγγραφέων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, που αξίζει να διαβαστούν πριν πάει ο αναγνώστης να δει τις φωτογραφίες, παρέχουν πολλές ιστορικές λεπτομέρειες, αλλά και διάφορα άλλα στοιχεία, όπως για την αρχιτεκτονική των κτιρίων κτλ. Από εκεί και πέρα, στο κυρίως θέμα του βιβλίου, παρουσιάζονται διάφορες βιομηχανικές δομές, ιστορικά στοιχεία για αυτές και φωτογραφικό υλικό. Πιο συγκεκριμένα ο αναγνώστης θα διαβάσει για το Σιδηρόδρομο της Θεσσαλονίκης (σε μια εποχή, όπου υπήρχαν 3 σιδηροδρομικοί σταθμοί στην πόλη!), την Εταιρεία Κατασκευής και Εκμετάλλευσης του Λιμένα Θεσσαλονίκης (με το Μέγαρο Τελωνείου να υπάρχει ακόμη, στολίδι του Έλι Μοδιάνο), την Εταιρεία Υδάτων, το Εργοστάσιο Φωταερίου, την Εταιρεία Τροχιοδρόμων και Ηλεκτροφωτισμού (τραμ και ΔΕΗ δηλαδή…), την Εταιρεία Μονοπωλίου Οθωμανικών Καπνών Regie (από την οποία πήρε το όνομά της η περιοχή Ρεζί Βαρδάρ), τα Σφαγεία, η παλιά Ιχθυαγορά, ο Μύλος Αλλατίνι (υπάρχει ακόμη επί της Ανθέων), τα Νηματουργεία των Τόρρες-Μισραχή, του Σαΐα και του Τούρπαλη, τα Ζυθοποιεία Όλυμπος, Νάουσα, το Υφαντουργείο του Τόρρες, η Κεραμοποιεία Αλλατίνι. Το βιβλίο συνόδευε μια έκθεση, που είχε γίνει στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης από τις 4 έως τις 20 Σεπτεμβρίου του 1987.

Το δεύτερο βιβλίο όπως είπαμε έχει ως αντικείμενο γενικότερα την επιχειρηματική ζωή στη Θεσσαλονίκη και όχι μόνο τη βιομηχανική. Το βιβλίο επιμελήθηκε ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, για αυτό τον αναφέρω ως συγγραφέα του έργου. Η έκδοση συνόδευε μια έκθεση, που είχε γίνει στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο του 2001, όπου παρουσιάστηκε υλικό από τη συλλογή του Άγγελου Παπαϊωάννου. Εδώ προλογίζουν ο τότε δήμαρχος Θεσσαλονίκης Βασίλης Παπαγεωργόπουλος, ο τότε αντιδήμαρχος πολιτισμού Νίκος Μακραντωνάκης και ο πρόεδρος της ΠΕΕΒΕ Σταύρος Ανδρεάδης. Το κυρίως θέμα αυτού του βιβλίου χωρίζεται σε 9 κεφάλαια, στα οποία ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει και κυρίως να δει υλικό από χώρους της πόλης, όπου ασκούνταν η επιχειρηματική δραστηριότητα. Βιομηχανικά κτίρια έξω από την πόλη, κτίρια στην προκυμαία, οι αγορές στην οδό Βενιζέλου, στην οδό Εγνατίας, στην οδό Γιαλού (τα Λαδάδικα ουσιαστικά) και στην οδό Φράγκων, το Λιμάνι της πόλης και τον Σιδηρόδρομό της καθώς επίσης και ένα κεφάλαιο για την περιοχή του Λευκού Πύργου, στο εντάσσεται η Ηλεκτρική Εταιρεία Θεσσαλονίκης, αν και αυτή βρισκόταν πιο πέρα. Στο βιβλίο αυτό εκτός από τις βιομηχανίες ο αναγνώστης θα δει στοιχεία για την αγορά στο Καπάνι, την Ιχθυαγορά, τις τράπεζες στο Φραγκομαχαλά, κάποια ξενοδοχεία κα. Χρονικά εδώ κινούμαστε έως τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.

Προσωπικά βρήκα και τα δυο βιβλία ενδιαφέροντα. Δεν έχουμε δα και πάρα πολύ υλικό σχετικά με τη βιομηχανική και επιχειρηματική ιστορία της πόλης (υπάρχει βέβαια το 5τομο της ΠΕΕΒΕ, για το οποίο ευελπιστώ να μιλήσουμε κάποια άλλη φορά στο μέλλον), οπότε οι εικόνες και τα κείμενα των βιβλίων δίνουν στον αναγνώστη μια γενική εικόνα για την εποχή των πρώτων βημάτων στην πόλη αυτών των δραστηριοτήτων. Το πρώτο βιβλίο θα το βρείτε μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία, ενώ το δεύτερο κυκλοφορεί ακόμη.

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΛΩΝΑΣ, Βασίλης, Συγγραφείς, ΤΡΑΓΑΝΟΥ-ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ, Όλγα, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Ένα εξαιρετικό βιβλίο για το έργο και τη ζωή του Γιώργου Ιωάννου

img060

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γιώργος Ιωάννου 1927-1985: Λόγος και Μνήμη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2006)

ISBN: 960-12-1506-9

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σε δύο μέρες κλείνουν 33 χρόνια από το θάνατο του Γιώργου Ιωάννου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου του 1985. Από τους σπουδαιότερους λογοτέχνες της νεοελληνικής πεζογραφίας, με ιδιαίτερη και χαρακτηριστική γραφή, το έργο του αποτελεί σημαντικότατη κληρονομιά για την Θεσσαλονίκη και τους Θεσσαλονικείς. Άλλωστε «Αιτία ήταν πάντα η Θεσσαλονίκη…».

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Επιμέλεια και «αποθησαύρισμα» του υλικού έχει κάνει ο Γιώργος Αναστασιάσης και σκέφτηκα για μια στιγμή να βάλω αυτόν για συγγραφέα, αλλά στο βιβλίο γράφουν πολλοί για τον Ιωάννου και το έργο του, οπότε προτίμησα να το εντάξω στα συλλογικά έργα. Πάρα πολύ και ιδιαίτερα ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό, κείμενο ευανάγνωστο, σωστή ταξινόμηση του πλούσιου υλικού, ροή στην ανάγνωση, που δεν κουράζει καθόλου. Στο βιβλίο υπάρχει και ένα CD με την τελευταία ραδιοφωνική συνέντευξη του Ιωάννου στη Νένα Ξεράκη στις 28 Ιανουαρίου 1985, λίγες μέρες πριν πεθάνει, η οποία είχε δοθεί με σκοπό να χρησιμοποιηθεί για ένα αφιέρωμα με αφορμή τον εορτασμό των 2300 χρόνων από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης.

Δεν είναι αυτή η πρώτη μελέτη του έργου του Ιωάννου, που κυκλοφορεί, στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί στο παρελθόν το πολύ καλό έργο της Έλενας Χουζούρη για τη Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου ενώ και ο Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος έχει γράψει για το έργο του Ιωάννου.

Το υλικό του βιβλίου είναι πάρα πολύ και δεν θα μπορούσε να είναι και αλλιώς αν σκεφτεί κανείς τον όγκο των έργων του Ιωάννου αλλά και το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε μέρος από το αρχείο του συγγραφέα, το οποίο, τουλάχιστον εκείνη την εποχή, υπήρχε στα χέρια των συγγενών του. Μέχρι τότε για το αρχείο αυτό δεν είχε γίνει κάποια προσπάθεια να αναδειχθεί από κάποιον δημόσιο φορέα και δεν γνωρίζω τι απέγινε από το 2006, που κυκλοφόρησε το βιβλίο.

Στην αρχή επιλέγονται κάποια κείμενα του Ιωάννου, ένα μίνι ανθολόγιο, με δείγματα από τα πεζογραφήματα (όπως προτιμούσε να τα αποκαλεί ο συγγραφέας) και τα ποιήματα. Κάποιος κριτικός λογοτεχνίας θα μπορούσε ίσως να κρίνει κατά πόσον αυτά είναι αντιπροσωπευτικά του έργου του Ιωάννου, προσωπικά τα βρήκα εξαιρετικά και διαβάζοντάς του αναγνώρισα τη γραφή του συγγραφέα, με το ρεαλισμό, τη νοσταλγία, το χιούμορ και τη διάθεση παντρέματος της ιστορικής αλήθειας με το λογοτεχνικό λόγο.

Στη συνέχεια υπάρχει ένα κεφάλαιο με κείμενα του Γιώργου Ιωάννου για άλλους συγγραφείς (εξαίρεση ένα πολύ μικρό κείμενο, που είχε γράψει για τον Χατζιδάκι). Κείμενα για τον Αναγνωστάκη, τον Ταχτσή, τον Τσίρκα, τον Καββαδία, τη Δημουλά, τον Μπακόλα, τον Πεντζίκη κα.

Κατόπιν υπάρχει ένα κεφάλαιο στο οποίο υπάρχουν κείμενα ανθρώπων του πνευματικού κόσμου της Θεσσαλονίκης για τον Ιωάννου, όπως του Αναγνωστάκη, του Καζαντζή, του Κοροβίνη, του Λαχά, του Μπακόλα, του Ναρ, του Σαββόπουλου κα.

Ακολουθούν διάφορα κείμενα, που γράφτηκαν για τον Ιωάννου και είτε δημοσιεύτηκαν σε βιβλία και περιοδικά, είτε αποτέλεσαν ομιλίες σε αφιερώματα για το έργο του. Πολλά είναι του Γιώργου Αναστασιάδη, όλα έχουν το δικό τους ενδιαφέρον, αν και μερικά ομολογώ με δυσκόλεψαν λόγω του ύφους και της ανάλυσης του έργου του Ιωάννου. Μου έκανε εντύπωση η μεταφορά ενός από τα πιο γνωστά πεζογραφήματα του Ιωάννου, του «Στου Κεμάλ το σπίτι» σε έργο του Καραγκιόζη από τον Γιάννη Χατζή.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο, που υπογράφει ο Θοδωρής Σαρηγιάννης με τίτλο «Φύλλα κισσού για τον Γ. Ιωάννου – Δοκιμή βιβλιογραφίας (1954-1985)», όπου πέρα από τη βιβλιογραφία του Ιωάννου, υπάρχει υλικό από συνεντεύξεις του, άρθρα, ομιλίες, εμφανίσεις, αναφορές στο συγγραφέα, τηλεοπτικές εμφανίσεις και ένα χρονολόγιο σχετικά με τη ζωή του! Πολύ χρήσιμο για οποιονδήποτε θέλει να βρει στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Ιωάννου.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Μπορεί τα κείμενα του Ιωάννου να τα είχα διαβάσει, αλλά το έργο έχει συγκεντρώσει υλικό, που δεν υπάρχει σε καμία άλλη έκδοση. Αναδεικνύει τη δουλειά ενός από τους σημαντικότερους λογοτέχνες και ανθρώπους του πνεύματος όχι μόνο της Θεσσαλονίκης, αλλά όλης της χώρας.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Ο Θερμαϊκός, η Παραλία και ένας φανοστάτης

Σάρωση_20180212

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη γύρω από ένα φανοστάτη

Συγγραφέας: Παναγιώτης Οικονομίδης, Ιουλία Αγοράστη

Έκδοση: University Studio Press (2001)

ISBN: 960-12-0961-1

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η σχέση των Θεσσαλονικέων με τη θάλασσα είναι κάπως περίεργη. Ενώ η πόλη είναι χτισμένη δίπλα σε αυτήν, εν τούτοις οι πολίτες, τουλάχιστον μέχρι πριν λίγα χρόνια, μάλλον αδιαφορούσαν για αυτήν. Η ανάπλαση της Νέας Παραλίας σίγουρα άλλαξε ως έναν βαθμό αυτή τη σχέση. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα λεύκωμα, στο οποίο πρωταγωνιστούν η στεριά και η θάλασσα στο όριο μεταξύ τους με πρωταγωνιστή και μόνιμη σταθερά έναν φανοστάτη.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή και όμορφη. Στο εξώφυλλο ένα από τα ομορφότερα έργα  του Οικονομίδη. Οι φωτογραφίες είναι σε καλή ανάλυση και καθαρές. Ξεκούραστη ανάγνωση, που επιτρέπει σε αυτόν, που διαβάζει το βιβλίο να ταξιδέψει με την εικόνα. Προλογίζουν οι Σίμος Οφλίδης και Λένα Καλαϊτζή-Οφλίδη.

Το υλικό του Οικονομίδη συνοδεύουν στίχοι της Ιουλίας Αγοράστη. Κανείς από τους δύο δεν κινούνται επαγγελματικά σε αυτό, που κάνουν, ο Οικονομίδης είναι οφθαλμίατρος και η Αγοράστη νομικός. Αυτό το ερασιτεχνικό μεράκι είναι όμως γοητευτικό σε μια προσπάθεια να παρουσιάσουν εικόνες της καθημερινότητας και από αυτές να εκμαιεύσουν μοναδικές και ξεχωριστές στιγμές, στις οποίες συνδυάζονται οι άνθρωποι, η θάλασσα και αυτός ο έρμος ο φανοστάτης, ο οποίος είναι ο ίδιος πάντα, στο ύψος του μνημείο για τον Βότση, λίγο πριν μπούμε στην Παλιά Παραλία.

Οι φωτογραφίες δεν έχουν τραβηχτεί φυσικά μέσα σε μια μέρα, αλλά έχουν ταξινομηθεί στο βιβλίο με «χρονική» σειρά, ξεκινώντας από αυτές, που βγήκαν το πρωί και τελειώνοντας με αυτές, που βγήκαν με τη δύση του ήλιου. Όπως είπα και νωρίτερα, ο φανοστάτης είναι η σταθερά στις εικόνες, καθώς όλα τα υπόλοιπα αντικείμενα βρίσκονται σε αργή ή γρήγορη κίνηση, είτε αυτά είναι οι άνθρωποι, είτε η θάλασσα. Ο Οικονομίδης επιλέγει να αποτυπώσει διαφορετικές όψεις του περιβάλλοντος. Από την ομίχλη, που είναι ιδιαίτερα έντονη και γοητευτική δίπλα στη θάλασσα, στην ορμή του ανέμου, που κάνει τη θάλασσα να βρυχάται και από εκεί στα πορτοκαλί και κόκκινα χρώματα της δύσης του ήλιου.  Όπως είπαμε και πριν οι φωτογραφίες συνοδεύονται από στίχους της Αγοράστη, τους οποίους όμως δεν είμαι σε θέση να κρίνω, κάποιοι μου άρεσαν και μου φάνηκαν να ταιριάζουν γάντι με την εικόνα.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο μου άρεσε. Ειδικά αυτές, που έχουν τραβηχτεί κατά το ηλιοβασίλεμα μου φάνηκαν εξαιρετικές. Να σημειώσω πάντως ότι δεν έχω γνώσεις πάνω στη φωτογραφία για να κρίνω τεχνική, φακό, φωτισμό κτλ, οπότε σχολιάζω μόνο το συναίσθημα, που μου γέννησαν. Από περιέργεια και μόνο θα πάω σύντομα να δω αυτόν τον ακίνητο πρωταγωνιστή, τον φανοστάτη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΟΡΑΣΤΗ, Ιουλία, ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ, Παναγιώτης, Συγγραφείς

Εικόνες της Θεσσαλονίκης από τις αρχές του 20ου αιώνα

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Καρτ-ποστάλ της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ου αιώνα

Συγγραφέας: Ευθύμιος Κίτσης

Έκδοση: University Studio Press (2008)

ISBN: 978-960-12-1690-4

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Βρισκόμαστε στο 2018 και αν κάποιος ενδιαφέρεται να δει παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης, μπορεί να ψάξει μέσα από χιλιάδες, που υπάρχουν αναρτημένες στο διαδίκτυο. Ειδικά στο Facebook οι σελίδες «Άγνωστη Θεσσαλονίκη» και «Παλιές Φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης» έχουν πάρα πολύ υλικό, με σχολιασμό και τεκμηρίωση από ρέκτες του είδους. Πριν 10 χρόνια βέβαια κάτι τέτοιο δεν ήταν τόσο διαδεδομένο, οπότε βιβλία όπως αυτό της σημερινής ανάρτησης κάλυπταν το κενό.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Οι φωτογραφίες είναι σε πολύ καλή ανάλυση και σε μέγεθος τέτοιο, που να φαίνονται καθαρά λεπτομέρειες. Κείμενα ευανάγνωστα και βιβλιογραφικά στοιχεία στο τέλος του βιβλίου. Μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Το λεύκωμα περιέχει υλικό από τη συλλογή του συγγραφέα. Πρόκειται για καρτ-ποστάλ της Θεσσαλονίκης από τις αρχές του αιώνα, λίγο πριν και λίγο μετά την απελευθέρωση. Τις περισσότερες ο αναγνώστης μάλλον θα τις έχει δει σε άλλες εκδόσεις ή και στο διαδίκτυο. Δεν είναι βέβαια η σπανιότητα, που ξεχωρίζει αυτές τις φωτογραφίες, αλλά ο τρόπος περιγραφής των. Σε κάθε μία από αυτές δίνονται αρχικά στοιχεία σχετικά με το μέγεθός τους, τον φωτογράφο (όταν αυτός είναι γνωστός), τον εκδότη (πάλι όταν αυτός είναι γνωστός), το πότε μπορεί να τραβήχτηκε, το πότε κυκλοφόρησε και πότε στάλθηκε. Κάτι παρόμοιο είχαμε δει σε ένα άλλο βιβλίο, του Νικόλαου Ζαχαρόπουλου, το οποίο παρουσιάστηκε πριν από καιρό στη Vivlioniki, μόνο, που ενώ το κείμενο ήταν πολύ πιο πλούσιο, η ανάλυση των εικόνων ήταν κακή, με αποτέλεσμα να χάνει σε αξία όλο το βιβλίο.

Ο Κίτσης επιχειρεί να κάνει τεκμηρίωση του υλικού των καρτ-ποστάλ και να φανερώσει στον αναγνώστη διάφορα στοιχεία, τα οποία μπορεί να έχουν χαθεί με το πέρασμα του χρόνου. Ως ένα βαθμό το πετυχαίνει, αν και στη δεκαετία, που ακολούθησε μετά την κυκλοφορία του λευκώματος, η δουλειά αυτή έχει τελειοποιηθεί πλέον και τα κενά ή τα λάθη, που θα δει ο αναγνώστης στο βιβλίο έχουν διορθωθεί. Για να είμαι πάντως δίκαιος με το βιβλίο, αυτό, που ξεχωρίζει είναι η καθαρότητα των εικόνων, πράγμα, που για ένα λεύκωμα είναι εξαιρετικά σημαντικό.

Μετά από μια σύντομη εισαγωγή του συγγραφέα και το προλογικό σημείωμα του Γιώργου Αναστασιάδη για το βιβλίο, ακολουθεί μια ιστορική αναδρομή στο παρελθόν της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της έως σήμερα και στη συνέχεια ξεκινάει το κυρίως θέμα του λευκώματος. Οι εικόνες ταξινομούνται σε 5 κυρίως κεφάλαια:

  • Απόψεις (από τη θάλασσα και από τα Κάστρα)
  • Δρόμοι-Συνοικίες
  • Μνημεία (Εκκλησίες-Τζαμιά, Λευκός Πύργος, Καμάρα, Διοικητήριο, Σιντριβάνι)
  • Κοινωνική ζωή-επαγγέλματα
  • Μετά την Πυρκαγιά

Όπως έγραψα και νωρίτερα υπάρχουν κάποια λάθη στο βιβλίο και στην τεκμηρίωση, για παράδειγμα η εικόνα στη σελίδα 172, που γράφει μεν «Souvenir de Salonique», έχει αποδειχτεί ότι δεν έχει βγει στην πόλη μας. Αλλά μιλάμε για πολύ μικρές λεπτομέρειες, οι οποίες δεν μπορούν να μειώσουν την αξία της εικόνας. Πέρα από την εικόνα της καρτ-ποστάλ, υπάρχει και μια δεύτερη, η οποία σαν να ζουμάρει σε μια λεπτομέρεια της φωτογραφίας, στοιχείο, που είχαμε δει και σε ένα βιβλίο των Σερέφα-Γιακουμή και προσωπικά μου άρεσε.

Συνολικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον. Ίσως αν το είχα διαβάσει τον πρώτο καιρό, που ξεκίνησα την ενασχόλησή μου με τα βιβλία για τη Θεσσαλονίκη, να μου είχε αρέσει πολύ περισσότερο. Πρόκειται για μια όμορφη έκδοση, που έγινε με το μεράκι ενός ανθρώπου, ο οποίος δεν είναι επαγγελματίας ιστορικός, αλλά ήθελε να προσφέρει ένα μικρό κομμάτι κι αυτός στην αναγνώριση και ανάδειξη του παρελθόντος αυτής της πόλης. Σίγουρα θα το πρότεινα σε κάποιον, που τώρα ξεκινάει το δικό του ταξίδι στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΙΤΣΗΣ, Ευθύμιος, Συγγραφείς

Ιστορικές στιγμές της Θεσσαλονίκης μέσα από θρύλους, δοξασίες και μυστήρια

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το μυστικό της νύμφης – Ιστορίες & θρύλοι της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Μαρία Ράπτη

Έκδοση: Αρχέτυπο (2018)

ISBN: 978-960-421-248-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Με πάνω από 2300 χρόνια ιστορίας, η Θεσσαλονίκη δεν θα μπορούσε να μην έχει ιστορίες και θρύλους σχετικούς με διάφορες φάσεις και γεγονότα του παρελθόντος της. Τίποτα βέβαια δεν γεννιέται από το πουθενά και ένας μύθος συνήθως σχετίζεται με μια πραγματικότητα, την οποία ο ανθρώπινος νους την έπλασε και τη μπόλιασε με μεγάλη δόση φαντασίας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για τέτοιες ιστορίες και θρύλους της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Χάρτινο εξώφυλλο, το οποίο κοσμείται από ένα σκίτσο, που είχε παρουσιαστεί στο περιοδικό Tour de Monde το 1860 με τίτλο «Θεσσαλονικιά». Ευανάγνωστο κείμενο με διάφορα σκίτσα ή παλιές φωτογραφίες να το συνοδεύουν. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία και οι πηγές των φωτογραφιών. Αξίζει να σημειωθεί ότι το διαδίκτυο αποτελεί βασική πηγή τόσο στη βιβλιογραφία, όσο – κυρίως – στις εικόνες του βιβλίου.

Πολλά από τα κείμενα του βιβλίου είχαν παρουσιαστεί στη σελίδα του Εξώστη (http://www.exostispress.gr) και στη στήλη «Αστικοί θρύλοι της Θεσσαλονίκης». Στο βιβλίο ακολουθείται μια χρονική σειρά, ξεκινώντας από την παλαιότερη ιστορία, που σχετίζεται με την ίδρυση της Θεσσαλονίκης και φτάνοντας ως το σήμερα και πιο συγκεκριμένα τη δημιουργία της Νέας Παραλίας.

Κάθε θέμα έχει μια συγκεκριμένη δομή, όπου αρχικά παρουσιάζεται μια διήγηση μυθιστορηματικού χαρακτήρα, με ύφος μυστηρίου, την οποία θα μπορούσε να διηγηθεί μια γιαγιά στα εγγόνια της (τουλάχιστον για κάποιες από αυτές). Χαρακτηριστική η συχνότητα του «λένε» στις διηγήσεις αυτές. Στη συνέχεια δίνονται ιστορικά στοιχεία για το θέμα, το οποίο ποικίλει και μπορεί να είναι ένα κτίριο ή ένα σημείο της πόλης ή ακόμη προσωπικότητες, φυσικά φαινόμενα και γεγονότα, όλα σχετιζόμενα με τη Θεσσαλονίκη.

Ο αναγνώστης έχει πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα να μάθει στα μικρά κεφάλαια του βιβλίου. Προσωπικά βρήκα πολύ ενδιαφέροντα τα κεφάλαια για τον Τουρμπέ του Μουσά Μπαμπά στην Πλατεία Τερψιθέας, για το Μεβλεβί Χανέ, για το Μπενσουσάν Χαν στην οδό Εδέσσης (το οποίο ακόμη υπάρχει). Το βιβλίο βέβαια κυρίως απευθύνεται σε άτομα, που τώρα ξεκινούν να ερευνούν το παρελθόν και την ιστορία της Θεσσαλονίκης και νομίζω πως με τον τρόπο, που είναι γραμμένο σίγουρα θα ιντριγκάρει το ενδιαφέρον των αναγνωστών.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Τόσο το πρώτο μέρος των κειμένων, με τις αφηγήσεις θρύλων και μύθων, όσο και το δεύτερο μέρος των κειμένων με τα ιστορικά στοιχεία. Η γραφή της Ράπτη έχει τη δυναμική να μεταφέρει τον αναγνώστη στον κόσμο των θρύλων της Θεσσαλονίκης, στον οποίον αναφέρεται και ο τίτλος του βιβλίου και ο οποίος όσο και να περνάνε τα χρόνια, εξακολουθούν να έχουν δυναμική, ενώ πολλά από τα μυστήρια της πόλης παραμένουν ανεξιχνίαστα.

Σχολιάστε

Filed under ΡΑΠΤΗ, Μαρία, Συγγραφείς

Στοιχεία για τη Φράγκικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης

img059

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Φράγκοι της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Γρηγόρης Μπρέντας, Σπύρος Λαζαρίδης, Κώστας Κρικέλης

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης (2017)

ISBN: 978-960-99908-2-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η πληθώρα βιβλίων, που έχει κυκλοφορήσει για τη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια, έχει ως αποτέλεσμα να μαθαίνουμε όλο και περισσότερα πράγματα για πολλές άγνωστες πτυχές της ιστορίας της πόλης μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης κάνει μια εξαιρετική δουλειά, παρουσιάζοντας ένα σημαντικότατο κομμάτι του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης, το οποίο για διάφορους λόγους, δεν είχε αποτελέσει πεδίο μελέτης για ιστορικούς και ερευνητές. Ένα βιβλίο για την κοινότητα των Φράγκων της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Πολύ όμορφο εξώφυλλο με φωτογραφία του οικογενειακού τάφου των Charnaud, που βρίσκεται στο καθολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης. Δεν νομίζω πολλοί Θεσσαλονικείς να γνωρίζουν πού βρίσκεται το καθολικό νεκροταφείο (στους Αμπελόκηπους είναι, πίσω από το συμμαχικό νεκροταφείο του Ζέιτενλικ) και φαντάζομαι πολύ λιγότεροι γνωρίζουν ότι ένα τέτοιο μνημείο, όπως ο οικογενειακός τάφος των Charnaud υπάρχει στη Θεσσαλονίκη (για τους Charnaud ούτε λόγος φυσικά…). Ευανάγνωστο κείμενο, φωτογραφίες σε πολύ καλή ανάλυση, σωστά ταξινομημένο υλικό, ώστε να μην κουράζει τον αναγνώστη. Στις κάτω σελίδες πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Με τόσα πολλά ονόματα, που υπάρχουν, θεωρώ πως θα έπρεπε να υπάρχει ένα ευρετήριο ονομάτων. Πάντως συνολικά τη βρήκα μια πολύ προσεγμένη δουλειά και σε πολύ καλή τιμή.

Από τους συγγραφείς, τον Μπρέντα και τον Κρικέλη τους συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki, ενώ τον Σπύρο Λαζαρίδη τον έχουμε δει σε κάποια βιβλία του. Ο Λαζαρίδης είναι ίσως ο σημαντικότερος μελετητής και ερευνητής της ιστορίας της Δυτικής Θεσσαλονίκης, με το έργο του «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ» να θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα βιβλία, που έχουν γραφτεί συνολικά για την ιστορία της πόλης μας. Άλλα έργα του, που παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki μπορείτε να δείτε εδώ, εδώ και εδώ.

Το βιβλίο χωρίζεται ουσιαστικά σε 4 κεφάλαια, εκ των οποίων το τέταρτο περιέχει φωτογραφικό υλικό από το καθολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης.

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η ιστορία της Καθολικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης» και το υπογράφει ο Γρηγόρης Μπρέντας. Σε αυτό ο συγγραφέας ξεκινά χρονικά από τα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, η οποία μπορεί να υπερηφανεύεται ότι ιδρύθηκε από τον Απόστολο Παύλο. Άλλωστε η πρώτη επιστολή του Παύλου προς τους Θεσσαλονικείς θεωρείται το παλαιότερο γραπτό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης. Λίγοι νομίζω γνωρίζουν ότι η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης αρχικά ήταν υπό τη δικαιοδοσία του Πάπα της Ρώμης και όχι υπό τη δικαιοδοσία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Ο λόγος δε, που ο εκάστοτε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ονομάζεται και «Παναγιότατος» έχει τις ρίζες του σε εκείνα τα χρόνια και μπορείτε να τον διαβάσετε στο βιβλίο. Πολύ σημαντικές οι αναφορές, που γίνονται τόσο στην άλωση της πόλης από τους Νορμανδούς, όσο και στο Λατινικό Βασίλειο της Θεσσαλονίκης, για το οποίο είχαμε δει κάποια πράγματα σε προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki. Με κείμενα σχετικά με τους Ιησουίτες μοναχούς και την πρώτη εγκατάσταση Φράγκων στη Θεσσαλονίκη φτάνουμε στο χτίσιμο του πρώτου καθολικού ναού, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Λουδοβίκο και η θεμελίωσή του έγινε το 1743, ενώ στη συνέχεια γίνονται αναφορές τόσο για τους Λαζαριστές, όσο και για την καθολική κοινότητα με πολλές λεπτομέρειες τόσο για την ανάπτυξή της, όσο και για τα προβλήματα, που αυτή αντιμετώπιζε. Ακολουθούν κείμενα για την πορεία της κοινότητας στον 20ο αιώνα και στο πόσο αυτή επηρεάστηκε από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, αλλά και με τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Συνολικά πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, όπου ο αναγνώστης μπορεί να βρει πάρα πολύ σημαντικές πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη και για τη Φράγκικη κοινότητά της.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οι Καθολικοί δυτικά» και το υπογράφει ο Σπύρος Λαζαρίδης. Εδώ ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο έργο των Λαζαριστών στη Θεσσαλονίκη, το οποίο ήταν ιδιαίτερα σπουδαίο, αν και για εθνικούς και θρησκευτικούς λόγους έχει υποβαθμιστεί η αξία του. Εδώ επίσης ο αναγνώστης θα βρει πληροφορίες σχετικά με την ιστορία του καθολικού νεκροταφείου. Με πάρα πολλές αναφορές σε ονόματα, ίσως κουράσει λίγο τον αναγνώστη, αλλά ο τρόπος γραφής του Λαζαρίδη προσδίδει στο κείμενο μια συναρπαστική χροιά.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Βιογραφίες επωνύμων» και υπογράφεται πάλι από τον Γρηγόρη Μπρέντα. Εδώ ο συγγραφέας ασχολείται με το έργο μερικών «ενοίκων» του Καθολικού Νεκροταφείου, των πιο επώνυμων εξ αυτών. Μερικούς τους γνωρίζουμε όλοι, όπως τον Pierro Arrigoni και τον Vitaliano Poselli, σπουδαίους αρχιτέκτονες, των οποίων κομμάτι από το έργο κοσμεί ακόμη και σήμερα τη Θεσσαλονίκη. Λιγότερο γνωστός, αλλά με σημαντικό έργο και ο Γάλλος αρχιτέκτονας Joseph Pleyber.
  • Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Τα Καθολικά Κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης – Φωτογραφικό Λεύκωμα» και μεταφέρει τον αναγνώστη μέσα από το φακό του Κώστα Κρικέλη στον άγνωστο, στους περισσότερους, χώρο του Καθολικού Νεκροταφείου. Αξίζει να σταθούμε στο μαρμάρινο φέρετρο της Ερνεστίνας, αλλά και στον οικογενειακό τάφο των Charnaud, με τα υπέροχα γλυπτά. Πολλά μνήματα δυστυχώς είναι παρατημένα και δύσκολα κάποιος θα βρεθεί να τα προσέξει ή να τα συντηρήσει, αν και αξίζει να σημειωθεί ότι στο νεκροταφείο ακόμη και σήμερα γίνονται ταφές.

Τον κόσμο των Φράγκων της Θεσσαλονίκης τον γνώρισα αρχικά μέσα από τα κείμενα του Μάριου Μαρίνου Χαραλάμπους, ο οποίος γοητευμένος από τον κόσμο αυτόν είχε αφιερώσει πολλές σελίδες για αυτόν, τόσο στα ποιήματα, όσο και στις έρευνές του. Το βιβλίο αυτό της σημερινής ανάρτησης προσεγγίζει τη Φράγκικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης περισσότερο με ιστορικό ύφος, παρά με μυθιστορηματικό και το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό, καθώς, όπως γράφεται και στο οπισθόφυλλο «Η Κοινότητα των «Φράγκων», σαν μια ασήμαντη για τους ιστοριογράφους λεπτομέρεια στον κορμό της Θεσσαλονίκης, λείπει από τις περισσότερες εξιστορήσεις για την πόλη…». Την αδικία αυτή έρχεται να διορθώσει το έργο των Μπρέντα, Λαζαρίδη και Κρικέλη, σε μια πολύ όμορφη έκδοση, αναδεικνύοντας για άλλη μια φορά το πολύχρωμο μωσαϊκό της πόλης μας, το οποίο της έδιδε την ξεχωριστή, αρχοντική ομορφιά της.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΡΙΚΕΛΗΣ, Κώστας, ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ, Σπύρος, ΜΠΡΕΝΤΑΣ, Γρηγόρης, Συγγραφείς

Αφιέρωμα της Νέας Εστίας στα πρώτα 50 χρόνια της λογοτεχνικής Θεσσαλονίκης (1912-1962)

Σάρωση_20180131

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη (1912-1962)

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Νέα Εστία (1962)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μια μικρή παρατυπία θα κάνω σε αυτήν την ανάρτηση, καθώς δεν πρόκειται για ένα βιβλίο, αλλά για ένα τεύχος περιοδικού, το οποίο όμως έχει μέγεθος βιβλίου. Πρόκειται για το τεύχος της Νέας Εστίας, το οποίο κυκλοφόρησε την 1η Δεκεμβρίου 1962 και ήταν αφιερωμένο στη Θεσσαλονίκη και πιο συγκεκριμένα στη λογοτεχνική ζωή της πόλης τα πρώτα 50 χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή, στην αισθητική των εντύπων της δεκαετίας του ’60. Από τις περίπου 250 σελίδες του τεύχους, οι 200 είναι κομμάτι του αφιερώματος. Την «επιμέλεια» είχε αναλάβει ο Γιώργος Βαφόπουλος. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, αλλά δεν είναι σε καλή ποιότητα. Διευθυντής και εκδότης της Νέας Εστίας ήταν ο Πέτρος Χάρης.

Στο αφιέρωμα αυτό υπογράφουν κείμενα μερικές από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές μορφές της Θεσσαλονίκης. Γιώργος Βαφόπουλος, Πέτρος Σπανδωνίδης, Γιώργος Δέλιος, Γιώργος Θέμελης, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μανώλης Ανδρόνικος, Τηλέμαχος Αλαβέρας, Πάνος Θασίτης, Γιώργος Κιτσόπουλος, Ντίνος Χριστιανόπουλος και πολλοί άλλοι. Παρουσίαση έργου ποιητών, πεζογράφων και δοκιμιογράφων της Θεσσαλονίκης, κείμενα με αναμνήσεις και χαιρετισμούς από Ηλία Βενέζη, Γιώργο Θεοτοκά, Στέλιο Ξεφλούδα, Άγγελο Τερζάκη, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, αφιέρωμα στην καλλιτεχνική ομάδα «Η Τέχνη», παρουσίαση ανέκδοτου στρατιωτικού ημερολογίου του Κωνσταντίνου Ζωρογιαννίδη σχετικά με την πορεία του Ελληνικού Στρατού προς τη Θεσσαλονίκη. Το υλικό είναι τόσο πολύ και σημαντικό, που το «βιβλίο» διαβάζεται απνευστί. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός να διαβάζει κάποιος κείμενα νέων λογοτεχνών εκείνης της εποχής, οι οποίοι στη συνέχεια άφησαν σπουδαίο έργο.

Προσωπικά το αφιέρωμα αυτό της Νέας Εστίας μου άρεσε πάρα πολύ. Έρχεται από μια εποχή, που η πόλη γνώριζε μια άνθηση στα γράμματα, τόσο σε ποίηση, όσο και σε πεζογραφία. Η εγγύτητα του 1962 με τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση προσφέρει τη δυνατότητα στους συντελεστές του έργου να θυμούνται τα πρώτα βήματα στη λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Αν το βρείτε σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο, αξίζει πραγματικά να το αποκτήσετε.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Έρωτας, φοιτητική και πολιτική ζωή στη Θεσσαλονίκη του 1963-1964

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Έργα και ημέρες του φοιτητή Αλέξη Τραυλού

Συγγραφέας: Ντίνος Οικονόμου

Έκδοση: Καστανιώτης (2017)

ISBN: 978-960-03-6283-1

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η δεκαετία του 1960 είχε πολλά και σημαντικά γεγονότα για τη Θεσσαλονίκη. Γεγονότα, τα οποία επηρέασαν σε πολύ μεγάλο βαθμό και τις πολιτικές εξελίξεις γενικότερα στην Ελλάδα. Από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963, τις διάφορες παρακρατικές οργανώσεις και τη δράση τους, την υπόθεση Παγκρατίση κα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης δεν είναι ιστορικό, αλλά μπλέκει το μυθιστορηματικό λόγο με αληθινά στοιχεία της εποχής.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Συμπαθητικό εξώφυλλο, αν και προσωπικά μόλις το κοίταξα θεώρησα πως χρονικά το βιβλίο θα κινείται πιο παλιά από το 1963-1964. Ευανάγνωστο κείμενο, από τις κλασσικές εκδόσεις του Καστανιώτη. Στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν σημειώσεις.

Πρωταγωνιστής του έργου, όπως φαίνεται και από τον τίτλο, ο Αλέξης Τραυλός, τεταρτοετής φοιτητής Ιατρικής. Μπλεγμένος στα συνδικαλιστικά του Πανεπιστημίου ως αρχηγικό μέλος της νεολαίας της Ένωσης Κέντρου και ζώντας σε μια εποχή με έντονα πολιτικά πάθη και φανατισμό, λίγους μόλις μήνες μετά τη δολοφονία Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη, ο Τραυλός πιστεύει πως οι εξελίξεις στο μέλλον θα αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο, τόσο στο πανεπιστήμιο, όσο και γενικότερα στην κοινωνία, καθώς έρχονται εκλογές και η Ένωση Κέντρου φαίνεται να τις κερδίζει εύκολα. Καθώς όμως ανεβαίνει στην ιεραρχία του κόμματος και έρχεται σε επικοινωνία με τους υψηλά ιστάμενους, καταλαβαίνει πως ο ιδεαλισμός του δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα και η απογοήτευση θα τον οδηγήσει στην ανάγκη εύρεσης μιας διεξόδου. Μέσα σε αυτό το κλίμα θα γνωρίσει και τον έρωτα με τη Ραλλού, μια κοπέλα φαινομενικά τόσο διαφορετική από αυτόν, αλλά ο ένας συμπληρώνει τον άλλον. Υπάρχουν πάρα πολλές αναφορές σε ιστορικά πρόσωπα και η πλοκή ακολουθεί τη ροή των γεγονότων.

Ο Οικονόμου έχει στο μυθιστόρημά του πάρα πολλούς διαλόγους, σε σημείο να νομίζει κάποιος ότι μπορεί να ήθελε να γράψει σενάριο για ταινία. Και αυτό θα μπορούσε να γίνει, καθώς το κείμενο και η ροή του είναι κινηματογραφική. Ρεαλιστικές συζητήσεις μεταξύ των πρωταγωνιστών και των «κομπάρσων» του βιβλίου, έξυπνες ατάκες σε πολλά σημεία και χαρακτήρες, που δομούνται με σωστό τρόπο.

Αναφέρει ο συγγραφέας ότι η ιστορία είναι διανθισμένη με βιογραφικά στοιχεία. Πιστεύω πως ο Γιάννης, ένας ήρωας του βιβλίου, ο οποίος δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σχέση με την υπόλοιπη πλοκή του έργου, ίσως είναι ο συγγραφέας, αλλά αυτό θα το μάθουμε μόνο από τον ίδιο τον Οικονόμου.

Η Θεσσαλονίκη είναι ο τόπος, που διαδραματίζεται το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου. Κυρίως το κέντρο της με πάρα πολλές αναφορές σε μαγαζιά και στέκια της νεολαίας εκείνης της εποχής. Ο Τραυλός μένει κάπου στην Άνω Πόλη, στην περιοχή Μουριές, η οποία δεν γνωρίζω πού μπορεί να είναι. Μεταφέρεται νομίζω με σωστό τρόπο το κλίμα της εποχής, με τα επεισόδια μεταξύ των νεολαίων, τον φόβο, αλλά και την προσδοκία του κόσμου για μια αλλαγή.

Για τον αναγνώστη, που θα ήθελε να διαβάσει και άλλα βιβλία, που διαδραματίζονται σε εκείνη την εποχή, θα του πρότεινα το «Ζ» του Βασιλικού, το «Ο γύρος του θανάτου» του Κοροβίνη και το «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου» του Σκαμπαρδώνη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε και το διάβασα ευχάριστα. Θα το πρότεινα σίγουρα σε άτομα, τα οποία πέρασαν τη φοιτητική τους ζωή στη Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο, λίγο πριν ή λίγο μετά.

 

Σχολιάστε

Filed under ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Ντίνος, Συγγραφείς

Στοιχεία για τα κοινωνικά προβλήματα της Θεσσαλονίκης του 14ου αιώνα μ.Χ.

Σάρωση_20180124

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Ισίδωρος Γλαβάς και τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής του

Συγγραφέας: Βενιζέλος Χριστοφορίδης

Έκδοση: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1988)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο 14ος αιώνας υπήρξε για τη Θεσσαλονίκη όχι μόνο ο «Χρυσός Αιώνας» της, εξαιτίας της πνευματικής άνθησης, που παρατηρήθηκε στην πόλη, αλλά και μια χρονική περίοδος γεμάτη πολιτικές αναταράξεις, εμφύλιες διαμάχες και εξωτερικούς κινδύνους. Μία προσωπικότητα, η οποία έπαιξε σπουδαίο ρόλο την εποχή εκείνη ήταν και ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Ισίδωρος Γλαβάς, για τον οποίο μιλάει το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Πρόκειται για ανάτυπο της επιστημονικής επετηρίδας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ. Η βιβλιογραφία είναι στην αρχή του βιβλίου, ενώ υπάρχει και μια περίληψη του κειμένου στα γαλλικά στο τέλος. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις.

Ο συγγραφέας είναι ομότιμος καθηγητής της Θεολογίας και μεγάλο μέρος του έργου του έχει αφιερωθεί στο βίο του Ισίδωρου Γλαβά. Για τον Αρχιεπίσκοπο αυτόν είχαμε δει στο παρελθόν στη Vivlioniki ένα βιβλίο με κάποιες ομιλίες του προς τους Θεσσαλονικείς, γραμμένο από τον Βασίλειος Λαούρδα το 1954.

Ο Ισίδωρος Γλαβάς υπήρξε Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης για δύο περιόδους, η πρώτη από το 1380 έως το 1384 και η δεύτερη από το 1386 έως το 1396, οπότε και πεθαίνει. Υπήρξε προσωπική επιλογή του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Νείλου. Βρισκόμαστε στα τέλη του 14ου αιώνα, το Κίνημα των Ζηλωτών έχει αφήσει τα σημάδια του στην κοινωνική ζωή της πόλης, ενώ η απειλή των Οθωμανών Τούρκων είναι ορατή από τα τείχη της πόλης, καθώς πολιορκούν την πόλη από το 1383 έως το 1387, όταν και η Θεσσαλονίκη παραδίδεται στον Μουράτ Α’. Ο Ισίδωρος μέσα από τα κείμενα και τις ομιλίες του προσπαθεί να τονώσει το ηθικό των Θεσσαλονικέων και παίρνει θέση για τα διάφορα προβλήματα, που απασχολούσαν τους πολίτες εκείνη την περίοδο. Από τα πολλά, που γράφονται στο βιβλίο ξεχωρίζω την προσπάθειά του για καταπολέμηση των γάμων μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων, που αποτελεί ένδειξη ότι στην πόλη κατοικούσαν Οθωμανικοί πληθυσμοί (μικροί σε μέγεθος μάλλον) και πριν την πρώτη άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς. Ο Ισίδωρος παίρνει θέση επίσης και για τις κοινωνικές ανισότητες, που υπήρχαν στην πόλη, στηρίζοντας τους αδύναμους, ενώ είναι ενάντια στην προσπάθεια της πολιτικής εξουσίας να απαλλοτριώσει κομμάτι της εκκλησιαστικής περιουσίας. Προσπαθεί να στηρίξει τους Θεσσαλονικείς για τα δεινά, που περνούν λόγω της Οθωμανικής κυριαρχίας και κυρίως για το παιδομάζωμα, ενώ επεμβαίνει στις αντιθέσεις μεταξύ αρχόντων και λαού, οι οποίες μετά το Κίνημα των Ζηλωτών ήταν ιδιαίτερα έντονες. Βέβαια ο Ισίδωρος κατηγορήθηκε ότι παράτησε το ποίμνιό του φοβούμενος τους Οθωμανούς το 1384, για αυτό το γεγονός υπάρχουν αρκετές πληροφορίες στο βιβλίο. Στο Ησυχαστική διένεξη παίρνει ξεκάθαρα το μέρος των Ησυχαστών.

Ο Χριστοφορίδης δίνει λεπτομέρειες για τη ζωή και το έργο του Ισίδωρου. Η γλώσσα του είναι απλή και κατανοητή, με εξαίρεση ίσως τα χωρία των κειμένων του Γλαβά, τα οποία είναι αμετάφραστα και ίσως δυσκολέψουν τον αναγνώστη. Συνολικά πάντως δίνεται με ευκρίνεια η εικόνα της Θεσσαλονίκης και της ζωής και των προβλημάτων των Θεσσαλονικέων λίγο πριν την οριστική κατάρρευση του Βυζαντίου. Τα χρόνια είναι ιδιαίτερα δύσκολα καθώς δεν υπάρχει από κάπου ελπίδα πως τα πράγματα θα πάνε προς το καλύτερο.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πολύ ενδιαφέρον. Φωτίζει πλευρές μιας εποχής πολύ δύσκολης για την πόλη και εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για γεγονότα και πρόσωπα και φυσικά κυρίως για τον Ισίδωρο Γλαβά. Μπορείτε να το βρείτε μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗΣ, Βενιζέλος